реклама
Архив
944   945  
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928   929   930   931   932   933   934   935   936   937   938   939   940   941   942   943  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ТЕБЕТЕЙ. Учурда популярдуу баш кийимдин жасалышы жана өзгөчөлүгү

№944 7-13-январь, 2021-ж.


Тебетей – кыргыз элинин улуттук баш кийимдеринин бири. Ал териси баалуу суусардын, сүлөөсүндүн, түлкүнүн, кундуздун жана башка ушул сыяктуу жаныбарлардын терисинен тигилет. Учурда президенттикке талапкерлердин кийип жүргөн тебетейлери талкууга алынып, барган жеринен аргымак минип, тебетей кийип жатышканы, алардын баалары уу-дуу кеп болууду. Бул макалада тебетейдин тигилиши, философиялык мааниси, улуттук баш кийимдердин ичинен ээлеген орду тууралуу сөз кылалы деп чечтик.

«3 ЖАШТАН 90 ЖАШКА ЧЕЙИНКИЛЕРГЕ ТЕБЕТЕЙ ТИГЕБИЗ»

Базарда тебетей саткан Алтынай Асаналиева тебетей жөнүндө төмөнкү кызыктуу маалыматтарды айтып берди:

– Азыркы учурда тебетейди улуу муун киет деген түшүнүк жок. Биз тебетейди үч жаштан токсон жашка чейинки курактагыларга тигебиз. Үч жаштагы балдар үчүн тери капталган бөлүгү бир аз жапызыраак тигилет. 70-80 жаштагы адамдарга териси көбүрөөк, балпакай болуп тигиле баштайт. Аял-эркек, улуу-кичүүнүкү фасондору жана түсү менен айырмаланат. Мурун тебетейдин аң-терилеринин баары бир түстө эле. Азыр замандын талабына ылайык, бир нече түстөгү тебетейлерди кезиктирүүгө болот. Бир эле суусардын терисинен белин, моюнун бөлүп алып, үч-төрт түр тебетей чыгарса болот. Норканын мурун бир түрү бар эле, эми ондон ашык түрү бар. Кардарлар келгенде биз жаш өзгөчөлүгүнө жараша сунуштайбыз. Кара түстөгү тебетей 40-45 жаштагыларга ылайыктуу. Улуу муундарга ачык түстөгү тебетейлер кетет.

«ПРЕЗИДЕНТТИККЕ ТАЛАПКЕР КИЙИП ЖҮРГӨН ТЕБЕТЕЙ ТУРБАЙБЫ ДЕШҮҮДӨ»

– Биз 25 жылдан бери тебетей тигип сатабыз. Бир тебетейди даярдоо үчүн 2 саат убакыт кетет. Ырчылардан да буюртма алып тигебиз. Баалары ар кандай, сапатына жараша 1000 сомдон баштап,
25 миң сомго чейин. Мен өзүм тиккендиктен баасы ушундай. Эгер башка жактан алып келсем үстүнө бир аз акча кошом. Суроо-талап болсо аймактарга да жөнөтөбүз. Бизде жергиликтүү аң-тери көп баалана бербейт. Анткени биздикилер жаныбарларды суудан кармап келип эле тиге беришет. Орусиядан алып келинген терилердин иштетилиши жакшы. Жаныбарлар жакшы багылат, балык жешет. Ошондуктан териси жылтырап турат. Биз бир гана Орусия менен иштешебиз.

Тебетейдин сезону күзүндө, той-аш башталган учурда башталат. Августтан баштап, октябрга чейин тынымсыз иштейбиз десем болот. Март айынан тарта июлга чейин тигип даярдоо иштери менен алектенебиз. Соңку учурларда терилер боёлбой, табигый түстө келип жатат. Анткени терини каалаган түскө боёгондун ордуна, жаныбарларды аргындаштыруу табигый жолу менен түркүн түстөрдү алышууда. Кардарлар келип көрүп «Президенттикке талапкер кийип жүргөн тебетей турбайбы» деп тебетейлерди баалап калышты. Ага чейин көп кеп болчу эмес. Талапкердин тебетей кийгени бизге пайда болду. Аларга эки жакка барганда эл кийгизип жатат окшойт. Ошондон улам учурда суроо-талап жылдагыдан жогорулап жатат.

Жаш өзгөчөлүгүнө жараша тебетейдин түстөрү:

  • 45 жашка чейинкилерге кара түстөгү тебетей кийүү сунушталат.
  • 45-55 жаш курактагыларга күрөң түстөгү тебетейлерди кийүү сунушталат.
  • 55-60 жаш курактагыларга жаңгак түстөгү тебетейлер сунушталат.
  • Ал эми 65 жаштан жогоруларга ачык түстөгү тебетейлер туура келет.

«КЫРГЫЗДА СУУСАР ТЕБЕТЕЙ БААЛУУ»

Көп жылдан бери тебетей саткан Алмаз Муканбетжановду да сөзгө тарттым. Ал тебетейди сактоо жана туура күтүү жөнүндө айтып берди:

– Аял кишинин тебетейинин үстү тоголок, образдуу айтканда, коондун башындай болот. Ал эми эркектердики төрт талаасы бириктирилип, капшыра тигилгенде баш кийимдин төбөсү төрт бурч болуп айырмаланат. Тебетейди болгону күбөдөн сактоо керек. Күбөгө каршы атайын химиялык каражаттар бар. Жылына бир жолу жай мезгилинде көлөкөгө 20 мүнөт жайып, кайра жоолукка ороп коюу кажет. Жууганга болбойт. Дүйнөлүк рынокто киштин (соболь) териси бааланат жана кымбат турат. Ал эми кыргыздар үчүн суусар тебетей баалуу. Жалпы жонунан алып караганда, экөө тең бир жаныбар. Болгон айырмасы – соболь орус токойлорунда, ал эми суусар тоодо жашайт. Тебетей тери бышып-жетилген учурда тигилет. Ага чейин тигилбейт. Булардын териси жазында түлөп, күзгө маал бышып-жетилет.

«ХАНДЫН ТЕБЕТЕЙИ КЫЗЫЛ МЕНЕН ТЫШТАЛГАН»

Тебетейдин тигилиш жолу боюнча чебер уста Нуралы Буркановдон сурап көрдүк:

– Тебетейдин тышын адамдын жаш өзгөчөлүктөрүнө карата тигишет. Тебетейдин төрт талаасы төрт башка бычылат. Ичине кебез менен жүн салынып шырылат. Анын дубайнасынын ортосуна жүн же кебез имериле коюлуп тигилет. Каптоосу суусар, норка жана башка аң-терилерден тигилет. Баш кийим жалгыз бир териден тигилбейт. Тебетей жакшы чыгыш үчүн бир түстөгү беш суусар болушу керек. Тартиби боюнча жаныбардын жон жагындагы терисинен өзүнчө, кол жагынан өзүнчө тигилет. Эки же үч суусардан тигип койсо тебетей тегиз чыкпай калат. Ал эми норканын териси төрткө бөлүнүп, төрт бөлүгүнөн төрт башка тебетей чыгат. Мурун кыздардын кырмызы манат, жашыл, көк баркыт менен тышталган кундуз тебетейлеринин төбөсүнө булая үкү тагылып, шуру, бермет тизилип, ал асыл таштар менен кооздолчу. Ал эми эркектердин тебетейлеринин төбөсүнө топ чачыдан «чок» тагылат. Азыр да ырчы-чоорчулар түрдүү жасатып жүрүшөт. Кыргыздардын ичинде хандык даражага жеткен адам гана төбөсүн кызыл менен тыштатып кийүүгө мүмкүнчүлүк алган. Андай тебетейди «кызыл чок» деп аташкандыгын кыргыз тарыхы ырастайт.

ТҮРЛӨРҮНӨ ЖАНА ТҮСТӨРҮНӨ КАРАП БӨЛҮНҮШҮ

Илгери кыргызда тумак ээсинин кийген баш кийимине жараша социалдык абалын, жаш өзгөчөлүгүн баамдашкан:

  • Кулакчыны менен, койдун терисинен тигилген тебетейди телпек дешкен да, аны карапайым адамдар кышкы суукта кийишкен.
  • Карапайым, өз чарбачылыгы менен чектелген адамдардын сый тебетейи көрпө тебетей болгон.
  • Орто малы, алыш-бериш катышы, айылында анча-мынча кадыры бар, өз оокатына тың адамдар түлкү тебетей кийишкен.
  • Ал эми бир журттун билерманы, башкалар үчүн тайлык кадыры бар адамдарга суусар тебетей кийүүгө мүмкүнчүлүк берилген.
  • Бир чөлкөмгө бийлик жүргүзгөн, башка урууларга таанымал кадыры да, бийлиги да бар адамдар кундуз тебетей кийишкен.

Жолдубек Качкынбаев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
25035;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2021 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: