Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АБАЙЛАҢЫЗ, ЧӨНТӨКЧҮ ЖҮРӨТ!

№300 1-7-август, 2008-ж.


Түркүн окуяларга толгон биздин күндө түрдүү адамдар бар. Бири эртеден-кечке маңдайынан тер агыза иштеп, адал эмгеги менен күн көрсө, айрымдар калктын акчасын уурдап жан багышат. Калктын акчасын уурдагандар тууралуу кеп баштасак, балким, көпчүлүк “коррупциячылар экен” деп түшүнүшөөр. Бирок, биз коррупциячылар эмес, чөнтөкчүлөр туурасында изилдөө жүргүзүп көрдүк.

“БЕТИМДИ ЧӨНТӨКЧҮ ТИЛИП КЕТКЕН”
Алгач сапарыбызды “Дордой” базарынан баштадык. “Кокус акчаны уурдамакчы болушса, билектен шап кармап калаарбыз” деген илгери үмүт менен чөнтөгүбүзгө бир аз тыйынды учкайыраак салып, чөнтөкчүлөргө атайын тузак жайдык. Бул күнү чөнтөкчүлөр башка иштер менен алек беле, айтор, эки-үч сыйра кыдырып, акчабызды уурдата албай койдук. Акыры бут кийим саткан жерге келип, сатуучулар менен таанышып, чөнтөкчүлөр тууралуу сурамжылай баштадык. Алгач гезиттен келгенибизди угуп, көпчүлүк сатуучулар чөнтөкчүлөр тууралуу кеп салып берүүдөн баш тартышты. Ошентсе да, сурамжылап отуруп, алар ачык айтышпаганы менен чөнтөкчүлөрдөн чочулап турушаарын байкадык.
Бизди алгач кардар экен деп товарын мактап кирген бир эже өз башынан өткөн окуяны айтып берди. Аты Салима экен. “Бир ирет эңкейип бут кийим кийип көрүп жаткан кыздын чөнтөгүн бирөө аңтарып киргенин көрүп калдым. Ойлонбой туруп эле: “Ай, бала, эмне кылып жатасың?”- деп кыйкырып жибердим. Ал бала мени бир тиктеп алып качып кеткен. Жумуш бүткөн соң үйгө баратканымда төрт-беш бала мени жөөлөй түртүп кетишти. Жыгылып кеткенимди бир билем. Турсам үстү-башым чаң. Бетимен кан шорголоп жүрөт. Тигил жигиттер тызылдап качып жоголушуптур. Бул иш ошол чөнтөкчү баланын колунан келгенин билдим”. Салима эженин мындай баянын угуп турганыбызда чоң, кебетеси түрктөргө окшогон эки-үч аял бизди жөөлөй өтүп кетишкен. Бир аздан кийин баягы акчаны эстей калып эле карасак жок. Кыжы-кыйма элдин арасынан жанагы чоң аялдарды таппай калдык. Атайын тузак жайып отуруп алдырып жибергенибизге капа боло элди аралай тигил аялдарды издеп көрдүк. Таппаган соң “Ош базарын” көздөй сапар алдык.

КУРМАНДЫКТАРДЫ ҮЧ ТОПКО БӨЛҮШӨТ
“Ош базарында” чөнтөкчүлөр тууралуу сурамжылап жүрүп Кыяз (аты-жөнү өзгөртүлүп берилди) аттуу жаш сатуучуга жолугуп калдык. Кыяз бул базардагы чөнтөкчүлөр тууралуу бир топ маалымат айтып берди. Анткени, анын бир тааныш баласы чөнтөкчүлүк менен жан бакчу экен. “Чөнтөкчү болуу деле оор окшойт. Ошол таанышымдан улам алардын кесиптик сырларын анча-мынча билип калган жайым бар. Биринчиден, колуң аябай эптүү болуш керек экен. “Чөнтөкчүлөрдүн жалгыздап иштегени аз болот” дешет. Көпчүлүк учурда шериктер менен иштешет. Мындай ыкма алардын коопсуздугу үчүн ыңгайлуу көрүнөт. Топтун “шефтери” алгач көчөлөрдө кароосуз жүргөн балдарды байкап көрүп, өздөрүнө ылайыктуусун тандап алып, аларды атайын машыгуудан өткөрүшөт. Алгач чөнтөкчүлүктүн сырларын, ыкмаларын үйрөтүп, анан ишке коё беришет. Биринчи тапкандарыңдын баарын “шефтерге” берет экенсиң. Бул сени үйрөткөндөрүнүн акысы. Алардын сабактары да өзүнчө укмуш. Мисалы, колду самындап алып, банкага салынган бир сомдукту алып чыгуудан башталат. Бул ыкманы качан гана эч тоскоолдуксуз бир сомду алып чыгып калганда токтотуп, экинчисине өтөсүң.
Экинчи этап – курал колдонуу. Кадимки эле лезвиени экиге бөлүп, сумкаларды билгизбей тилип, ичиндеги акчаны, капчыкты сууруп чыгууга, ошондой эле башы кайырмак болгон таякчаны колдонууну үйрөтүшөт. Мындай кайырмак уюлдук телелефондорду уурдоодо ыңгайлуу экен.
Ал эми эң негизги сабак – курмандыкты тандай билүү. Чөнтөкчүлөр аларды үч топко: “зелёный” (эң бай сатып алуучулар же чөнтөгү калың соодагерлер), “красный” (негизинен, күнүмдүк тиричилиги менен алек, орто капчыктуу сатып алуучулар), “копейки” (чөнтөгү жукараактар, мисалы, студенттер) деп бөлүшөт. Ушуга жараша чөнтөкчүлөрдүн арасында да атайын деңгээлдер бар экен. Мисалы, “зелёныйларды” өтө тажрыйбалуу жана “крышасы” барлар тейлешет. Ал эми “красныйларды” тоногондордо кокустук болуп кетсе, жогорудагы “зелёныйларды” куруткандар “крыша” болушат экен. “Копейкаларды”, негизинен, жаш балдар тоношот”.
Кыяздын айтуусуна караганда, чөнтөкчүлөрдүн баары бири-бирин жакшы таанышат. Булардын да өз алдынча мыйзамдары бар. Мисалы, тапкан акчасынын бир канча пайызын “шефтерине” беришет. Алардын тили менен айтканда, “чисткага” чыкканда сөзсүз үч адамдан кем эмес чыгышат. Мисалы, чөнтөктөн сууруп чыккан акчаны чөнтөкчү акырын алдыда кетип бара жаткан шеригине берет. Ал дагы бирине узатат. Бул системаны “маскировка” деп коюшат экен. Атүгүл чөнтөкчүлөрдүн “самындай сыйгалак, балыктай унчукпас” деген девизи да бар экен. Кыяздан мындай кызыктарды угуп, таңдана жолубузга түштүк. Бизге мындай кылмыштуулукту жоюу милдетин аркалап жүргөн адамдар менен пикирлешүү керек болуп турган. Андыктан, Ленин районунуна караштуу №7-милиция бөлүмчөсүнө кайрылдык.

ЧӨНТӨКЧҮЛӨРГӨ КАРАГАНДА УУРУЛАРДЫ КАРМАГАН ОҢОЙ
Бөлүмчөнүн кызматкерлери алгач “бош эмеспиз” деп бул маселе тууралуу кеп кылуудан качышты. Бирок: “Бүгүн сүйлөшүп көрсөк, көпчүлүк сатуучулар “милиция кызматкерлери чөнтөкчүлөр менен союздаш” деп айтып жатышты. Ушул чындыкпы?”- деген сурообузга жооп берүүгө аргасыз болушту. “Көпчүлүктүн арасында ар кандай кеп айтыла берет. Бири билип айтса, миңи билбей айта берет. Чынын айтканда, башка ууруларга караганда чөнтөкчүлөрдү кармоо кыйын. Көп учурда кармаганың менен далил жок болуп калат. Айрым учурда кармап алсак да, уурдаган акчасын акырын таштап жиберишет. Тинте келгенде эле жанында эч нерсе жок болуп чыгат. Мындайда айла жок коё берүүгө туура келет. Ошентсе да, мындай шылуундарды кылтакка илинтүүчү өзгөчө ыкмаларыбыз бар. Бирок, ал ыкмалар – кесиптик сыр”,- деп жооп беришти.

“БАЛБЫЛДАГАН КӨЗДӨРҮНӨ БАЙЛАНЫП, КАПЧЫГЫМДЫ АЛДЫРГАМ”
Эми биз ары-бери өткөндөрдөн “чөнтөкчүлөргө кабылдыңыз беле?” деген суроо менен кайрылып жаттык. Аида аттуу кыз мындай окуясы менен бөлүшө кетти...
Бир жолу маршруткага түшөөрү менен эле бир жакшынакай бала менен көздөрү чагылыша түшөт. Ал баланын жылмайып караган көз карашына жылмаюу менен жооп берип, анан жанына жабыша турганына деле каршы болбойт. Ошентип, тааныша да кетишет. Аида тигил балага телефон номерин да берет. Бирок, үйгө келип капчыгын таппай калат. “Ошол замат жанагы жигит көз алдыма келди. Калп эле жылмайымыш болуп, мени “жайлап” кеткенин түшүндүм. Бирок, анчалык деле капа болбодум. Анткени, абдан жылдыздуу жигит болчу”,- деп Аида бизди күлдүрүп, өзү да каткыра узап кетти.

“АЗЫР ЭЛЕ АКЧАМДЫ АЛДЫРДЫМ”
Эми биздин көңүлдү жанындагы аялга бирдемелерди жинденип айтып, балбалактап жаткан аял бурду. Көрсө, Наталия аттуу бул эже биз суроо салаардын астында эле 5 миң сомун уурдатып, ызаланып отурган экен. “Жанымда жакшынакай эле кыз турган. Бир көйнөктү кийип көрүп жатканымда сумкамдагы акчамды бүтүндөй шыпырып кетиптир,”- деп жинденип, чөнтөкчүлөрдү сөгүп жатты. Эжеге “милицияга кайрылып, арыз таштап коюңуз” деп кеңеш берип, өзүбүз базар аралап кеттик.

МЫНА САГА!
Кыркалата товарларга толтурулган базарды аралап жүрүп Жылдыз аттуу кыз менен тааныштык. Болгондо да өзгөчө жол менен. Биз астыбызда шашпай басып бараткан кыздын сумкасын атайлап эле акырын тартып койдук. Бурула калып бизди бир карап алып эле сумкасын аңтарып, текшерип кирди. Биз күлүп жибердик. Анан биздин чоо-жайыбызды билген соң мындай деп кеп салып берди: “Бир жолу мен 216-маршруткага түшүп калдым. Кичинекей баштыкчага бир аз акча, паспорт жана дагы бир керектүү документтеримди салып, аны чоң пакетке салып алгам. Бир аз жылгандан кийин эле жанымда турган кичинекей бала түшүп кетти. Жүрөгүм бир нерсени сезгендей эле дароо пакетимди карасам, баягы баштыкчам жок. Кыйкырып эле ызы-чуу салып баштасам, айдоочу мени сооротуп кирди. Акыркы аялдамага келгенде ал мени “эртең ушул жерге кел, документтериңди таап берүүгө аракет кылам” деп кетирип жиберди. Эртеси болжошкон жерге келсем, баягы айдоочу документтеримди берип, бул окуяны унутуп коюшумду эскерте кетти. Ушундан улам кээбир маршрутка айдагандар чөнтөкчүлөр менен союздаш экен деген ойдо калдым”.
Ошентип, бир күн кечке көчөдө жүрүп чөнтөкчүлөр тууралуу маалымат чогулттук. Өзүңүздөр окуп күбө болгондой, чөнтөкчүлөрдүн “самындай сыйгалак” колдорунан бизди жеке өзүбүздүн кыраакылыгыбыз гана сактайт өңдүү. Андыктан, көчөгө чыкканда дайыма бир эрежени унутпай колдонуу керек. Акча дайыма капчыкка салынат. Капчык сумкага салынып, сумканын оозу бекилет. Базарларда, маршруткаларда сумканы ийинге илип албай, ылдый түшүрө сабынан кармап алуу керек. Анткени, чөнтөкчү эңилип алып сумканы тилип же аңтара албайт.

Даярдаган Бахияна Сатылганова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: