Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЭЛЬДАР АЙТМАТОВ: «АТАМДЫН КАРААНЫ БАК ИЧИНЕН КӨРҮНГӨНСҮЙТ»

№319 12 - 18-декабрь, 2008-ж.


– Эльдар, айтчы, Чыңгыз Айтматов үйдө кандай ата эле?
– Чыгармачылыгында кандай улуу, өзгөчө жан болсо, үйдө да ошондой жакшы адам болчу. Кичинекей кезибизде бизди Ала-Арчага көп алып барчу. Суу жээктей басып, үйбүлөбүз менен көп убакыт өткөрчүбүз. Жол жүргөндө Манас жөнүндө ырларды жана ар түрдүү окуяларды оюнан чыгарып, бизге айтып бергенди жакшы көрчү. Кичинекей кезибизде Ширин экөөбүздү уктатарда да ар кандай жомокторду ойлоп чыгара берчү. Кийин ошол жомоктордун көбү атамдын чыгармаларында чагылдырылды.
– Аталар адатта кыздарына мээрман, ал эми уулдарына катуу келишет эмеспи. Улуу жазуучу бул жагынан кандай эле?
– Өтө деле катуу кармачу эмес. Негизи эле атам акырын сүйлөгөн, жумшак адам болчу. Бирок, ага жакпаган нерселерди жасап жатканымды байкап калса, таамай сөздөрү менен акырын гана оюн айтып койчу. Ошонусу эле мага жетиштүү болор эле. Атам мени эч качан тентектигим үчүн урушуп же бурчка тургузуп жазалачу эмес. Кандай учур болбосун, мени жанына чакырып алып, эмне жакшы, эмне жаман экенин жай айтып түшүндүрөр эле. Ал бизди жаштайыбыздан ушул мамилеге көндүргөн. Атам мага дайым эркиндик берип, ишенгендиктен, аны таарынтпаганга, мага болгон ишеничин жоготпоого аракеттенчүмүн.
– Кантип эркелетчү эле?
– Апам экөө көп мамлекеттерди кыдырышты. Айрымдарына жумуш боюнча барышса, айрымдарына жөн гана эл, жер көрүү үчүн. Ширин эжем экөөбүзгө дайыма таттуулардын бир укмуш түрлөрүн жана ар өлкөгө таандык болгон оюнчуктарды алып келип беришчү. Анан дагы эсимден кетпегени, бир жолу атам мага Лего конструктор оюнчугун алып келип берген. Анан эринбей мени менен чогуу отуруп үйлөрдү, машиналарды жасап ойногон. Ал убактарды эстесем, кайра артка, ошол атам менен ойноп отурган бейкапар балалык күндөрүмө баргым келет.
– Чогуу эс алууга барчу бе­ле­ңер?
– Жети жашымда атам мени Ригага өзү менен кошо ала барган. Биз турган пансионатка бир адам келип, бизди таап, бул жакка атайын атам үчүн келгендигин айтып, алардын суу астында сүзүүчү аскердик кемесине мейман болуп кетишин өтүнгөн. Ал киши ошол кеменин капитаны экен. Атам экөөбүз матростордун жаткан жерлерин, каюталарын кыдырып, торпедасын көрүп, абдан суктанганбыз. Ал кеме бир топ чоң болгону менен, ичи ары-бери басканга аябай тар эле. Андан соң матростор бизди тамактанууга чакырышкан. Офицердик каютада кургатылган балык жегенбиз. Атам андан кийин матросторго жана офицерлерге автограф берип, алар менен маектешкен. Ошол күндөн тартып мен аскердик куралдарга жана аскердик чеберчиликке абдан кызыгып, чоңойгондо аскер кызматкери болууну эңсегем. Кийин гана ошол балалык кыялым жоголуп, келечекке көз карашым өзгөрдү. Акыркы убактарда мен атамдын жанынан чыкпай, жеке катчысы, айдоочусу жана котормочусу болуп жүрдүм.
Чынын айтканда, атам абдан көп иштегенине байланыштуу бизге кенен убакыт бөлө алчу эмес. Мен билгенден ал кишинин көпчүлүк убактысы окурмандары, замандаштары менен жолугушууларда, конференцияларда, чыгармачылык кечелерде жана албетте, дипломатиялык жумушунда өттү. Эгер бош убакыт болуп калса, үйдөбү же жаңы бир жерге баргандабы, чогуу токой аралап же тоого чыгып, сейил бактарда сейилдеп, жөө басканды жакшы көрчүбүз. Атамдын табият койнун өзгөчө аздектегени бизге да мурас калган өңдүү. Азыр бардыгыбыз атамды сагынганда анын ойлуу, калбаат караанын ошол жактардан таап алчудай болуп бак аралап, сейилдеп калабыз. Эмнеге экенин билбейм, мага бак арасынан атамдын карааны чыга калчудай туюла берет. Балким, анын бул өмүрдөн өтүп кеткенине дале ишене албай жаткандырмын.
– Эльдар, айтсаң, ушунчалык улуу инсандын уулу болуу оор эмеспи?
– Улуу адамдын уулу болуш абдан кыйын. Биринчиден, бул чоң жоопкерчилик. Атам – менин үлгүм, күзгүм. Кыргызда «атадан кем уул, атага тең уул, атадан артык уул» деген кеп бар эмеспи. Чыңгыз Айтматовдой инсан болуу оңой эмес экенин билем. Ошентсе да, атамдын дал ушул улуулугу андан кем уул болууга жол бербейт. Мен атамдай адам болууга умтулам. Ал өз эли үчүн көп жакшылыктарды жасады. Менин да өлкөм үчүн пайдалуу болушумду аябай каалачу. Атамдын көзү өтүп кеткенден бери анын чыгармачылык мурасын сактоо жана өнүктүрүү менен бирге атам өзү жараткан фондду башкаруу менин жоопкерчилигим болуп калды. Ошондуктан, атам баштаган иштерди бүтүрбөй калтырып коюушум мүмкүн эмес. Азыр ошол иштер менен алек болуп жүрөм.
– Фонд азыр кандай иштер менен алек?
– Фонддун негизги максаты – Чыңгыз Төрөкуловичтин чыгармачылык мурасын сактап калуу, улантуу жана өркүндөтүү. Жакынкы арада Айтматов атындагы музейди ачууга кам көрүп жатабыз. Ал жерге атамдын толук архиви жыйналат. Дагы бир долбоордун бири – Ата-Бейитте Чыңгыз Төрөкуловичке эстелик жаратууга эл аралык конкурс жарыялоо жана Айтматов атындагы маданий сейил бак ачуу.
Андан сырткары, биздин пландарыбызда Чыңгыз Төрөкуловичтин өмүрү жана чыгармачылыгы жөнүндө фотокитеп чыгаруу бар. Ал максат үчүн биз үйбүлөлүк архивдеги сүрөттөрдү жана дүйнөнүн ар кыл мамлекеттериндеги фотографтардын сүрөттөрүн колдонобуз. Жакын арада «Кылым карытар бир күн», «Кыямат» жана «Жамийла» аттуу көркөм тасмаларды кайрадан жаңыртып чыгарууга даярдык көрүлүүдө.
– Айтматовду бир көрүүгө кызыкдар болгон адамдар толгон-токой. А сен өмүр бою ал кишинин жанында жүргөн адамсың. Айтчы, атаңдын кадимки күнү кандай өтчү эле?
– Акыркы күндөрү сыркоолоп калганы эле болбосо, атам эртең мененки саат алтыда туруп, чыгарма жазууга киришчү. Сутканын бул убагын ал эң пайдалуу деп эсептечү. Мындай маалда эч ким телефон чалып же эшикти каккылап тынчын албайт. Атама чыгарма жаратууга болгону ушул шарт, тынчтык керек эле. Анан саат тогуздан баштап дипломатиялык жумуштарына киришчү.
Кийин Бишкекке келгенде үйү­бүз­гө дайым атам менен жолугуп, сүйлөшкүсү келген адамдардын саны көбөйдү. Телефондун үнү такыр тынчычу эмес. Жадакалса түн ортосунда ар кандай адамдар чалып, атам менен сүйлөшүүнү суранышчу. Акыркы күндөрү ден соолугу начарлап, көп тынчтыкты талап кылып калса да, эч кимге жок дебей, ар бир адам менен жолугуп, сүйлөшкөнгө аракеттенчү. Көпчүлүк учурда атам ар кайсы шаарларга жана өлкөлөргө чакырылчу. Ошол чакыруулардын ар бирине катышууга аракеттенчү. Өмүр бою адамзаттын жашоосун жазып келген ал кишиге адамдар менен жолугуу, баарлашуу аябай маанилүү эле. Аны жакшы түшүнсөм да, кээде атамды аяп, өзүнө билгизбей телефонун өчүрүп койчумун. Же ал чарчап турганда бирөө чалып калса, атамды үйдө жок деп айтууга мажбур болгон күндөрүм да болгон. Анткени, ал өзүн түк аячу эмес. А мен үчүн атамдын ден соолугу биринчи орунда эле.
– Ал кишинин замандаш тең­туштары “Чыкемдин тамашаларынан” деп кызыктуу баяндарын аңыз кеп кылышат. Үйдө да тамаша айтчу беле?
– Ар кандай окуяларды оюнан чыгарып, бизге айтып бергенди жакшы көрчү. Ушунчалык берилүү менен чын дилден айтып бергенинен биз оозубузду ачып, ишенип калчубуз. Биздин түрүбүздү көрүп: «Тамашалап койдум»,- деп борсулдап каткырып калчу эле.
– Сенин да кара сөзгө шыгың барбы?
– Айтматовдой адамдар кылымда бир жаралат. Азыр кара сөзгө шыгым жок десем, атамды туу туткан канчалаган пенделердин зээнин кейитерим анык. Бирок, калп айта албайм. Негизи, кесибим боюнча сүрөтчү-дизайнермин. Андан тышкары, Лондондон бизнес-маркетинг боюнча билим алгам. Учурда кесибим боюнча иштей элекмин. Мурун мен ар нерселерди ойлоп чыгарууга, кемелердин, учактардын макеттерин жасоого кызыкчумун. Акыркы убактарда жумуштар көп болгондуктан, хоббиге убакыт жок. Бирок, негизинен, мен да атама окшоп табиятты жакшы көрөм. Өмүрүмдүн көп бөлүгү Европада өткөндүктөн, азыр мекенимдин мейкиндерин кыдырып, элимдин салтына, жашоо-тиричилигине абдан кызыгып, тойбой турган убагым.

Маектешкен Гүлмира Турманбетова.
Фотолор Т.Досалиевдики жана Айтматовдордун үй-бүлөлүк архивинен.


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: