Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

СОЛТОН-САРЫДА ЖАҢЖАЛ: ӨКМӨТТҮН ЧАБАЛДЫГЫ ЭЛ МЕНЕН ИНВЕСТОРДУ КАГЫШТЫРДЫ

№875 8-14-август, 2019-жыл


Солтон-Сары жайлоосунда кен казуучулардын тоо боорундагы жардырууларынын аягы жергиликтүү эл менен инвестордун кагылышына алып келди. Жергиликтүү калк жайыттардын, жердин, суунун ууланышынан чочулап жатат. Жаңжал 2-август күнү башталып, кенде иштеп жаткан Кытай жарандарынын жергиликтүү калк менен таш ыргытышып мушташуусуна, андан соң жумушчулардын иш жайын таштап кетүүсүнө чейин жетти.Кыжырданган жергиликтүү эл өкмөттөн ыкчам чечимдерди талап кылып, Нарынга кеткен жолду тосууга аракет кылды.

МАЛДЫН КЫРЫЛЫШЫ АЛГАЧКЫ СИГНАЛ

Үстүбүздөгү жылдын июнь айында социалдык тармактарда Солтон-Сары жайлоосундагы жардыруулардын видеолору тарады. Видеодон тоо-таш жардырылып, сары түтүн жайлоону каптаганын, аймакта кой-эчкилердин жерде тыбырчылап өлүп жатканын көрүүгө болот. Мындан улам коомчулукта малдын өлүп жатышына Солтон-Сары алтын кениндеги жардыруу себеп болду деген пикирлер айтылган.

Бул окуядан кийин экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча Нарын аймактар аралык мамлекеттик инспекциянын жетекчиси Улан Жаанбаев төмөнкүчө билдирүү таратты.

– 16-июлда жардыруу уюштурган фирмага Нарын районунун акими, ветеринардык лабораториянын, айлана-чөйрөнү коргоо мекемесинин жана экотехинспекциянын кызматкерлери барып келишти. Жардыруунун курамында кадимки эле селитра, күйүүчү май жана аммонит болгон. Фирма аталган жерден алтындын корун издеп, чалгындоо иштерин жүргүзүү үчүн жардыруу кылган. Мындан ары да мындай жардыруу болушу мүмкүн.

26-июнда Мамлекеттик экотехинспекция аталган жердин топурагын жана суусун текшергенде таза чыккан. Ал эми интернетке чыгып жаткан кой-эчкилердин өлүп жатканы боюнча Мамлекеттик ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча инспекция клиникалык кароо жүргүзүү үчүн өзүнчө кетишкен,- деди Жаанбаев.

КЕН КАЗГАН КЫТАЙ КОМПАНИЯСЫ ТУУРАЛУУ

Кыргыз Республикасында “Zhong Ji Mining” компаниясы 2006-жылдан тарта иш алып барат. "Кыргызалтын" мамлекеттик ишканасынын карамагындагы Солтон-Сары кенинде баалуу металлды казат. Божомолдор боюнча, бул кенде 20 тоннанын тегерегинде алтын запасы бар.

Солтон-Сары кенин чалгындоо жана иштетүүгө биринчи лицензияны аталган компания 2008-жылы алган. Ал кезде Бучук тилкесин иштетүүгө уруксат берилген. Төрт жылдан соң, тагыраагы, 2012-жылы "Zhong Ji Mining Company” ЖЧКсына кендин үч тилкесин тең – Бучук, Ак-Таш жана Алтын-Төр аймактарын чалгындоо жана иштетүүгө лицензия берилген.

"Zhong Ji Mining" компаниясы Солтон-Сары кенинде 2009-жылдан тартып иштейт. Аталган кен Бишкек шаарынан 355 чакырым алыстыкта, Нарын облусундагы Капка-Таш тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 3500-3600 метр бийиктикте жайгашкан. Татаалдыгы боюнча 4-топко кирет. Кен Ак-Таш, Алтын-Төр жана Бучук деген 3 тилкеден турат.

Биринчи лицензия 2009-жылы өкмөткө караштуу Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттиктин ошол кездеги директору Капар Курманалиев тарабынан берилген. Кийин уруксат кагаздарын 2011-жылы аталган мекеменин башчысы Замирбек Эсенаманов, 2014-жылы мекемени жетектеп турганда Дүйшөнбек Зилалиев, 2018-жылы Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин төрагасынын орун басары Сүйүнтбек Аликеев берген. Акыркы уруксат кагазын 2018-жылы 9-февралда Сапар Исаков башында турган өкмөттөн алган.

3228 АЕ лицензиясынын негизинде 2013-жылдын 4-февралынан 2033-жылдын 4-февралына чейин Солтон-Сары кенинин Бучук жер тилкесинен алтын казууга уруксат берилген. Лицензияны өкмөткө караштуу Геология жана суу ресурстары боюнча мамлекеттик агенттиктин ошол кездеги башчысы Ишимбай Чунуевден алышкан.

БУЛ ЧУУ БИРИНЧИСИ ЭМЕС

2011-жылдын август айында аталган кенде баш аламандыктар орун алып, алты адам жабыркаган. Анда Эмгекчил айылынын жашоочулары кендин Кытай ишкерлерине берилишине каршы чыгышкан. Ортодогу чыккан чыр-чатактын жүрүшүндө үч чет элдик жаран жаракат алып, милициянын 3 кызматкери жабыркаган. Бул окуядан соң кылмыш иши козголуп, ал эми кендеги иш убактылуу токтотулган.

Жарым жылдан кийин, 2012-жылдын февралында Нарын облусунун жогоруда аталган үч айылынын тургундары “Zhong Ji Mining Company” ишканасы келишимдеги шарттарды аткарбай жатат деп, кенди иштетүүгө берилген лицензияны жокко чыгаруу талабын коюшкан.

Былтыр инвесторлор Бучук тилкесинде алтын ылгоочу фабрика курууну пландаганы, ал 2020-жылдын аягына чейин бүтөрү маалымдалган. Бирок 2018-жылдын май айында жергиликтүү жүздөй тургун каршылык акциясына чыгып, Солтон-Сары жайлоосунда комбинаттын курулушун токтотууну талап кылган. Айылдыктар суусун пайдаланган арыкка комбинаттын калдыктары агып кирерин айтып чыгышкан. Кийинчерээк Нарын облусунун башчысы Аманбай Кайыпов комбинат баары бир куруларын, себеби “Zhong Ji Mining Company” ишканасынын колунда кен казууга уруксат берчү бардык документтер бар экенин белгилеген.

ЭКСПЕРТИЗА МАЛДЫН ӨЛҮШҮН КЕН ИШТЕТҮҮГӨ БАЙЛАНЫШТЫРГАН ЖОК

Август айында чыккан жаңжалга чейин жергиликтүү тургундар мал эч себепсиз эле кырылып жатат деп коңгуроо кагып, социалдык тармактарга өлүп жаткан кой жана бодо малдын видеолорун таратышкан. Мындан соң тиешелүү үлгүлөр алынып, экспертизага жөнөтүлгөн. 25-июлда Солтон-Сары кенине биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов барып, жергиликтүү тургундар менен жолугушту. Жолугушууда ал мал кырылгандыгына байланыштуу атайын комиссия лабораториялык экспертизаларды жүргүзгөнүн айтты.

Боронов компаниянын ишинде бир катар эреже бузуулар бар экендигин, алар боюнча тийиштүү мамлекеттик органдар иш алып барып жатканын жана бардыгын оңдоо талабы менен эскертүүлөр берилип жатканын билдирди.

Андан соң Ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциясынын башчысы Калыс Жумаканов: "Текшерүүлөрдүн жыйынтыгы боюнча, малдын 66 пайызы өпкө, боор жана ичегинин мите ооруларынан кырылган. Малга вакцина жасоо боюнча алдын алуу иштери толук кандуу жүргүзүлгөн эмес. Тийиштүү вакцинация жасалбаса, мал дагы кырылат. Ошондуктан жарандар бул маселелерди чечүүгө олуттуу кароого тийиш",- деди.

Ошондой эле Мамлекеттик санитардык жана эпидемиологиялык кызматтын башчысы Төлөнбай Исаков билдиргендей, экспертизада "Zhong Ji Mining" Кытай компаниясында адамдарга, малдын саламаттыгына таасирин тийгизген зыяндуу заттар аныкталган эмес.

Көп өтпөй Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинен "Zhong Ji Mining" кен казуу компаниясы Нарын облусунда кырылган мал үчүн компенсация төлөп берүүгө макул болгонун билдиришти.

“КЫТАЙЛАР АРМАТУРА МЕНЕН САБАШТЫ”

Алгач 2-августта жергиликтүү тургундар менен "Zhong Ji Mining" кен казуу компаниясынын жумушчуларынын ортосунда пикир келишпестик жаралган. Оттук айылынын тургуну Заир Темир уулу окуя тууралуу буларды айтты:

– 2-август күнү досум Адилет Курманов экөөбүз жайлоого Адилеттин ата-энесине бара жатканбыз. Жолдон кытайлар иштеп жаткан тушка келгенде менин унаамдын суусу ысып кетип, токтоп калдык. Бири-бирибиздин тилибизди түшүнбөйбүз да, мен унаам бузулуп калганын түшүндүрөйүн деп, колум менен жаңсап, рулду көрсөтүп анан ичкенге деп алардан суу сурадым. Аңгыча ары жактан бир кытай келип эле сол жагыма ысык бир нерсени чачып жиберди. Досум экөөбүз дароо качып жөнөдүк. Артыбыздан тапырап 15-20дан кем эмес кытай кубалап келишти. Күрөк, арматура, электрошокер сыяктуу колуна тийген куралдары менен кол салышты. Аңгыча күзөт кызматында иштеген кыргыз киши мени көздөй чуркап келатканда мага жеткирбей катуу нерсе менен бутка чаап кулатышты. Мени да башка бир катуу нерсе менен урганда жатып калдым.

Ошентип Адилет экөөбүз тең алардан качып отуруп унаага жеттик. От алдырсам унаа Кудай жалгап жүрүп кетти. Биз кайра артка, айылга жол тарттык. Жолдон оң колум иштебей калды, башымдан аккан кан ылдый куюлуп, көзүм тумандап барып эле эсимди жоготтум. Бир убакта “тарс” деген үндөн эсиме келсем унаа менен аңга кирип кетиптирбиз. Адилет экөөбүз унаадан түшүп, жөө айылга жетели деп аракет кылдык. Аңгыча жолдо келе жаткан тургундар токтоп, жардам көрсөтүп, Оттукка алып келишти. Окуя тууралуу айылдаштарга айттык, эртеси райондук милиция бөлүмүнө барып арыз жаздык. Андан кийин облустук ооруканага барып окуяны айтып кайрылсак, “силерге орун жок, башка жакка баргыла” деп, алгачкы жардам да көрсөтпөй туруп кетирип жиберишти. Айылга кайтып келе жатып башымдын оорусу басылбай кыйнаганда 2-3 стакан арак ичтим. Бир аз жакшы болуп калган, айылга келгенден кийин кайра чыдатпай ооруй баштады. Ошондо анан “Тез жардам” чакыртып, алар мени ооруканага алып келишти. Мен арак ичкенимди танбайм, бирок аны окуя болуп бүтүп, Нарынга келип оорукана кабыл албай койгондон кийин гана ооруну басуу максатында ичкем. Азыр башым тынбай ооруп, чымырап, көзүм тунарып жакшы көрбөй жатат. Учурда минтип ооруканада жатам.

БИШКЕК-НАРЫН-ТОРУГАРТ ЖОЛУН ТОСМОКЧУ БОЛУШУУДА

Бул окуядан кийин жергиликтүү тургундар көтөрүлүп, кен иштетүүчү комбинаттын аймагын көздөй бет алышкан. Чырдан улам 4-августта Нарында жайлоодо жүргөн 30га жакын адам чогулуп, пикир келишпестикке Кытай компаниясынын өкүлдөрү күнөөлүү деп чыгышты.

5-августта чыр уланып, 500дөн ашык адам чогулуп, "Zhong Ji Mining" компаниясына барган. Алар компаниянын кызматкерлерин кендин аймагынан чыгып кетүүсүн талап кылышты.

Тургундар менен кытайлык жумушчулар бири-бирине карата таш ыргытышып, компаниянын кызматкерлерин сабап салышкан. Тургундар компаниянын айрым жүк ташуучу автоунааларынын айнегин сындырып, тоодон ылдый кууп түшкөн. Алар талаптары аткарылмайынча кетпей турганын билдирип, боз үйлөрдү тигип, Солтон-Сарыда түнөштү. Саламаттыкты сактоо министрлиги окуядан кийин 20дан ашык кытай жараны таш бараңдан жаракат алып ооруканага жаткырылганын кабарлады. Мындан кийин дагы 9 Кытай жараны ооруканага түшкөнү кошумчаланды.

6-августта Солтон-Сарыга чогулган эл Кытай компаниясынын кен казуу жана комбинат куруу ишмердүүлүгүн токтотууну жана өкмөттүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай Кайыповдун кызматтан бошотулушун талап кылып Бишкек-Нарын-Торугарт унаа жолун жабууга жөнөп кетишти. Алар өкмөт өкүлдөрүнүн чогулушунун жыйынтыгын күтүшкөн жок. Кечке маал миңге чукул адам Нарын шаарына бараткан жолдогу Он-Арча айылына боз үйлөрдү тигип жайланышып, жолду тособуз деп чогулушту.

КЫТАЙДЫН ЭЛЧИЛИГИ ҮН КАТТЫ

Ушул эле күнү Кытайдын Кыргыз өлкөсүндөгү элчилиги Солтон-Сары кениндеги чыр боюнча билдирүү таратты. Анда элчилик бул окуяны Кытай компаниясына кол салуу деп атады.

"5-август күнү "Zhong Ji Mining" Кытай компаниясы иш алып барган кенге жүздөгөн жергиликтүү тургундар чогулуп, айрымдары компаниянын аймагына мыйзамсыз кирип барып, кызматкерлерди сабаган. Анын жыйынтыгында ондогон Кытай жарандары жаракат алышты. Азыркы тапта жабыр тарткандарга элчилик медициналык жардам көрсөтүп жатат",- деп жазылат билдирүүдө.

Андан ары Кытай ишканалары көп жылдардан бери Кыргыз өлкөсүнө инвестиция алып келип, ишкердик жүргүзүп келери, Кытай өкмөтү чет жерде иштеген ишканаларынан дайыма жергиликтүү мыйзамды көзөмөлдөшү керектигин талап кылары айтылган.

"Солтон-Сарыда болуп өткөн окуя компанияны чоң экономикалык зыянга учуратып, анын кызматкерлеринин ден соолугуна залал келтирди. Кытай тарап бул боюнча олуттуу тынчсыздануусун билдирет. Биз кыргыз тараптан жабыр тарткан Кытай жарандарына медициналык жардам көрсөтүүсүн, окуяны иликтеп, күнөөлүүлөрдү жазалап, адилеттүү жана тийиштүү деңгээлде тартипке салынышын талап кылабыз",- деп жазылат билдирүүдө.

Элчилик Кыргыз өкмөтүнөн жогорудагы окуя кайталанбашы үчүн Кытай жарандарынын коопсуздугун камсыз кылууну, Кытай компанияларынын кызыкчылыктарын жана укуктарын коргоодо чараларды көрүүнү суранды.

Солтон-Сарыдагы кен казуунун кесепеттери бир гана Эмгекчил, Оттук, Он-Арча, Миң-Булак айылдарына тийбейт. Мындай ойду жайлоодогу малчылар бир ооздон айтып жатышат. Кара-Кужурдун Лахол, Жер-Көчкү айылдарынын тургундары жогорудагы айылдарга караганда көбүрөөк зыян тартабыз дешет. Алар “балдардын ооздору оозул болуп, жылдап айыкпайт. Мал ара төрөлүп, бодо малдын көзү ооруп, жаш агып турат. Аялдар көп ооруйт жана денебизден жара кетпейт” дешет. “Ошондой эле чалгындоо иштери жүрүп жаткан учурдагы жардыруулар айылга угулуп турат жана жардырган сайын асманды жагымсыз түтүн каптап, тарабай көпкө турат” дешти жергиликтүүлөр.

ӨКМӨТ: “КОМПАНИЯНЫН ИШИ УБАКТЫЛУУ ТОКТОТУЛАТ”

7-августта Солтон-Сары кениндеги “Zhong Ji Mining” компаниясынын ишмердүүлүгү убактылуу токтотулгандыгы тууралуу маалыматты биринчи вице-премьер Кубатбек Боронов билдирди.

Чечим өкмөткө караштуу Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциясынын тиешелүү корутундусунун негизинде кабыл алынды.

Кубатбек Боронов белгилегендей, жергиликтүү жашоочулардын койгон талаптары мыйзам чегинде аткарылат. Мындан тышкары кенде бул күндөрү жергиликтүү калктын жана Кытай компаниясынын өкүлдөрүнүн катышуусунда болуп өткөн окуяларга байланыштуу тыкыр тергөө жүргүзүлмөкчү.

“Ведомстволор аралык атайын комиссия өз ишин жүргүзөт. Алардын ишинин жыйынтыгы боюнча тиешелүү чечимдер кабыл алынат”,- деди биринчи вице-премьер.

Гүлжан Асанкожоева,
Кубан Жумамидинов
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(1)
13.08.2019. 02:59 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
256
Катталган:
21-06-2019
Соӊку аракети:
22-08-2019 17:30
Жынысы:
Белгисиз
+2
Бул Сокенин КЫРГЫЗ ЭЛИНЕ чыккынчылыгы! Кытайлардын тарабын алган губернатор, Окмот баары Сокенин адамдары, анын кадрлары...

Кытайлык компаниянын документтери бар дейт, ал документтердин баары мыйзамсыз. Баарын парага сатып алган кытайлар. Окмот элдин пикирин сурап да койгон эмес.

Эми бугун зордоп элди басуунун аракетин коруп жатат бийлик. Эл ууланып, ооруп, мал-жандык кырылып, аба-суу ууланса да, казылган алтынды кытайлар ташып, ордуна миндеген тонна уу калса да бийлик
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22755;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: