Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

НААБАЙЧЫЛАР ЭКИ СААТ ГАНА УКТАШАТ

№326 30-январь - 5-февраль, 2009-ж.


Кызык экен...

  • Бир мүшөк ундан 300 тандыр нан чыгат.
  •  “Эгер бышкан нанды алып жатканда нан күйүп турган чоктун так ортосуна түшүп кетсе, наабайчыга киреше кирет” деген ишеним бар.
  • Патыр нан көпкө сакталыш үчүн жуурулуучу камырга сөзсүз сүт азыктары кошулат. Камыр ачып, тандырга жабыларда камырдын бетине майда тууралган пияз себеленет. Нан бышар замат анын бетине жумуртканын сарысы сыйпалат.
  • Тандырдын ылайын ийлөөдө ак топуракка кыргыз коюнун жүнүн кошсо, абдан бекем болот.

Тандыр нандын тарыхынан...

Окумуштуулардын айтуусуна караганда, эл тандыр нанды мындан 15 миң жыл мурун колдоно баштаган. Алгач биздин ата-бабаларыбыз буудайдын данын таш менен майдалап, анан суу кошуп жегенди үйрөнүшкөн. Мындай буламык кокусунан отко түшүп кетип бышат да, ушундан баштап азыркы тандыр нанына окшош алгачкы нан бышырыла баштаган. Албетте, бул жөнөкөй рецепттүү тамак адам баласынын биринчи азыгына айланган. Ал эми ошол учурда нан бышырганды жакшы билген алгачкы наабайчылар өзгөчө урмат-сыйга ээ болушкан. Ушундан улам окумуштуулар азыркы тандыр нандарын алгачкы нан катары эсептешет. Убакыт өткөн сайын ал тандыр нанынын даамы, жасалуу ыкмалары кескин өзгөрүлгөн. Ал эми биз жеп жүргөн тандыр нан өзбектердин наабайчыларынан кеңири тарала баштаган.

Наабайчынын иши түндө башталат

Таң атпай эле күркөлөрдө, дүкөн­дөрдө ысык тандыр наны пайда болуп калганынан “эл мемиреп уйкуда жатканда иштеген кандай немелер болду экен?” деген суроо жаралбай койбойт. Биз таң эрте барганыбызда Казатбек наабайчы эчак 400 тандыр нанын күркөлөргө таратып бүтүп, кийинки нандарды жабууга камданып калыптыр. Биздин башкы каарманыбыз Казатбек акенин тандыр нандары тууралуу маалыматыбыз бар эле. Учурда Казатбек аке наабайчылыкты окуучуларына өткөзүп бериптир. Бир убакта камырды жууруганды да, бышырганды да өзү тейлеген наабайчы: “Шакирттерим менден ашып баратат”,- дейт.

Анча-мынча аялдарга караганда...

Жыгачтан жасалган кампага (камыр жуурулуучу идишти ушундай аташат экен) бир кап ун, бир килограмм туз, ачыткы, май салынып, камыр жуурулуп жатты. Негизинен, камырды ийине келтирүү күчтү талап кылгандыктан, көбүнесе бул жаатта эркек балдар иштегенине күбө болобуз. Наабайчылардын тили менен камыр жууруган адамды “камырчы” деп коюшат экен. Биз сөз кылып жаткан наабайканадагы каармандарыбыздын бири камырчы Узак бул жерде иштегенине 3 ай болсо да, бир күндө 4-5 мүшөк ундан камыр жууруганга жетишип калыптыр. Башында ар бир нерсени таразага тартып турса, азыр көз өлчөмүнө ишенет. Биринчи капты түнкү саат бир жарымда жууруу менен Узактын иши эл уйкуда жаткан кезде башталат.

– Узак, камыр жуурууну аялдардын иши катары эсептешет го...
– Ооба, бирок азыркы жашоодо антип бөлгөн деле туура эмес. Мисалы, наабайканаларда көбүнчө жигиттер камырчы болуп иштешет. Камырчы болуп иштеген кыздар аз кездешет. Анткени камыр жууруганга күч керек. Ал эмес, биз деле 3-4 ай араң чыдайбыз.
– Камыр мыкты жуурулу­ш үчүн кандай ыкмаларды кол­до­носуң? Бир аз сырыңдан бөлүшө кетпейсиңби?
– Биринчиден, ундун сапаты мыкты болуш керек. Негизинен, жыгач идишке жууруган камыр даамдуураак болот. Темир идиштерди колдон келишинче колдонбогонго аракет кылыңыз. Камырга бир аз маргарин кошуп жуурусаңыз, наныңыз жумшак жана даамдуу болот. Ал эми тандыр нанга сөзсүз май кошуп жууруу керек. Мен деле алгач билчү эмесмин. Бир жолу туз салбай жууруп салыптырмын. Мындай камыр тандырга жабышпай, кызарып бышпай айлаңды кетирет экен.
– “Камырды кээде буту менен жуурушат” деген кептин чын-жалганы канча?
– Мен кичине кезимде “бөлкө нандын камырын резина өтүк кийип жуурат” деп уккам, ошондон бери бөлкө жебейм. “Шамал болбосо чөптүн башы кыймылдабайт” дегендей, мындай окуялар болгон үчүн айтылып калса керек.
– Сен камыр жууруу менен гана чектелесиңби?
– Бул жерде бири-бирибиздин ишибизге кийлигишпейбиз. Мен камырды жакшы ачытып, чеккичке өт­көрүп берүү менен чектелем.
Камырым жакшы ачыганда гана чеккичтер кабыл алышат. Анан бир аз эс алам. Тактап айтканда, ар бирибиз эки сааттан эс алабыз.

Камыр чеккичтин колуна түштү

Баягы кампадагы камыр бир жарым саатта ачып, чеккичтин (камырларды тегерек формага келтирип, атайын көзөнөкчөлөрдү түшүргөн адам) колуна түштү. Колдору жатыгып бүткөн чеккич кыз Бегимай бул жерден камырды ар бирин 300 граммдан кылып таразага тартып чыгып, көпшөк боло түшсүн үчүн бир азга тыныктырып койду. Андан соң гана колун өсүмдүк майы менен майлап, нанды тегерек формага салып, чеккич менен чегип кирди. “Чеккичтин иши ыкчамдыкты талап кылат экен. Себеби көбүрөөк тыныгып калган камыр эзилип, илешчээк болуп калат. Мындай камырды “өлгөн камыр” деп коёбуз”,- дейт ал өзүнүн иши тууралуу. Мындан соң камыр тандырга, тагыраак айтканда, “устага” жөнөтүлдү.

Ден соолукка зыяндуу жумуш

Нандын камырына сууга чалынган кургак сүт сыйпалып, тандырга жабыштырылды. Кургак сүт нанга кызгылт-сары өң берүү үчүн колдонулат экен. Ар бир нан 7-8 мүнөттө эле даяр болуп калганына таң бербей койгон жокпуз. Наабайчы от жагуунун да өзгөчө ыкмасын өздөштүрүүсү зарыл. Мисалы, от бир калыпта текши күйүү үчүн көмүрдү сөзсүз түрдө пирамида түрүндө кылдаттык менен калап жакпаса, нан күйүп кетет. “Эгер наабайчы алгачкы нанын күйгүзүп алса, бир күн кечке күйүк нан жаап калат” деген ишенимдери бар. Анан өлчөмүнөн да жаңылбашы зарыл. Мисалы, 3 кап унга жарым мүшөк гана көмүр сарптоо керек. Көмүрдөн чыккан истин зыянынан коргонуу үчүн наабайчылар күнүнө сүт ичип турушу зарыл экен. Бирок бул шартты ар бир наабайчы эле сактай бербегендиги өкүнүчтүү. Ал эми жайдын аптабында наабайчылар баштарына дайым суу жоолук салынып иштешет. Чала сыгылган жоолук эки мүнөттө кургап, кайрадан суулоого туура келет. Антпесе кан басымы тез көтөрүлүп кетиши мүмкүн.

Биз менен маектешкенге убактысы тар наабайчы Нурлан аттуу жигитке бир эки суроо узатып калдык...
– Нурлан, эмне себептен мындай ишти тандап калдың?
– Мага бир чети кызык, экинчиден, акча табуу үчүн эле иштеп калдым. Иштегениме быйыл эки жыл болду. Негизи, биз үйбүлөбүз менен Тажикстанда жашачубуз. Ал жерде тандыр нандарынын түрүн жасашат. Нан жабууга кызыгуум ошол жерден башталган.
– Бир күндө канча нан жаба­сың?
– Ишемби, жекшемби күндөрү той-топурларга заказ көп келет. Мындай кезде 1500 даанага чейин жабам, кээде мындан да көп. Ал эми калган күндөрү суткасына 800-900дөн.
– Эс алууга убакытың абдан эле аз экен...
– Кээде эки саат уйкунун ордуна кыздарга барганга да жетишем. Жаштыгым менен чарчоону билбей жатат окшойм. Бирок адамзатка керектүү болгон ыйык азыкты жасап жатканыма ыраазымын.
– Күнүнө канча табасың?
– Менин жумушум оор болгондуктан, мүшөгүнө 130 сом алам. Ал эми чеккичтики бир аз жеңилирээк, мүшөгүнө 100 сом, камырчы да 100 сомдон алат.
Мына, окурман, эки гана саат уктап, керээлди кечке тикесинен тик туруп, биздин дасторконубузга даамдуу нандарды жайнаткан наабайчыларга баа бербөөгө аргабыз калбады.

Бахияна Сатылганова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: