Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

СЫРА! ЖАЛАҢ СЫРА ЖӨНҮНДӨ...

№299 25-31-июль, 2008-ж.


Жыты буркурай каңылжаарды кытыгылаган кыпкызыл шишкебек, ышталган балык, туздалган мисте, картошка кал­­дыр­­­кандары жана кружкага батпай көбү­рүп-жабырган сыра! Ушул көрүнүш жайдын аптаптуу күндөрүндө көпчү­лүктүн кө­­­зү­нөн өтүп турган кези. Андыктан, бул ирет жалаң сыра тууралуу кеп кылабыз...

Качан пайда болгон?
Сыраны адам баласы биздин заманга чейинки мезгилде эле ойлоп тапкан. Иликтөөлөргө караганда, сыранын пайда болушуна кадимки эле нан үчүн жуурулуп, өтө ачып, суюлуп кеткен камыр өбөлгө болгон. Ал эми накта сыра ичимдиги дүйнө жүзүнө байыркы шумерлер аркылуу тараган. Тигр жана Евфрат дарыяларынын ортосунда биздин заманга чейинки мезгилде жашаган шумерлерде сыранын азыркы ачык, кызыл, күңүрт түстүү түрлөрү болгон. Түшүмгө бай, суулуу жерди мекендеген бул калк дандын көп бөлүгүн сыра ачытуу үчүн колдонгон. Бирок, ал кезде сырага эч кандай спирт, консерванттар кошулбагандыгын жана ал денсоолукка пайдалуу суусундук катары колдонулгандыгын иликтөө­чүлөр жоромолдоп келишет.
Байыркы сырадан айырмаланып, бүгүнкү күндөгү сыранын алкоголдук күчтүүлүгү 12 пайызга чейин жетип, винонун айрым түрлөрүн кууп жетти. Учурда бул ичимдикти өндүрүп чыгаруу боюнча Европанын Чехия, Германия, Бельгия өлкө­лөрү алдыңкы орунда турат.

Сыра ичүү боюнча чемпион
Германия эли – сыра ичүү боюнча чемпион. Иликтөөлөр боюнча, германиялыктар ичкен сыраны бөлүштүрө келгенде ар бир адамга жылына 120 литрден туура келет. Немистерден кийинки орунду англистер ээлешет. Тумандуу Альбиондун тургундарынын ичкен сырасын эсептегенде жылына киши башына 104 литрден ылайык келет. Кийинки орундарда Франция, Италия, Испания турат. Кызыгы, сыра даярдап чыгаруунун чыныгы адистери болгон чехтер сыра ичүү жаатында жогоруда аты аталган өлкөлөрдөн кыйла артта.

Сыра майрамы
Бавариянын сыра ачытуучулары 190 жылдан бери “Okto­berfest” деп аталган сыра фестивалын өткөзүп келишет. Бул майрам октябрь айынын баш ченине туура келет. Ал Мюнхенде өткөзүлөт.
1810-жылы октябрь айында бавариялыктар Людвиг I менен саксондук Терезия ханбийкенин тоюн тойлошот. Мындай маанилүү күндө жалпы калкка түрдүү оюндар уюштурулуп, бекер сыра суудай төгүлөт. Тойлоп жүргөн элдин маанайы абдан жагып кеткендиктен, Людвиг I мындай иш-чараны жыл сайын өткө­рүп туруу буйругун берет. Ошентип, сыранын мекени болгон Баварияда жыл сайын Сыра майрамы 1810-жылдан бери белгиленип келет жана ал дүйнө жүзүн­дөгү эң чоң майрам катары “Гиннес рекорддор китебине” киргизилген.

Көпчүлүккө белгисиз фактылар

  • Калай банкаларга куюлган сыранын сапаты челектерде сакталганга караганда кыйла начар болот. Анткени, калай банкалардагы сыра мүмкүн болушунча көп убакытка сакталып сатылууга ылайыкталгандыктан, консерванттар кошулат.
  • Сапаттуу сыраны кружкага куйганда үстүндөгү көбүгү 4 сантиметрден ашык болуп, ал 4 мүнөткө чейин жоголбой сакталышы керек.
  • Сыра калориясы – күчтүү азык. Андыктан, аны “суюк нан” деп атап коюшат. Сыраны көп ичкен адамдын семирип кеткени да ушундан улам.

Сыранын пайдалуу жактары

  • Сыраны маал-маалы менен аз өлчөмдө пайдаланып жүргөн адамдын ашказанында тамак сиңирүүчү маңыздын бөлүнүп чыгышы жакшырат. Жү­рөк ооруларына жана кант диабетине чалдыгуу коркунучу азаят.
  • Мончодогу кызып турган таштарга сыраны сээп койсо, анын буусу терини жумшартып, жылма кылып коёт.
  • Жаңы жуулган чачты сыра менен чайкаса, чач жылтырап, кайраттуу болуп, көркүнө келет.

Сыранын кесепеттери
Сыра адамдын денсоолугуна пайдалуубу, же тескерисинче, анын түбүнө жетеби? Бул суроого алда качан жооп табылышы керек эле. Анткени, сыра – адам баласы ойлоп тапкан ичимдиктердин эң байыркыларынын бири. Ошентсе да, сыранын пайдасынан залалы ашып кетээри коомчулукта кө­бү­рөөк айтылып келет. Мисалы, сыраны ашыкча пайдалануу төмөнкүдөй кесепеттерге алып келет:

  • Мээнин эс-тутумду жөнгө салган функциясына доо кетет. Натыйжада, адам акырындап склерозго айланат.
  • Эркектин жыныстык системасына сыранын залалы көп. Ал сперматозоиддердин иштелип чыгуу системасын бузат. Боордон негизги эркектик гормонду алсыратып, басуучу зат бөлүнүп чыга баштайт. Анын негизинде организмде аялдык гормон басымдуулук кылат. Натыйжада, эркектердин жамбаш сөөктөрү, көкүрөк бездери, курсактары чоңоюп кетет. Ал эми аялдарда көкүрөк бездеринин залалдуу шишигине кабылуу коркунучу күчөйт.
  • Арактан улам ичкич болгонго караганда, сырадан ичкич болуп кетүүнүн кесепети оор. Анткени, ал байкалбай өөрчүп, организмди өзүнө баш ийдирип алат да, андан арылуу өтө кыйынга турат. Андыктан, сыра ичимдик эмес, улуттук суусундук катары кабыл алынган Германияда сырадан улам пайда болгон ичкичтиктен жабыркагандар абдан көп.

Өзгөчө дегустация
Учурубуздун сы­ра ачытуучулары чехтердин “Пльзен” сырасынын жасалуу ыкмасын “уурдап” алууга аракет кылышат. Бирок, кайталангыс даамы бар бул сыраны Пльзен шаарынан башка жердиктер окшоштура албай келишет. Ал эми аталган шаардын тургундары сыранын сапатына өзгөчө кө­ңүл бурушат.
Пльзен шаарындагы жашоочулар илгери сыранын сапатын сыноонун өзгөчө ыкмасын колдонушкан. Мындай сыноо жылына бир ирет өткөрүлүп турган. Ал күнү шаардын борбордук аянтына жыгачтан жасалган күркө орнотулган. Ал күркөнүн үстүнө булгаары шым кийген сыра ачытуучу чыгып отурган. Ал орун алган соң текшерүүчүлөр ал адам ачыткан сырадан үстүнө жаба куюшкан. Беш-он мүнөт отурган соң сыра ачытуучу ордунан туруш керек болгон. Эгер анын булгаары шымы жыгач күркөгө жабышып калса, сыра сапаттуу деп эсептелип, сынактан ийгиликтүү өткөн. Кокус булгаары шым күркөгө жабышпай чыгып кетсе, сыранын сапаты начар деп табылып, сыра ачытуучуну ачууланган эл ташбараңга алып жазалашкан. Атүгүл айрым учурларда сынактан өтпөй калып каза тапкан сыра ачытуучулар да болгон.

Адистин пикири

«Чыпкаланбаган Чыныгы «жандуу» сыра эки күн гана сакталат»

Учурда заманыбызда сыранын “жандуу” түрү пайда болду. Мындай сыранын башкалардан айырмалары, сакталуу мөөнөтү тууралуу так маалымат алуу үчүн сыра ачытуунун чыныгы адистерине кайрылдык. Биздин суроо­­лорубузга Н.Урманбетов атындагы “Арпа” ААКсынын башкы технологу Нургүл Абыкеева жооп берди.

– Нургүл Турсунбековна, айтсаңыз, учурда “жандуу” сыра тууралуу түркүн маалыматтар бар. Бирөөлөр “жандуу” сыра чыпкаланбайт” десе, дагы бири “чыпкаланат, бирок, ысытылбайт” дейт. Булардын кайсы бири туура?
– Мен 25 жылдан бери “Арпада” иштеп келе жатам. Андыктан, чыныгы “жандуу” сыра деген эмне экендигин жакшы билем. Чыпкаланбаган, жогорку температурада ысытылбаган сыра гана чыныгы “жандуу” сыра болуп эсептелет. Албетте, ал сыранын башка түрлөрүнө караганда витаминдерге бай келет. Мындай сыра болгону эки күн гана сакталат. Азыркы учурда ысытылбаган, бирок, чыпкаланган сыраны да “жандуу” деп атап жүрүшөт. Бирок, мындай сыранын курамында жандуу угуттун эң эле аз өлчөмү калат. Чыпкадан өткө­рүлгөндүгү үчүн мындай сыраны он-он беш күнгө чейин сактоого мүмкүнчүлүк бар.


Бир собол

Сиз сыра ичесизби?

Нурлан Шакиев, президенттин басма сөз катчысы:
– Сыраны биринчи жолу ооз тийип көр­гөнүмө, жаңылбасам, он жыл болду көрүнөт. Башка ичим­дик­терди көп жактырбасам да, жайкысын сыра жагат. Катуу чаңкаган кездеримде муздак сыра кө­зүм­­дөн учат. Мекенимдин чыныгы патриоту катары чет жердиктердин сырасын эмес, өзүбүздүн “Арпаны” ичем. Аны башкалардан кыйла сапаттуу деп да ойлойм.

Нуржамал Бурханова, телеалпаруучу:
– Сыраны мен айрымдар сыяктуу кубалап ичпейм. Бирок, жайкысын аптап айланы кетиргенде салкын жерде отуруп ичкенди жактырам. Болгондо да сыранын “нулёвкасынан” ичем. “Нулёвканын” курамында алкоголь жок. Ошентсе да, чарчаганыңды жазып, чыңалган мээни кадимкидей сергитет.

Динара Эсенгулова, продюсер:
– Сыраны мен арактан качкан учурларда ичем. Түшүнүк­түүрөөк айтканда, конокторго барганда “арак ич” деп кыстап калышканда “жакшысы, сыра ичейин” деп суранып туруп алам. Ошентип, оңой кутулуп кетем. Бул ичимдиктин даамын биринчи жолу татып көргөнүм такыр эсимден чыкпайт. Анда 27 жашта болчумун. Даамы, айрыкча жыты жаккан эмес.

Неля, ырчы:
– Сыра – абдан калориялуу ичимдик. Айрымдар аны “суюк нан” деп да атап жүрүшөт. Ал эми мен келбетимди дайыма бир калыпта алып жүрүү­гө аракет кылам. “Суусунду кандырат” деп сыра иче берип семирип кетким келбейт. Ошондуктан, сыранын жанына жакын жолобойм.

Самат Дөөлөтбаков, ырчы:
– Мен сыра эле эмес, башка ичимдиктерди да таптакыр ичпейм. Билбейм, балким, түрк лицейинде окуп, таалим албасам, башкалар сыяктуу эле мен да тамеки тартып, ичимдик ичкен жигит болуп калаар белем... Бирок, лицейдеги тарбиядан улам мындай зыяндуу адаттардан алыс болуп калганыма кубанам.

Айя Садырова, ырчы:
– Сыраны кээде гана ууртап-татып коём. Чынын айтсам, сыраны ичүү­гө эч кимди үндө­мөк эмесмин. Анткени, сыраны көп ичкен адамда толгон-токой баш оорулар башталат. Мисалы, семирип, курсагы чыгып, целлюлит пайда болот. Анын үстүнө, семирип кеткен аял да, эркек да өтө жагымсыз, жийиркеничтүү көрүнөт.

Даярдаган Шаиста Шатманова


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: