Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

МЕЗГИЛ СЫНЫНАН ӨТКӨН КЫРГЫЗ-КЫТАЙ АЛАКАСЫ

№866 6-июнь - 12-июнь, 2019-жыл


Кыргыз өлкөсү эгемендүүлүк алгандан кийин эл аралык мамилелерди өз алдынча жүргүзүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон. Бүгүн Кыргыз Республикасы өзүнүн улуттук кызыкчылыктарын эсепке алып чет мамлекеттер менен тең укуктуу жана ар тараптуу саясат жүргүзүүгө аракет кылып келет. Алардын ичинен Кытай Эл Республикасы менен болгон мамилени бекемдөө, өнүктүрүү Кыргыз өлкөсүнүн тышкы саясатындагы артыкчылык берилген багыттардын бири.

КЫРГЫЗ-КЫТАЙ МАМИЛЕСИ
1992-жылдын 5-январында Кытай Эл Республикасы менен Кыргыз Республикасынын ортосунда дипломатиялык байланыш түзүлгөн.
Эки өлкө ортосундагы мамлекеттик чек аранын аралыгы – 858 чакырым.
Учурдагы Кытайдын Кыргыз Республикасындагы элчиси – Ду Дэвэнь
Учурдагы Кыргыз Республикасынын Кытайдагы элчиси – Канайым Бактыгулова

КЫРГЫЗ-КЫТАЙ МАМИЛЕСИНИН ЖАҢЫ ЭТАБЫ
Кытай – Кыргыз өлкөсүнүн эң приоритеттүү өнөктөштөрүнүн бири. Эзелтеден бери эки өлкөнү Улуу Жибек Жолунун алкагындагы карым-катыш байланыштырып келген. Байыркы замандарда негизделген эки элдин ортосундагы достук жана кошуналык салттар азыркы кездеги кыргыз-кытай мамилелеринин бекем пайдубалы болуп саналат. Ал эми бул мамилелер биздин өлкө эгемендүүлүк алган соң жаңы тепкичке көтөрүлдү.
Кытай Эл Республикасы 1991-жылы 27-декабрда Кыргыз өлкөсүнүн көз карандысыздыгын тааныган. Ал эми 1992-жылдын 5-январында Бишкекте Кытай Эл Республикасы менен Кыргыз Республикасынын ортосунда эки тараптуу кызматташуу боюнча биргелешкен макулдашууга кол коюлган. Дипломатиялык мамиле түзүлгөндөн бери эки өлкөнүн ортосундагы чек ара, аскер маселелери чечилип, саясий, соода-сатык, экономикалык, маданий-гуманитардык тармактардагы кызматташтыктар жаңы деңгээлге чыкты.
Дипломатиялык келишим түзүлгөндөн кийинки 27 жыл ичинде Кытай менен Кыргыз өлкөсүнүн ортосунда өкмөттөр жана ведомстволор аралык 100гө жакын келишим жана макулдашууларга кол коюлду. Алардын ичинде соода, туризм, билим, илим, саламаттыкты сактоо, укуктук жардам, аба жана унаа каттамдары жана башка тармактардагы макулдашуулар бар.

КЫЗМАТТАШТЫК ТУУРАЛУУ РАСМИЙ ДОКУМЕНТТЕР
Учурда Кыргыз-Кытай ортосунда түшүнбөстүк, карама-каршылык же кызматташтыкты өнүктүрүү үчүн тоскоолдук кылган эч кандай маселе жок. Дипломатиялык мамилелер түзүлгөндөн тарта эки өлкөнүн кызматташтыгын чыңдоо үчүн атайын документтер кабыл алынган. Алсак, 2002-жылы 24-июлда “Достук, коңшулук жана кызматташтык” келишиминин кабыл алынышы. Ал келишим жаңы доордогу кыргыз-кытай мамилелерин туруктуу өнүктүрүүнүн жалпы максаттарын жана багытын аныктап, эки тараптуу кызматташуунун бекем пайдубалын тургузду.
2013-жылдын 11-сентябрында Кытай Эл Республикасынын Төрагасы Си Цзиньпин Кыргыз Республикасына расмий иш сапары менен келген. Ал сапардын алкагында “Стратегиялык өнөктөштүктү түзүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Кытай Эл Республикасы биргелешкен декларацияга кол коюшкан. Бул документте кыргыз-кытай мамилелерин өнүктүрүүнүн стратегиялык максаттары жана келечектүү багыттары белгиленип, аныкталган.
2018-жылдын июнь айында Президент Сооронбай Жээнбеков Кытай Эл Республикасына мамлекеттик сапар менен барып, Шанхай Кызматташтык уюмуна мүчө мамлекеттердин жетекчилеринин саммитине катышты. Саммитте кытай тараптын ШКУга мүчө мамлекеттердин башчыларынын Кеңешине төрагалыгынын мөөнөтү (2017-2018) аяктап, Төрагалык Кыргыз өлкөсүнө өткөрүлүп берилген. Жакынкы күндөрү Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпин Бишкекке расмий иш сапары менен келери күтүлүүдө. Албетте, бул иш сапар эки өлкөнүн мамилесин дагы жаңы бийиктикке чыгарары анык.

ИРИ ДОЛБООРЛОРГО КӨМӨКЧҮ...
Кыргыз өлкөсүнүн түндүгү менен түштүгүн туташтырган жогорку чыңалуудагы “Датка-Кемин” линиясын ишке киргизүүдө Кытай өлкөсүнүн жардамы чоң болду. Бул долбоордун жардамы менен Кыргыз өлкөсүнүн ГЭСтеринен иштелип чыккан электр энергиясын өлкө аймагына коңшу өлкөлөрдөн көз карандысыз таратуу мүмкүнчүлүгү жаралды. Кыргыз Республикасынын энергетикалык коопсуздугун камсыздаган долбоор Кытайдын ТВЕА компаниясы тарабынан ишке ашкан. Бул долбоорду ишке ашырууга жалпысынан 389 миллион доллар өлчөмүндөгү насыя Кытайдын "Эксимбанкы" тарабынан 20 жылга эки пайыз үстөк менен берилген.
Аталган долбоордогу электр линиясынын узундугу 405 чакырымга жетип, 922 электр мамысы орнотулган. Жалпыга маалым болгондой, Кыргыз Республикасынын энергетикалык кубаттуулугу өлкөнүн түштүгүндө жайгашкан. Токтогул ГЭСинен 500 кВттык бир эле линия Кара-Балтага келчү. Калган кубаттуулуктун бардыгы коңшу Өзбекстан, Казакстан өлкөлөрү аркылуу түндүк региондорго келчү. Аталган долбоор ишке киргенден кийин электр энергиясы башка өлкөлөрдү аралабай, "Даткадан" "Кеминге" түз келе баштады.
“Датка-Кемин” жогорку чыңалуудагы электр зымынын тартылышы жана “Кемин” көмөкчү электр чордонунун курулушу өлкөбүздө акыркы 20 жылдагы эң ири долбоорлордун бири болуп калды. Алдыңкы жылдарда Кыргызстан электр энергиясын экспорттоого багыт алууну пландоодо.
Мындан сырткары Кытай тараптын көмөгү менен Бишкек ЖЭБи жаңыланды жана Түндүк-Түштүк альтернативдүү жолу салынып жатат.

КЫРГЫЗ ӨЛКӨСҮНӨ ИНВЕСТИЦИЯ...
2017-жылы кытайлык ишкерлер Кыргыз өлкөсүнө 300 миллион доллардын тегерегинде инвестиция салган. 2018-жылы Кытай жарандары өлкөгө 125 миллион доллар алып келишкен. Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Бороновдун айтканына таянсак, бүгүнкү күндө өлкөдө кытайлык инвесторлордун 397 ишканасы жана кыргыз-кытай биргелешкен 177 ишкана иштөөдө. Ал эми Кытай инвестициялаган ири ишканалардан түшкөн салыктын көлөмү 2018-жылы – 3,8 миллиард сомду түзгөнүн билдирген. Бул сумма 2017-жылга салыштырмалуу 20 пайызга жогору. Ошондой эле Боронов эгемендик алган жылдары Кыргыз Республикасынын мамлекеттик долбоорлоруна коңшу өлкө 2,1 миллиард доллар кайтарымсыз каражат бергенин айткан.

МАДАНИЯТ ЖАНА БИЛИМ ТАРМАГЫНДАГЫ БАЙЛАНЫШ
Бишкек шаарындагы Алыкул Осмонов атындагы Улуттук китепканада Кытай маданият борбору жайгашкан. Ар бир жаран ал жерге барып, кытай дүйнөсү менен тааныша алат. Улуттук китепкананын экинчи кабатында жайгашкан борбордо Кытайды ар тараптан таанып билүү үчүн бардык шарттар түзүлгөн. Кытай жана орус тилдеринде бул өлкөнүн тарыхы, маданияты, музыкасы, тамак-аштары, азыркы саясаты тууралуу китептерди табууга болот. Мындан сырткары “Манас” эпосу, Курманжан Датка тууралуу китептерди кытай тилинде окууга окурмандар үчүн шарт түзүлгөн. Бул борбор Кытайдын Кыргыз өлкөсүндөгү элчилигинин колдоосу менен ачылган.
Кытай Эл Республикасы менен Кыргыз Республикасынын билим берүү тармагындагы кызматташуулары да сөзгө аларлык. Өлкөбүздүн жүздөгөн жаштары Кытайдын ири шаарларында жогорку окуу жайларында билим алышты жана бүгүнкү күндө да окуп жатышат. Эки өлкө жогорку окуу жайларынын дипломдорун өз ара таануу жөнүндөгү макулдашууга кол коюшкан.
Учурда Бишкек гуманитардык университетинде, Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде жана Ош Мамлекеттик университетинде атайын Конфуций институттары ачылган. Аталган институт эки өлкөнүн ортосунда “достук көпүрө” кызматын аркалап келет. Бул институтта кыргыз студенттери кытай тилин, адабиятын жана маданиятын окуп үйрөнө алышат.
Мындан сырткары учурда башка окуу жайлардын кытай тили факультеттеринде жана Бишкектин бир нече орто мектептеринде кытай тили үйрөтүлүп келет.

КООПСУЗДУК БАГЫТЫНДА...
2018-жылдын 6-сентябрында Кытай Эл Республикасынын Борбордук аскердик кеңешинин төрагасынын орун басары генерал-полковник Сюй Цилян башында турган аскердик делегация Кыргыз өлкөсүнө келген. Сюй Циляндын Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүнүн Башкы штабынын башчысы генерал-майор Райимберди Дүйшенбиев менен эки тараптуу жолугушуу орун алган. Жолугушуунун жыйынтыгында Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүнүн Башкы штабы менен КЭРдин Коргоо министрлигинин ортосунда кызматташуу тууралуу меморандумга, кезектеги грантты берүү макулдашуусуна, куралдануу жана аскер техникаларын жөнөтүү боюнча протоколго кол коюлду.
Буга чейин 2014-жылдын 24-январында ошол кездеги Кыргыз Республикасынын коргоо министри, генерал-майор Таалайбек Өмүралиев Кытай Элдик Республикасынын Коргоо министрлигинин тышкы байланыштар Концеляриясынын орун басары генерал-майор Цы Говей жолугушкан. Иш сапардын жыйынтыгында 40 миллион юань суммасындагы аскердик-техникалык жардамды көрсөтүүчү протоколго кол коюлган.
Эки өлкөнүн кызматташтык жылдарында кытай тараптан Кыргыз өлкөсүнүн Куралдуу күчтөрүн куралдандыруу, аскердик жана атайын техникалар, материалдык-техникалык мүлктөр, абадагы чабуулдан коргонуунун жана байланыш каражаттары, турак жайларды куруу сыяктуу ири жардамдар берилген.
Мындан тышкары Шанхай кызматташтык уюмунун алкагында кыргыз-кытай аскерлери менен биргеликте аскердик машыгуулар болуп турат.

МАМИЛЕЛЕРДИН КЕЛЕЧЕГИ
2018-жылдын июнь айында Сооронбай Жээнбеков Кытайга мамлекеттик сапар менен барганда расмий Бээжинге электромобилдерди чыгаруу боюнча биргелешкен завод ачууну сунуш кылган жана аны «Бир алкак – бир жол» демилгеси менен байланыштырган. Мындан сырткары ХХI кылымдын эң маанилүү программасы аталган “Бир алкак – бир жол” долбоору аркылуу эки өлкөнүн ортосунда дагы ири долбоорлорду ишке ашыруу пландалууда.
"Алыскы туугандан жакынкы кошуна артык" дегендей, Кытай менен мамилени чыңдоо менен ал мамлекеттин колдоосун туура багытта колдонуу өлкөбүз үчүн пайдалуу экени талашсыз.


Кубан Жумамидинов
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22453;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: