Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

СССРдин Эл артистиАсанхан ЖУМАХМАТОВ

№304 29-август - 4-сентябрь


Украинада калган балалык
Асанхан ага 1923-жылдын 16-июнунда Чүй облусуна караштуу Ысыката айылында болуштун үйбүлөсүндө жарыкка келген. Аганын эскерүүсү боюнча, эс тартканы апасы Артык Чалова атасы Жумахмат Чаловдун бей-бечараларга дайыма жардам берип турганын көп айтчу. 1917-жылы 7-ноябрда Орусия мамлекетинде Улуу Октябрь революциясы орногон мезгил болочок дирижёрдун үйбүлөсүнүн жашоосуна бурулуш алып келген. 1928-жылы жазында кичинекей музыканттын атасын Пишпекке чакыртышат. Атасы ошол жерден бай-манап катары камакка алынып, Сибирге айдалган. Андан кийин болочоктогу маэстро энеси жана биртууган байкеси менен Украинага көчүрүлгөн. Өзү бул туу­ралуу «менин балалыгым Украинада өттү» деп эскерчү. Улуу дирижёрдун музыкага болгон шыгы Украинада жүргөндө ойгонот. Ал жерде балдар үйүнүн өздүк чыгармачылык оркестринде музыка менен алектене баштайт.
1938-жылы Асанхан Жумахматов мекенине кайтып келип, педагогикалык техникумдун даярдоо бөлүмүнө кирет.
Согуштагы каармандык
1941-жылы бейкут жашап жаткан элге капилеттен согуш деген кайгылуу кабар тарайт. Согуш чыккан жылдын аяк ченинде Асанхан ага Кызыл Армиянын катарына өз ыктыяры менен кетет. Сталинград салгылашуусуна катышып, сол ийининен оор жаракат алат. Атамекени үчүн каны-жанын аябаган дирижёр 1944-жылдын аягында мекенине кайтат. Ал «Кызыл Жылдыз» жана биринчи даражадагы Улуу Атамекендик согуштун ордендери, «Германияны жеңгендиги үчүн», «Сталинградды коргогондугу үчүн», Жуков атындагы медалдар менен сыйланат.
Элге таанылуу
1945-жылдын сентябрынан баштап Жумахматов Москвадагы Чайковский атындагы мамлекеттик консерваториянын дирижёрдук, андан кийин опера-симфониялык дирижёрду–к факультетинде окуйт. Консерваторияны аяктаган соң өз мекенине кайткан талант Кыргыз опера жана балет театрынын башкы дирижёру болуп дайындалат. Жаш болсо да таланты менен көпчүлүктүн көңүл борборунда болгон ал 1958-жылы Москва шаарында өткөн кыргыз искусствосунун экинчи декадасын жетектейт. Андан сырткары, жыл сайын дүйнөлүк масштабдагы таанымал солист-вокалисттер менен бирге көптөгөн концерттик программаларды даярдоого үлгүрөт. Анын дирижёрдук өмүрү Опера жана балет театры менен жарым кылымдан ашуун мезгилге байланган. Ал Прокофьевдин «Ромео менен Жульетта», Вердинин «Аида», Мусоргскийдин «Борис Годунов», Пуччининин «Кусалык», Власов, Малдыбаев жана Ференин «Токтогул», Раухвергердин «Жамийла» жана башка көптөгөн чыгармаларын оркестрге салган.
Өчкөн жылдыз
А.Жумахматовдун кыргыз профессионалдык музыкасынын өнүгүшүнө кошкон салымы баа жеткис. Ал Кыргыз Республикасынын Баатыры, СССРдин Эл артисти, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, Эмгек «Кызыл Туу» жана үчүнчү даражадагы «Манас» ордендери менен сыйланган. Кыргыз улуттук консерваториясынын профессору болгон. Асанхан Жумахматов дүйнөлүк, орус, кыргыз классикасынан 50гө чукул опера жана балеттердин музыкаларын оркестрлештирген. 1970-жылдан бери Кыргыз телерадиокомпаниясынын Академиялык симфониялык оркестрине көркөм жетекчи жана башкы дирижёр болуп иштеп келген. Кыргыз элинин көрүнүктүү уулу Асанхан Жумахматов 2008-жылдын 21-июлунда 85 жаш курагында дүйнө салды.
Улуу дирижёрдун жеке жашоосу, мүнөзү, балдары тууралуу 48 жыл бирге жашаган өмүрлүк жубайы Гүлхан Сатаева менен баарлаштык...
– Эже, айтсаңыз, Асанхан агай менен кантип табыштыңыз эле?
– Шаар боюнча жалгыз №5-кыргыз мектебинин 7-классын аяктагандан кийин Москвадагы консерваториянын алдындагы студияга окууга кеттим. Ал жерде окуп жатканымда Асанхан консерваториянын өзүндө окучу. Анда анын балерина аялы бар болчу. Экөө эркек балалуу болушкан. Асанхан экөөбүз бири-бирибизди сыртыбыздан тааныганыбыз менен сүйлөшчү эмеспиз. Кийин мен студияны бүтүп, Кыргызстанга келип, Опера жана балет театрында опера ырчысы болуп иштеп калдым. Асанхан Москвадагы консерваторияны бүтүп, мен иштеген театрга башкы дирижёр болуп орношту. Ал мага “бул жерин мындай ырда” деп акыл-насаатын көп айтты. Ошол учурда аялы менен ажырашып жүрүптүр. Бирок, себеби мен эмес. Анан экөөбүз бири-бирибизди жактырышып, 1958-жылы баш коштук. 1959-жылы улуу балам Эрмек төрөлдү. 1963-жылы экинчи уулум Эрик төрөлдү. Эки баланы төрөгөндөн кийин толуп кеттим. А мен аткара турган ырлар: Евгений Онегиндин Татьянасы, Айчүрөк, “Ажал ордундагы” Зулайка – баары арык, 16-18деги жаш кыздар болчу. Андыктан, ырдап чыкканымда менин мүчөмдү алардын мүчөсүнө ылайыктайбыз деп корсет кийгизип катуу тартып кыйнашчу. Бир күнү Асанханга: “Бир үйдөн бир эле чыгармачыл адам болсун, мен театрга администратор болуп иштейин”,- дедим. Ошентип, ырдабай калдым.
– Агайдын мүнөзү туурасында айтып кетсеңиз...
– Асанхан ак көңүл, колуна тийген акчаны тез арада чачып жиберген адам болчу. Ал үйгө кирип келгенде бака-шака болуп, үй ичи кадимкидей шаңга бөлөнчү. Мен ырдап жүргөн учурда “сен иш кылба, мага жакшы ырдап берсең эле болду” деп үй иштерин өзү жасачу. Экөөбүздүн мындай турмушубузду көрө албагандар ажыраштырганга аракет кылышты. “Асанхан тиги кыз менен жүрөт, бул жерде минтип атат, театрга келип калыңыз” деп канча телефон чалышты, тоголок каттарды тоголотушту. Аларга ишенип Асанханды аңдып, каттарды териштирчү эмесмин. Айсулу Токомбаеванын апасы Мүнжия эже да опера ырчысы болчу. Ал мага: «Асанхандай талант дүйнөгө бир жаралат. Сен аны «эмне кеч келесиң, кайда жүрдүң?» деп тескей бербе. Эркин коё бер, ошондо гана талант өсөт”,- дечү. Адамдын жүрөгүндө сүйүү болуп турса гана ал бийиктикке умтулат жана көп ачылыш жасай алат деп ойлойм. “Асанхан тиги ырчыга сүйүүсүн арнап жүрөт” деген сыяктуу сөздөрдүн чын-бышыгына жетким келбегени менен “Асанхан, бирөөнү сүйүп калсаң айт, мен тоскоол болбоюн” дегенимде ал: “Сени менен эч качан ажырашпайм”,- дечү. Баса, мен качан конокко кетпейин, “келип калчы батыраак, сен жок жетим козудай болуп калат экем” деп кайра-кайра телефон чалып, алдыртып алчу. Мен анын жанында болгонумда өзүн телегейи тегиз адам катары сезчү.
– Балдарыңыз эмне менен алектенишет жана канча небереңиз бар?
– Эрмек атасынын шоопуру болчу. Аны жумушка алып барып, кайра алып келчү. Азыр жайкы эс алууда. Анын бир уулу, бир кызы бар. Кичүү балам Эрик бажыканда иштейт. Эки кыздын атасы. Жалпысынан төрт неберем, эки чөбөрөм бар.
– Агай акыркы күндөрү ооруп жүрдү беле?
– Кыргыз телевидениесинин симфониялык оркестринин жалпы жамааты жайкы эс алууга чыккандыктан, “денсоолугуңду чыңдап алсаң боло” деп бейтапканага жаткыргам. Эмне болуп каза болгонун, балам, жазбай эле койчу?! Ошол күндү эстегим да келбейт. Ооруп каза болсо да эч нерсе дебейт элем. Бейтапкананын башкы дарыгеринин, анда иштегендердин ишине болгон салкын мамилеси Асанхандын арабыздан кетишине себеп болду. Анын өлүмүндөй өлүмдү Кыргызстан боюнча эмес, бүткүл дүйнө жүзү боюнча да уккан эмесмин. Ушундай бийиктикке жеткен улуу дирижёр мындай трагедия менен эмес, иш ордунда, пультта көз жумушу керек эле. Мындай өлүмдү адам баласынын бирине да каалабайм. Канчалык мөгдөп жоктобоюн, ал баарыбир кайтып келбеси анык. 29-сентябрда кыркылыгын берели деп камынып жатабыз.
Улуу дирижёр арабызда жок болсо да, анын жаркын элеси элдин эсинде түбөлүккө сакталат.

Даярдаган Сүйүн Кулматова

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: