super.kg logo

Оштун "Кемпир өлдү", "Тогуз себет, тогуз толгоо" жана "Сандык аңтармай" салттарын билесизби?

 

Кыз берип, уул үйлөнткөндө каада-салттар, ырым-жырымдары боюнча бир да аймак Ош жергесине жетпесе керек. Тойдун шаңы менен “эптүүлөрү” бир топ акча жыйнаганы сыр деле эмес. SUPER.KG порталы кыргыздын үйлөнүү тойлордо колдонулган өзгөчө салт-санаа жана ырым-жырымдары менен тааныштырууну улантат. Буга чейин Нарын облусундагы "чач өрүү", "жоолук уурдоо", "түштөндүрүү" салттары тууралуу жазылган. Андан сырткары, Баткен облусундагы, Ысык-Көл аймагындагы "күйөө баланы кой сойдуруп сыноо", "жоолук жулмай" каадасы тууралуу да жазганбыз.

Бул жолу окурмандарга Ош аймагындагы үлпөт тойлордо сакталып келген каада-салттар, ырым-жырымдар жана акыркы жылдары жаңы пайда болгон ар түрдүү жөрөлгөлөр тууралуу кеп кылмакчыбыз. Үйлөнүү үлпөт тойдун айланасындагы салттар тууралуу бүгүн 6 баланын энеси, Мырзаке айылынын тургуну Изадатхан Турганбаева айтып бермекчи.

“Алты баланын энесимин, 3 уул, 3 кызым бар. Уулдарымды үйлөп-жайлап, кыздарымды турмушка узаткам, учурда 14 неберем бар. Түштүктө кыз берүү өзүнчө түйшүктүү иш, уул үйлөгөн алда канча жеңилирээк. Берилген калың канчалык көп болсо, ошого теңме-тең кошуп кыздын себин берүүгө туура келет. Мисалы, 200 миң калың берсе 300-400 миң сомго себин даярдоо керек болуп калат. “Баш-аяк сарпай” деген нерсе бар, ал кыз менен бала тарап бири-бирине кийим-кече арноосу. Ал жерде бала тарап кыздын үлпөт көйнөгүн, бут кийимин, бет, чач жасалгалоосун да көтөрөт. Кыз тарап күйөө балага костюм-шым, бут кийим, көйнөк сыяктуу нерселерин алып берет. Эми чынын айтканда бул жерде чек жок. Колунда барлары бриллиант сөйкөдөн тарта кымбат баалуу тондорду кийгизсе, күйөө баласына унаа белек кылган кайнаталар да бар. Бул нерсенин баары кызга куда түшүп келген күнү эл адында кийгизилип, тапшырылат. Андан сырткары куда-кудагыйга, чоң ага-эжелерине сарпай (кийит) кийгизүү керек. Айрымдар мындай учурларда намыстанып, элге көрүнөм деп жатып кантип карызга батканын да билбей калышат. Оштун айрым аймактарында кызга алынган кийим-кечелердин баары анын көшөгөсүнүн бетине илинет. Келген-кеткен коноктор, коңшулар аны көрүшү керек. Айта кетчү нерсе, акыркы жылдары жаңы ырым-жырымдар көп болуп кетти. Мен өзүм түштүктүн кызы болгонум менен көп нерселерин жат көрүнүш катары кабыл алам. Себеби бул нерсенин баары акча алып калуу же элге көрүнүү үчүн гана жасалат.

Негизинен кызга канча калың берген күндө да кыз тарап андан 100-200 миң сом ашыкча акча сарптайт. Себеби түштүктө кыз берген тарап дагарасынан тарта уктоочу керебет жана эт төшөк, жер төшөк, жууркан, жаздыкчаларына чейин берет. Кептин ачыгы көп ырым-жырымдарды эпчил жеңелер чыгарып коюп жатышат. Ашыкча чыгаша көп болуп кеткендиктен акыркы учурда эки тарап алдын ала сүйлөшүп, кеңешип той өткөрүүгө өтүштү. Бул нерсе ашыкча чыгымдарды жок кылууга багытталган”, - дейт Изадаткан апа.

“Сандык аңтармай” жөрөлгөсү

Түштүктүн көп аймактарында бул салт кеңири жайылган. Бул жөрөлгөнү жаңы келген келиндин кешигинен ооз тийүү, улуу кайнежелерге жакын кошуналарына сый көрсөтүү катары кабыл алууга болот. Сандык аңтармай салты илгертен эмес, кийинчерээк эле пайда болгону айтылат. Бирок бул жөрөлгө ким тарабынан жана кантип пайда болуп калганы тууралуу так маалыматтар жок. Мурда сандыкка жоолук-кече, бет аарчы, чүпүрөктөрдүн түрү салынып келчү. Учурда колунда барлары 1 баш койдон бери кошо сала келишет. Килем, төшөк, жаздыкча, кийим-кече, жоолуктун түрү, идиш-аяк, косметикага чейин салынып калган. Эң баалуусун уул тараптын эжелеринин бири алат. Сандыкты ачууга туугандардан тарта кошуналардан бери атайын чакырылат. Элдин көзүнчө сандыктын ичиндегилер чыгарылып, баарына бөлүштүрүлөт. Баалуу деп саналган белектер күйөө баланын эжелерине, жеңелерине, жакшы катышкан кошуналарына ыроолонуп таратылат.

“Кемпир өлдү... ” же акчанын күчү менен тирилген апалар

Куда тарап кыздын үйүнө сөйкө салуу үчүн келгенде аларды босогого отурган кемпир тосуп алат. Бул жөрөлгөнүн негизги максаты келген кудалардын берешендигин сыноо болуп саналат. Мурда миң сомго ыраазы болушса, азыр 2 миң сом да аз болуп калган. Акча канчалык көп берилсе “өлүп бараткан” кемпир ошончолук тез тирилип, меймандарга жол бошотот. Андан сырткары “от күйбөй жатат”, “аш бышпай жатат” деген шылтоо менен да акча алышат. Оштун айрым аймактарында “кемпир өлдү” салты менен кызга келген күйөө бала, анын жеңелерин жана жоро-жолдошторун да тосуп алат. Алар “кемпирди тирилт” деп, келгендер менен соодалашат.

“Бүчү боо” же куда тарапка кийит кийгизүү каадасы

Кудага сарпай кийгизгенде “бүчү боо” деген нерсеси бар. Ал куда тарапка конокко келгендер алган кийитине “көрүндүк” катары берилген акча. Бирок көп учурда аны куда өзү эле берип, кутулуп коёт. Ага болжол менен 2-3 миң сом акча сарпталат. Андан сырткары “батакана” деп кыз тарапка 4-5 миң сом өлчөмүндөгү акча берилет. Бул акча жакшы санаалаштарына 10 же 20 сомдон болсо да майдаланып таратылып берилет.

“Тогуз себет, тогуз толгоо”, “Сасык-сусук” жөрөлгөсү

Кыздын үйүнө барганда 9 себет жасалып, алып барылышы керек. Анда бир себетте жалаң кездеменин 9 түрү болот, тукабадан башталып 8 материалдын түрү салынат. “Сасык-сусук” (майда-чүйдө буюмдар мунун ичине оюнчуктар да салынат), бир себетке жалаң таттуулар, косметика анан, албетте, түштүктүн символуна айланган 20га жакын "патыр" нан салынат.

"Жүк жыйды” жана “төшөк суурумай” жөрөлгөсү

Келиндин себи тойдон 2-3 күн мурун болочок күйөөсүнүн үйүнө жеткирилет. Аны бала тарап өзү барып, жүктөп келишет. Андан соң “жүк жыйды” жөрөлгөсү менен бата берилип, жүктү жыюу милдети уул тараптын улуураак эжесине же жеңесине жүктөлөт. Кийин келинди үйгө алып келгенде кыз менен чогуу келген жеңесине кайненеси сүйүнчү берет. Кийин бала тараптын "сакалдуу" эжелери “төшөк суурумай” салтын жасайт. Анда чоң эжелеринин бири бир төшөк сууруп алат. Ага миң сом өлчөмүндө сүйүнчү бериши керек.

"Баяндос"

Баяндос бул да сый көрсөтүүнүн бир түрү. Баяндос - мында үйгө алгачкы жолу сый көрүүгө келген кудаларга, күйөө балага килем салышат. Бул жөрөлгө кудалар ынтымактуу болуп, эки жаштын жолу байсалдуу болсун деген тилек. Ошондой эле эки жаштын жолу ак болсун деп килемдин үстүнө ак жоолук салынат. Анда куда тарап анын үстүнө акча таштап өтүшү керек. Кийин аны коноктордун эң артында кирген кичүү жеңеси алып, үйүнө белек катары алып кетет.

“Түштүктө бир айылдын жөрөлгөсү менен экинчи айылдыкы айырмаланып турат"

Ал эми этнограф Октябрь Капалбаев кадаа-салт, ырым-жырымдардын 90 пайызы апалар жана жеңелер тарабынан чыгарылганын айтат.

“Түштүктө бир айылдын жөрөлгөсү экинчи айылдыкынан айырмаланып турат. Муну локалдык өзгөчөлүк деп айтса болот. Ырым-жырымдар региондук жана субрегиондук болуп бөлүнөт. Региондук деген аймактык өзгөчөлүк болсо, субрегион дегени тоолуу аймактарда башка, тоонун этегинде жашагандарыныкы башка, ал эми түздүктө жашап жаткандардыкы берки экөөнөн айырмаланат. Буга кошуна болуп жашаган башка улуттардын таасири чоң. Себеби башка элдин ырым-жырымы, салт санаасы менен аралашып кетет. Менин карындашым түштүккө турмушка чыккан, түндүктүн ырым-жырымдарынан айырмасы чоң экенине өзүм күбө болгом. Чынын айтканда биз аябай таң калганбыз, бизде мындай салт жок эле го дегенибиз эсимде калыптыр”, - дейт ал.


кошулду


 
 Рубрикадагы соңку кабарлар 

Урматтуу колдонуучу! Эгер сизде коомчулуктун көңүлүн буруп, талкууну талап кылган жаңылыгыӊыз болсо биз менен бөлүшүӊүз.
Рейтинг: Рейтинг 0 
Комментарийлер(27)
27.12.2018. 20:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
134
Катталган:
24-01-2014
Соӊку аракети:
15-06-2019 17:47
Жынысы:
Белгисиз
+13
кереги жок ушул чыгашанын. Эки жак келишип алып андай ашыкча чыгашасы жок сонун той өткөрсө болот. Азыр көпчүлүгү эле ушундай болуп калды!
27.12.2018. 20:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
147
Катталган:
11-12-2016
Соӊку аракети:
26-06-2019 13:19
Жынысы:
Белгисиз
+11
Мен да Оштон болом бирок кызга алынган кийим кеченин баары көшөгөгө илинет депсиз андай жөрөлгөнү биринчи жолу сизден угуп атам.
27.12.2018. 21:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
30-01-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:21
Жынысы:
Белгисиз
+4
Kulatov,кошогого илинет кыз тарапта Жалабатта ушундай
27.12.2018. 21:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
147
Катталган:
11-12-2016
Соӊку аракети:
26-06-2019 13:19
Жынысы:
Белгисиз
+1
baisogur түшүнүктүү
28.12.2018. 08:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
62
Катталган:
07-11-2016
Соӊку аракети:
26-06-2019 11:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
-1
baisogur,Баткен тарапта да илет,Оштун озундо илбейт
28.12.2018. 10:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
599
Катталган:
08-02-2015
Соӊку аракети:
22-02-2019 21:05
Жынысы:
Белгисиз
0
meni_kut, жалган айтпа баткенде илбейт антип көп салттар туура эмес
28.12.2018. 15:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
62
Катталган:
07-11-2016
Соӊку аракети:
26-06-2019 11:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
kirgizstan,Карындашым Лейлекке Жаштык айылына турмушка чыккан.Ошондо коргом
28.12.2018. 04:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
196
Катталган:
27-11-2013
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:33
Жынысы:
Белгисиз
+1
Kulatov,илген жер, илбеген жер бар. Ал Эми Киз жигиттин кийимин келишилет. Кааласа оздоруу кийинет. Биз кызыбызды озубуз кийинтирдик.
27.12.2018. 22:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
123
Катталган:
11-07-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:43
Жынысы:
Белгисиз
+1
Садагам Оштой жеримден
27.12.2018. 22:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
123
Катталган:
11-07-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:43
Жынысы:
Белгисиз
+2
Ошум менин сыймыгым
27.12.2018. 22:31 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
293
Катталган:
26-01-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 11:15
Жынысы:
Белгисиз
+16
Урдум ушул салттарды Оштук болсомда
28.12.2018. 10:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
98
Катталган:
27-08-2016
Соӊку аракети:
24-06-2019 21:03
Жынысы:
Белгисиз
+2
Muslim_KGstana., Окуп шокмун. Өзүм оштук болуп
28.12.2018. 13:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
499
Катталган:
09-09-2015
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Muslim_KGstana., Оштонсуңбу Чүйдөнсүңбү область эмес ар бир айылда өзүнүн салты бар. Салтты сактоо керек. Бирок ашыкча ысырап кылууга, той тамашага каршымын
27.12.2018. 22:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
Катталган:
06-11-2013
Соӊку аракети:
14-03-2019 07:15
Жынысы:
Белгисиз
+16
Тааныш жөрөлгөлөр ))))
Ысырап...жана керексиз ...
28.12.2018. 01:41 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
31-05-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 14:42
Жынысы:
Белгисиз
+6
Эн жаманы ушунча чыгаша кетирип уйлонуп анан жаш уй-булодо аялы келиндик кызматта кайнене менен КРда,куйоосу Россияда уй салам деп кетип ошол жактан келбей коюп канча ажырашуу болуп жатканы....Баштан отту.Кайран гана акчаларым деп калам
28.12.2018. 08:24 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
62
Катталган:
07-11-2016
Соӊку аракети:
26-06-2019 11:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+5
Эл козу,эл созу....эх эл не дейт деп эле жашап журо беребиз
28.12.2018. 09:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
45
Катталган:
15-07-2018
Соӊку аракети:
26-06-2019 09:09
Жынысы:
Белгисиз
+2
Негизи келинди алгандан кийин кулдай эле көрүшөт да кызмат кылсын дешип кимге тийген ким мн жашоосу болот деп ойлонушпайт
28.12.2018. 09:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
31
Катталган:
13-12-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 13:53
Жынысы:
Белгисиз
+5
Ушундай мааниси жок салттардын кереги деле жок.ашыкча чыгым,бири бирин кыйноо.анан дагы азыраак акча берип койсон таарынмай.кыскасы бир туйшук да.андан коро калын ушундай салттарды жок кылып.сеп бергенди да жойуп,эки жашка тойго кеткен чыгымдардын ордуна бир уй.уй болбосо да жер алып берип койсок ошондо буларлын келечегине чоооон салым кошкон болоор элек.
28.12.2018. 10:29 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
06-02-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:20
Жынысы:
Белгисиз
+1
Үйү жок төшөнчүсү көп каяка жыйышат???
28.12.2018. 10:49 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
113
Катталган:
28-02-2012
Соӊку аракети:
26-06-2019 13:21
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Россия. Чита
+2
Ысырык салмай, куйоо баланы бекитмей, кызды бекитмей, загска келген машиналардын номерлерин бекитмей, бут кийим бекитмей ж.б. майда чуйдолор ото эле коп.
28.12.2018. 11:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
20-04-2017
Соӊку аракети:
26-06-2019 09:29
Жынысы:
Белгисиз
+1
Кыз мн жигит сүйлөшүп баштагандан баштап эки тарап бири бирин аңдып башташат той бүткүчө бири бирине атаандашып ошентип отуруп карызга белчесинен батып уул тарап анан тойдун эртеси карыз төлөш керек уул келинин Россияга айдайт барып иштеп карызды токкуло деп кетип ал жактан урушуп акча таппай жыл өтпөй ажырашып жандары тынып отуруп калышат эмне керек бар ушунун баары
28.12.2018. 11:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
34
Катталган:
27-06-2018
Соӊку аракети:
25-04-2019 20:36
Жынысы:
Белгисиз
+1
Жездесинин кулагын чоймойду айтпаптыр да, анан тошок жыймайга аркасынан женелери дагы келет себет мебет, ата корду дегени да болчуле, кыскасы толтура
28.12.2018. 12:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
179
Катталган:
05-05-2018
Соӊку аракети:
24-05-2019 23:10
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Уч-Коргон
+2
Бул салттары бир жеринде кирсин!Отурган турганына деле акча доолай берип олушот !Кээ бирлери тааныш салттар экен, ачыгы бизге пайдасыз нерселер!Акыбалга жараша эле иш кылсакчы!
28.12.2018. 12:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
354
Катталган:
25-04-2018
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:23
Жынысы:
Белгисиз
0
Мындайда осурак жене чыгып калат
28.12.2018. 13:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
499
Катталган:
09-09-2015
Соӊку аракети:
26-06-2019 15:27
Жынысы:
Белгисиз
+2
Күздө көп тойлорго бардым Бишкекте. Эсептеп көрсөм 1-3 млн сом кетет экен. Тойго келгендер берген конверт да каттоого жараша болуп негизи тойдун чыгымын жабат. Ошол ресторанга калган 1-2 млн сомдун жарымын элди үйүндө сыйлап жарымын жаш үйлөнгөндөргө берсе жакшы болот эле. Бул жерде ресторан гана олчойгон пайда көрүп жатат
28.12.2018. 15:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
449
Катталган:
09-06-2018
Соӊку аракети:
26-06-2019 14:56
Жынысы:
Белгисиз
0
Салттардын почти баары акча сураган салттар да, үйлөнгөн жаштар жакшы жашап кетсин деген ырымы жок экен
28.12.2018. 15:38 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
04-10-2011
Соӊку аракети:
26-06-2019 12:54
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
Качан ойлонобуз кыргызым! Кереги жок экенин билебиз баарыбыз, анан болбой эле баягы Эл айтат деп кыла беребиз. Кел токтотолу ысрапкорчулукту, озубуздон баштайлы! Эл айтып келген и айта берет. Сен токтот мен токтойун анан баары токтотот. Болбосо журо беребиз россиялап. ОЙЛОН КЫРГЫЗ!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул кабарды окуду:

Кабарлардын саны:
128088;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
SUPER.KG порталына жайгаштырылган материалдар жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу SUPER.KG порталынын редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: