АЛМУРУТ, АЛМА, ГИЛАСТЫН КАЙСЫ СОРТТОРУ ПОПУЛЯРДУУ БОЛУУДА?

Сандан сапатка өтүү учурда агрардык тармакта да актуалдуу болууда. Бак-дарактын улам жаңы сорттору чыгып, аларды өздөштүргөндөр аз эмес. Макаланы ушул темага арнап, Бишкектеги ботаникалык бактын мөмө-жемиш лабораториясынын илимий кызматкери Тиллахан Имаралиевадан маалымат алдык. Учурда алмурут, алма жана гиластын кайсы сорту популярдуу? 

КОКОН ГИЛАС                                         

Гигант Ред

Бул сорттун өзгөчөлүгү – мөмөлөрүнүн абдан чоң жана таттуулугунда. Жамгыр жааганда мөмөлөрү жарылып кетпей сакталат. 

Чыгарылган өлкөсү – Италия

Сорту – орточо кеч бышуучу, июндун аягында быша баштайт

Боюнун бийиктиги – 5 метр тегерегинде

Мөмөсүнүн салмагы – 15-20 грамм, диаметри 38 миллиметрге чейин 

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 70-80 килограммга чейин

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – атайын муздаткычта 20 күн

Ташууда – бат бузулбайт, формасын жоготпойт

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка жана ысыкка чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – өзү менен өзү чаңдашат, бирок түшүмдүүлүк мол болушу үчүн ар бир 10 түптүн ортосуна гиластын кордия же бигарро бурлат сортун эксе болот

Кордия

Бул сорттун өзгөчөлүгү – мөмөсүнүн жүрөкчө формасында жана сырты жылтырап турганында. Ошондуктан сатылышы жакшы. 

Чыгарылган өлкөсү – Чехия

Сорту – кеч бышуучу, 15-июлдан тартып быша баштайт

Боюнун бийиктиги – 5 метрдин тегереги

Мөмөсүнүн салмагы – 8-12 грамм, диаметри 30 миллиметрге чейин

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 30-35 килограмм

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – атайын муздаткычта 25 күн

Ташууда – бат бузулбайт

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка, ысыкка чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – өзү менен өзү чаңдашат, бирок түшүмдүүлүк мол болушу үчүн ар бир 10 түптүн ортосуна гиластын регина сортун эксе болот

АЛМУРУТ

Кыргыз кышкы алмуруту

Бул сорттун өзгөчөлүгү – жалбырактары катуу болгондуктан бактериалдык күйүк дартына чалдыкпайт. 

Чыгарылган өлкөсү – Кыргызстан

Сорту –  кеч бышуучу, октябрдын ортосунан баштап терилет

Боюнун бийиктиги – 4-5 метр

Мөмөсүнүн салмагы – 250-400 грамм

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 60-70 килограмм

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – атайын суздаткычта 7 ай

Ташууда – катуу болгондуктан бат бузулбайт

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка, ысыкка чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – жанына Просто Мария, Даликор, Сапфира, Яковлевская сортторун эксе түшүмү мол болот

Ноябрская

Бул сорттун артыкчылыгы – жалбырактары түктүү болгондуктан бактериалдык күйүк дартына чалдыкпайт. 

Чыгарылган өлкөсү – Молдова

Сорту – кеч бышуучу, ноябрда терилет

Боюнун бийиктиги – 3-4 метр

Мөмөсүнүн салмагы – 250-300 грамм

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 50-60 килограмм

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – атайын муздаткычта 5 ай

Ташууда – бузулбайт

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка, ысыкка чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – жанына Просто Мария же  Даликор сортторун эксе түшүм мол болот

АЛМА

Женева эрте бышуучу

Сорттун өзгөчөлүгү – эрте бышып, базарда башка жемиштер чыга электе сатылып, жакшы киреше алып келет. Көпкө сугарууну сүйбөйт. Даамы таттуу-кычкыл.

Чыгарылган өлкөсү – АКШ, Женева

Сорту – эрте бышуучу, июлда бышат

Боюнун бийиктиги – 3,5-4 метр

Мөмөсүнүн салмагы – 140-180 грамм

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 50-55 килограмм

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – 1 ай

Ташууда – кабыгы жука болгондуктан ташууда этият болуу зарыл

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка, ысыкка чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – жанына тигүүгө белая налив, розовая столовая сорттору жарайт

Пинк леди

Бул сорттун артыкчылыгы – атайын муздаткычтарда 8-10 айга чейин бузулбай сакталат. Даамына сакталып турган кезде кирет. Даамы таттуу-кычкыл, ванил менен токой жер-жемиштеринин даамына да окшошуп кетет.

Чыгарылган өлкөсү – Австралия

Сорту – кеч бышуучу, октябрда бышып, ноябрда терилет

Боюнун бийиктиги – 3-4 метр

Мөмөсүнүн салмагы – 180-190 грамм

Түшүмү – жетилген 1 түптөн 50-55 килограмм

Тергенден кийин сакталуу мөөнөтү – атайын муздаткычта 8-10 айга чейин сактоого болот

Ташууда – бузулбайт

Ооруларга жана зыянкечтерге туруктуулугу – туруктуу, суукка, ысыкка абдан чыдамдуу

Чаңдатуу үчүн – эң жакшысы Голден делишес. Ошондой эле гала, Виржиния Краб да жарайт

Отургузуу

• Көчөт отургузулуучу чуңкурдун тереңдигин 50, диаметрин 70 сантиметр кылган туура.

• Чириген кык же биогумус салынган чуңкурга көчөттү салып, кыйыштырылган жерин топурак жаап калбагыдай кылып көмөсүз.

• Көчөттү көмүүдө алгач жерди чукууда үстүнөн алынган топуракты, андан соң астынан алынган топуракты салган туура.

• Отургузган соң жакшы сугаруу керек.

Канымжан Усупбекова