Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЭШЕК - АШЫКЧА ЖҮК КӨТӨРБӨГӨН АКЫЛДУУ ЖАНЫБАР

№453 8-14-июль, 2011-жыл


Эшекке өздөрү көтөрө алгандан ашыкча 5 килограммдай эле жүк артышса, баспай коёт. Ошондуктан “эшектей кежир” деген сөз айтылып калган. Бирок эшек ошол кежирлиги менен ден соолугун сактап, узакка жашай алат.

КЫЗЫКТУУ

  • СССРде, Никита Хрущёвдун убагында эшекке да уй, жылкы катары салык салынган. Эшекке караганда уй, жылкы пайдалуу болгондуктан, эшектерди жок кылып башташкан. Ушундан улам алардын саны кыскарган.
  • Кениянын Лимуру шаарында шаар жетекчилиги “эшектер шаардын көчөлөрүн булгап жатышат” деп аларга атайын памперс кийгизүү тууралуу жарлык чыгарган. Алгач нааразы болсо да, аны кээ бирлери колдоно башташкан. Бирок көпчүлүк митинг уюштуруп жиберип, жарлык алынып салынган.

ТҮПКҮ МЕКЕНИ – АФРИКА
Тарыхый маалыматтарга караганда, эшектер Африкада пайда болгон. Жана аларды алгач байыркы египеттиктер мындан 5 миң жыл илгери колго үйрөтүшкөн. Атка салыштырмалуу тоютту тандабайт, ысыкка чыдамдуу, алар ооруй турган оорулар да аз. Илгери египеттиктер эшектерди пирамида курууда колдонушкан.
Эшектер ысык жана кургак жерлерди сүйгөндүктөн, нымдуу европалык климатты жактыра беришпейт. Андай жерлерде алардын туяктарында көбүнчөсү терең тилик, жаракалар пайда болуп, ал жерлери ириңдеп, жарага айланып кетет. Андыктан Европада Азияга караганда эшектерди жакшылап карап, багуу талап кылынат.
Жакшы багып караса, 55 жылга дейре жашашат.

ЖАПАЙЫ ЭШЕКТЕР СЕЙРЕК КЕЗДЕШЕТ
Породасына жараша боюнун бийиктиги 75 сантиметрден 1 метр 60 сантиметрге чейин жетет. Балдарын курсакта 1 жылдан тартып 1 жыл 2 айга чейин көтөрүшөт. Жапайы эшектер саатына 70 чакырымга дейре чуркай алышат. Андай эшектер учурда Эфиопияда жана Суданда аз санда гана кездешет. Израилдеги корукта 100гө жетпеген эшек сакталган. Эритрея өлкөсүндө көбүрөөк (400 баш). Африкалыктар жапайы эшектерге териси, эти үчүн аң уулашкандыктан жок болуп баратат. Жапайыларына салыштырмалуу колго багылып, кийин жапайы болуп кеткен эшек тукумдары көбүрөөк. Учурда алардын саны Австралияда 1,5 миллионду, АКШда 6 миңди түзөт. Кипрде да жапайылашып кеткен эшектер бар. Бул эшектердин бардыгы коргоого алынган. Кээ бир аймактарда жашагандардын бутунда зебраныкындай кара сызыкчалар кездешет.

КУЛАНДАР ЖАНА АЛАРДЫН ТҮРЛӨРҮ
Азия жапайы эшектери кулан деп аталат. Алар илгери Иран, Ооганстан, Түркия, Монголия, Түндүк-Батыш Кытай, Түндүк-Батыш Индия, Украина, Түндүк Кавказ, Батыш Сибирь, Казакстан менен Түркмөнстанда жайылып жүрүшкөн. Учурда Түркмөнстандын Бадхыз коругунда 700, Казакстандын Барса-Келбесинде 140, Украинада 150 баш сакталган. Монголияда сакталгандарынын саны канча экени белгисиз.
Кулан түрлөрүнө жараша төмөнкүдөй бөлүнөт: онагр (Иран), жигетай (Монголия), хур (Иран, Пакистан, Индия), кианг (Батыш Кытай, Тибет), Сирия куланы (Сирия, Месопотамия, Арабия жарым аралы). Маалыматтарга караганда, куландар колго үйрөнбөйт. Кулан – монгол сөзү, бизче “жеңилбес, ыкчам” дегенди түшүндүрөт.

КАЧЫР
Ат менен эшекти аргындаштыруудан качырлар жаралат. Булар эшекке караганда чоң, ат сымал оор нерселерди көтөрүүгө жөндөмдүү. Булардан тукум алууга болбойт. Илгери качырларды кармоо байлыкты даңктоо катары саналган. Андыктан Францияда, Италияда, Түштүк Америкада, Алдыңкы Азияда абдан мода болуп, баасы кымбаттап кеткен.
Учурда кээ бир тоолуу өлкөлөрдөгү аскерий бөлүктөр да тапшырмаларды качырлардын жардамы менен бүтүрүшөт.

МАМОНТ СЫМАЛ ЭШЕК, ЗЕБРОИД ЖАНА КАРЛИК
Франциянын Пуату облусунда эшектин пуату породасы сакталган. Аларды сырткы көрүнүшүнө карап мамонт сымал эшектер деп аташат. Алар убагында Францияны басып алууга аракет кылган Рим жоокерлери тарабынан алынып келген делет. Римдиктер бул эшек түрүн узун жүнүн алуу үчүн багышкан. Учурда пуатунун саны 400дү түзөт.
АКШнын Чистэти коругунда 2010-жылдын 22-июлунда зеброид туулган. Анын апасы – эшек, атасы – зебра. Атасынан 4 бутундагы “ак-кара сызыктуу байпак” гана энчи тийген.
Англиянын Вингхэм коругунда карлик эшек породасы жашайт. Булардын боюнун бийиктиги болгону 75-85 сантиметрди түзөт.

ЭШЕКТИН ЭТИ ДААМДУУ, СЫРЫ КЫМБАТ
Эшектин этин Африканын жана Американын индейлери, кытайлыктар, корейлер, комилер (Орусия) баалап жешет.
Этин колдонордон мурун жытын кетириш үчүн жууп туруп, маринаддап коюшат. Көбүнчө жашылча же буурчак (нокот) аралаш куурушат. Эшектин эти катуу болгондуктан, бышышы үчүн аны 3 саат дымдоо кажет.
Сербиядагы бир компания 2010-жылы эшектин сүтүнөн сыр жасап, сатыкка чыгарган. Сырдын 1 килограммы 1400 доллар болгон. 1 килограмм сыр үчүн 25 литр эшек сүтү керектелген. 1 эшек 1 жылда араң дегенде 25 литр сүт бере тургандыгын айтсак, сыр эмне үчүн кымбат экендиги түшүнүктүү болот.
Илимпоздордун айтканына ишенсек, эшектин сүтүнүн адамдын терисин жашартуучу күчү бар.

АТАКТУУ ЭШЕКТЕР
Эшектер көп эле кино менен мультфильмдерде бар. Мисалы, “Керемет көчтөгү” Такай, Апендинин, Шрэктин жана Шуриктин эшеги...
“Кавказ туткунунда” тартылган легендарлуу Люся аттуу эшек кийин “9-рота” тасмасында да роль жараткан. “Кавказ туткунуна” тартууда керектүү жерлерде баспай кежирленгенден, ага улам кант берип турушкан. Ушундан улам Люся Шуриктин ролун аткарган Александр Демьяненконун артынан калбай ээрчип жүрчү дешет. Съёмка учурунда даң салып чуркап кетип, Москвичке урунганы да бар.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



Эшек - ашыкча жүк көтөрбөгөн акылдуу жаныбар

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(20)
Super TV
09.07.2011. 14:55 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
12-06-2011
Соӊку аракети:
16-04-2012 22:47
Жынысы:
Белгисиз
0
жакшы нерсе ойлоп таапсынар го
Super TV
11.07.2011. 10:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
383
Катталган:
28-11-2008
Соӊку аракети:
14-11-2018 12:47
Жынысы:
Белгисиз
0
Жакшы нерсе экен. Талаада иштеп же кодолегин эмизип жаткан, иши кылып кыймылда жургон эшекти тартсанар мындан да сонун болмок.Мурун кочолордо жайнап жургон бул жаныбар азыр анча корунбой калды. Учурда баасы канча болуп жатканын да кошсонор болмок
11.07.2011. 14:09 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
240
Катталган:
26-05-2011
Соӊку аракети:
20-06-2013 14:07
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин да айылда эки эшегим бар,кандай журот болду экен?Кыйналбаса эле болгону...
13.07.2011. 10:35 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
92
Катталган:
02-02-2011
Соӊку аракети:
16-08-2014 07:36
Жынысы:
Белгисиз
0
baibolot71, эшек кыйналбаса айылдагылар кыйналат да ой ха ха ха аяюай жакын адамды аягандай айтыпсын го))))))))))))))))))
11.07.2011. 14:31 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
27-06-2011
Соӊку аракети:
25-09-2011 03:05
Жынысы:
Белгисиз
0
Эшек сонун жаныбар да!Жоош!Айылдагы эшектерди эстеп жатам.Шректин эшегине соз жок....
11.07.2011. 23:33 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
160
Катталган:
21-06-2011
Соӊку аракети:
17-04-2016 03:07
Жынысы:
Белгисиз
0
hahahahahahahahaha
12.07.2011. 00:24 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
19-06-2011
Соӊку аракети:
22-11-2011 21:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
бизде эшектер калбады,кытайлар жеп кетишти,кымбаттап да кетти.Мурун бекер эле болчу.
Super TV
12.07.2011. 10:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
17-11-2008
Соӊку аракети:
05-05-2018 14:27
Жынысы:
Белгисиз
0
хоооохма тема экен. Эшек тууралуу жазуу идеясы укмуш го эээ, окуп алып, коруп алып кулдум. жакшы маалымат берилген экен чынында.
12.07.2011. 16:46 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
298
Катталган:
26-05-2011
Соӊку аракети:
07-12-2012 23:48
Жынысы:
Белгисиз
0
Кашаң эшекттер "умный" болушат турбайбы?(эмнеге баспайт десе)
Менин тагам айтып берген СССР убагында "жими" деген эшеги болгон экен ,жими айылдын кайсыл жагында болбосун атын атап чакырса заматта пайда болуп,анан жимиге конфет,батончик берип койсо,сүйүнгөнүнөнбү кыйкырган боюнча айылды чаңытып кайра кетип калчу экен.
13.07.2011. 08:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
03-11-2010
Соӊку аракети:
29-08-2018 10:18
Жынысы:
Белгисиз
0
Андай умныйын деле билбептирбиз илгери, баспаса сабап жатып эле бастырып кетчи элек. Ой мен мунусуна деле ишенбейм, сабасан баса берет балакет болсо да эшегин, тескерисинче эшектин жугу женил болсо жаталак болот
27.07.2011. 00:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
04-06-2011
Соӊку аракети:
13-11-2018 23:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
россия москва
0
Kushchu,ар бир эле тируу жандын жаны ооруйт да...
14.07.2011. 09:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
127
Катталган:
08-06-2011
Соӊку аракети:
25-11-2016 10:47
Жынысы:
Белгисиз
0
Кайсы бир турк ырчысы дагы "Досум эшек" деп ырдап калганын кулагым чалды эле. Эшектер пайдакеч болушат да. Осо бергиле эшектер!!!
15.07.2011. 23:31 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
363
Катталган:
06-06-2011
Соӊку аракети:
14-02-2017 21:29
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
БИШКЕК
0
Мен кичинекей кезимде айылга барганда эшектен кулаганым эсимде. Арыктан секиртип откозом деп озум арыка тушуп калгам. :-)
17.07.2011. 00:19 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
08-05-2011
Соӊку аракети:
15-10-2012 23:43
Жынысы:
Белгисиз
0
baarynar kyzykktuu zhazypsynar birok eshekti syilasan akyrga chychattdeit abailagyla tuugandar
04.08.2011. 10:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
127
Катталган:
08-06-2011
Соӊку аракети:
25-11-2016 10:47
Жынысы:
Белгисиз
0
Биздин "Керемет коч" теле берууну коруп алып, айрым улуу муундун окулдору: "Бизге тамга уйротконго эшектен башка жан жок калыптырбы?" деп чычалашканын уккан жайым жар.
06.08.2011. 11:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
28-04-2011
Соӊку аракети:
22-10-2018 15:09
Жынысы:
Белгисиз
0
Келгиле анда эшек учун алып жиберелии
06.08.2011. 11:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
28-04-2011
Соӊку аракети:
22-10-2018 15:09
Жынысы:
Белгисиз
0
доку
Super TV
07.08.2011. 04:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
21-12-2010
Соӊку аракети:
24-10-2018 11:09
Жынысы:
Белгисиз
0
:))))) это шутка да? Суперчилер, эмнеге эшек? Эмнеге жылкы, уй, кой, мышык эмес - эшек? Орустардын форумчулары айткандай "йа падсталом, ржунимагу". Азаматсынар, жатаарда конулум ачылып кетти, жакшы туш корсом экен эми... СУПЕР, вы СУПЕР! :D :D :D
26.03.2012. 20:44 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
18-11-2011
Соӊку аракети:
25-03-2014 21:52
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан г. Ош
0
19zamir87
нормаа ха хе
04.09.2015. 11:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
57
Катталган:
17-08-2015
Соӊку аракети:
28-09-2018 20:40
Жынысы:
Белгисиз
0
Быйыл эшек этин мода болду го.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: