Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Кыргыз Эл Баатыры, айкелчи Тургунбай Садыков: «ЖАШООМДО ӨКСҮГҮМ ЧОҢ»

№462 9-15-сентябрь, 2011-жыл


Кыргыз искусствосуна чоң салым кошкон белгилүү айкелчи Тургунбай Садыков өмүр таржымалы туурасында баяндайт.

«АТАМ СОГУШТАН КАЙТПАЙ КАЛДЫ»
– Тоолордун колтугунда жайгашкан Баткендеги Говсувар айылында 1935-жылы туулгам. Ата-энем да өнөр адамдары эле. Атам Садык жыгач уста, апам Ырыс саймачы, бычмачы болчу. Анын колунан чыккан чапандарын бүт айыл кийчү. Азыр да эстелик катары кайчысын, тиккен чапандарын катып жүрөм. Ал эми атам жыгачтан чокойлорго калып жасап, ага териден ултарып, чокой тикчү. Өкүндүргөнү, атамдын эмгектеринен сакталганы жок, калыптары согуш учурунда отко жагылып кетти. Согушка атам менен Турдубай аттуу агам аттанышып, атам кайтпай калды. Агам келип, атамдын мойнундагы бүт жүгүн өзү көтөрүүгө аргасыз болду.

«ДУБАЛ, ДАРАКТАРГА СҮРӨТ ТАРТЫП...»
– Тегиз жерге түш­көн чаңга отура калып сүрөт тартып, ылайдан, чоподон бир нерселерди жасап, боз ала чаң болуп эле мал кайтарып жүрөр элем. Ал кезде сүрөтчү же айкелчи деген кесип бар экенин айылда эч ким деле билбесе керек.Ушундай күндөрдүн биринде чаңга аттын, тоонун сүрөтүн жаңы эле түшүргөнүмдө үч атчан киши жаныбызга келип калышыптыр. “Муну ким тартты?” деп каардуу сурашканынан балдар мени көрсөтүп эле качып жөнөштү. Ал атчандардын бири эңкейип мени көтөрүп алдына отургузуп алды да, мага сүрөтчү деген кесип болорун айтып, “сен сүрөтчү болосуң” дешти. Ошол атчандар ким болду экен деп азыркыга чейин ойлоном.
Кийин мектепте окуп калдым. Анда Ачыл аттуу менин биринчи мугалимим сүрөт тартууга калем-кагаз берип, көп жардам кылды. Кайсы гана сабак болбосун, сүрөт эле тарта берчүмүн. 1947-жылы өпкөсүнө катуу суук тийип, апам оорудан көз жумду. Карындашым Айнагүл агамдын колунда калып, мени Оштогу жатак-мектепке тапшырышты.
Согуштан кийинки жылдары биз көрбөгөн кордук калган жок. Кийинчерээк агамдын Жапалактагы Тай Хасанов аттуу досунун үйүндө жүрдүм. Сүрөт тартууга кагаз жок болгондуктан, анын үйүнүн дубалдарына тартып, бак-дарактарына чейин сүрөткө жыш толтуруп койгон элем.

«АВТОБЕКЕТТЕРДЕ ТҮНӨП ЖҮРДҮМ»
– 1954-жылы мектепти бүтүп, “мен окушум керек” деп бир баштык кийимимди чогултуп алып Фрунзени көздөй бет алдым. Тилекке каршы, бизде айкелчилик багытта билим алуу мүмкүн эмес болгондуктан, Медициналык институттун дарылоо факультетине тапшырып, өтүп кеттим.
Окуп жүргөн күндөрдүн биринде кокусунан Ольга Мануйлованын көргөзмөсүнө кирип калдым. Ошол күндөн тартып жан дүйнөм өз кыялдарына жол тапкандай күн сайын сабактан кийин көргөзмөгө барчу болдум. Эмне жеп, кантип курсак тойгузганым эсимде жок, бирок түнкүсүн автобекетте түнөчүмүн. Акыры ошол кездин атактуу скульптору В.Пузыревскийдин өзү менен да таанышып, жарым жылдан кийин окуум да калды. Баш-отум менен бул жаатка оодум. Анын жардамчысы катары алгач ылай жасап, полун жууп, акырындык менен ишке аралаша баштадым.

«СКУЛЬПТУРА ДЕП МУУНДАРЫМ ИШТЕБЕЙ КАЛГАН»
– Жер төлөдө жайгашкан ишканада жалаң суу менен нымдалган ылайда иштеп жатып 1957-жылы полиартрит оорусуна кабылып, манжаларым таптакыр иштебей калды. Врачтардын “бул ишиңди ташташың керек” дегенине карабастан, айкелдердин үстүндө иштөөмдү уланттым. Ошол эле жылы биринчи жолу өз колумдан чыккан алгачкы чыгармам менен Кыргызстандагы Жаштар фестивалында айкелчилик боюнча лауреат болдум. Ал эми 1961-жылы чыгармаларым Бүткүл Союздук көркөм сүрөт көргөзмөсүнө коюлуп, андан легендарлуу скульптор С.Коненковдун көзүнө илинип, ошондон баштап итим чөп жей баштаган. Анын жардамы менен Москва жогорку көркөм-өнөр жай училищесинин скульптура факультетин бүтүрдүм. Бул тууралуу айта берсе, сөз узун. Жыйынтыгында минтип Социалисттик Эмгектин Баатыры, СССРдин Эл сүрөтчүсү, Кыргыз Эл Баатыры сыяктуу бир нече наамдардын ээси болуп отурам.

«ҮЙ-БҮЛӨ ЖААТЫНДА»
– Эми үй-бүлө жаатында бир аз кеп козгосом, Бермет аттуу жубайым бар. Кесиби боюнча курулуш инженери. Бир жылча сүйлөшүп жүрүп, анан 24 жашымда баш кошком. Ата-энем болбогондон кийин эч кандай калың деле төлөгөн эмесмин. Эч кимге жар салбай, тымызын гана үйлөнүп алганбыз. Улан деген уулум бар, 45 жашта. Ата жолун улап Москвадагы Суринов атындагы Көркөм сүрөт академиялык институтун бүтүргөн. Айкелчи, профессор. Үй-бүлөлүү, 3 баланын атасы. Бермет экөөбүздү неберелерибиз тез-тезден келип сүйүнтүп турушат. Жашоодо чоң өксүгүм бар. Ал – менин Чынара аттуу кызымдын 25 жашында оорудан улам дүйнө салганы.

КОШУМЧА

  • Бош убактысынын баарын ишканасында өткөрөт.
  • Азыркы чакта “Кыргызстандын илимпоздору” деген аталыштагы портреттердин үстүндө иштеп жаткан учуру.
  • Жыл мезгилдеринен жаз жана күз айлары жагат.
  • Мектепте математикадан “2” алып, химия, биология, тарых сабактарын “5ке” окучу экен.
  • Учурда “Кыргызстандын лидерлери. Орусияга карай жол” деген китепти окуп жатат.

«ЭРКИНДИК» ЭСТЕЛИГИ ТУУРАЛУУ
– Сиздин колуңуздан жаралган “Эркиндик” эстелиги аянттан алынып салынды. Оюңуз жана абалыңыз?
– Эстелик 31-августта, эркиндиктин 20 жылдыгында аянтта турушу керек болчу. Алып ташташкандарын туура эмес эле көрдүм, ичимден капа да болдум. Ошентип чечишкен экен, эмне дейбиз, чакырып айтышканда макулдугумду бергем. Бирок шаардын башка жерине алпарып коюшмак. Кызыгы, эстеликти жасап баштаардын алдында канча адамдын алдынан өтүп, текшерилип, акырында бекитилген вариант менен жасалган. Ошол кезде бир да адам “туура эмес болуп калат” деген эмес эле.
– “Бул эстелик Майрам Акаеванын сунушу менен тургузулуп, анын жүзүн чагылдырган” деп да жүрүшөт...
– Жок, андай болушу мүм­күн эмес. Ал – жалпы кыргыз кыз­дарынын жүзү. Анда он беш чакты кыр­гыз аялзатын чагылдырган элем. Алардын бири дагы Майрам Акаева эмес болчу. Эстеликке ал кишинин таптакыр тиешеси жок.
– “Эң башкы катасы – аялга түндүктү көтөртүп койгондугу” деп айтышат...
– Ал жерде аял түндүктү кө­тө­рүп турган жок, жөн гана колу тийип турат. “Манаста” деле Каныкей апабыз турмушка чыгарда төркүнү тажик эли болгондуктан, боз үй тигүүнү билишпей, 40 үйдүн түндүгүн өзү көтөрбөдү беле, анын эмнеси бар? Менимче, ал эстеликте айып деле жок эле. Искусствону түшүнбөгөндөрдүн иши болду.
– Айкелди алып жатканда “түндүк кармаган колу буга чейин эле сына баштаган экен, бир күнү түшүп калмак” деген сөздөр айтылды.
– Эч кандай сынган эмес, ал бекем темирден жасалып жатса, кайдан сынмак эле?
– Учурда “Эркиндик” эстелиги кайда?
– Бул эстелик учурда мэриянын кампасында жатат. Коюла турган жер изделүүдө. Азырынча Эркиндик гүлбагы менен Жибек Жолунун кесилишин пландашууда.
– Аянтка жаңы тургузулган “Манас” жана Айтматовдун эсте­­ликтерине пикириңиз...
– Мен жараткан эстеликти алып таштагандан кийин жаңы коюлган эстеликтерди менин сындаганым туура эмес болот го. Комментарий бербей эле койгонум дурус.

Чолпон Сүйүнбаева
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
14.09.2011. 21:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
28-05-2011
Соӊку аракети:
17-12-2012 11:53
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва-бишкек
0
Баткендеги ушул эле "Эркиндик" эстелигин эмне кылышат болдекен???
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: