Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КАРТОШКА ӨСТҮРҮҮ

№489 16-март - 22-март, 2012-ж.


ҮРӨНДҮК КАРТОШКА
“Уйкусунан ойготуу”: Картошканы тигүүдөн мурда аны алгач жылуулукка чыгарып, “уйкудан ойготуп” алуу керек. Кичине күн жылый баштаганда эле ороодогу картошканы жылуу жайга алып чыгып койсоңуз, картошка “ойгонот” да, өнө баштайт. Аталган процессте кабыгы жашыл тартып, көзчөлөрүндө кичинекей сабакчалар өсө баштайт да, топуракка тиккенде өсүүсүн тездетет. Ошондой эле сырты жашыл тартып калган картошкада уу заттар пайда болуп, ар кандай зыянкеч курттардан жана чычкандардан өзүн-өзү сактайт (1-сүрөт).

Тигүүгө даярдоо: Айдоо аянты даяр болуп калган кезде үрөндүк картошканы салмагына жараша даярдоо зарыл. Негизинен, үрөндүк деп 30-50 граммдык (же жумуртканын көлөмүндөй болгон) картошка эсептелинет. Мындан чоңдору, тактап айтканда, 50 граммдан 70 граммга чейин болсо аны кесип, эки бөлүп тигет. Ал эми 70 граммдан жогоркуларын көлөмүнө жараша жана сабак өсүүчү көзчөлөрүнө карап бөлүп кесүү керек.
Кесүү: Чоң картошка айдоо аянтына көп кеткендиктен аны кесип, бир канча бөлүккө бөлүп үнөмдөөгө болот. Кесүү ишинде картошканы сабак өсүүчү көзчөсүнө карап туура бөлүү зарыл. Картошка баш жагы жана киндик жагы деп бөлүнөт. Баш жагында көзчөлөр көбүрөөк, ал эми киндик жагында 1-2 гана көзчө болгондуктан, төмөнкү сүрөттөгүдөй кесүү туура (2-сүрөт). Кесилген бөлүктө 3-4төн көзчө болууга тийиш.

АЙДОО АЯНТЫ
Айдоо аянтын жаз келери менен сугарып, андан соң тоборсуй түшкөндө топуракты айдатып (же күрөк менен казып) жана топуракты майдалап, жумшартуу иштерин баштоо зарыл. Нымдуулукту жоготпош үчүн дароо эле картошканы көмүүгө шашылыш керек. Себеби картошка нымдуулукту жакшы көргөн өсүмдүк.
Айдоо аянтын түшүм жыйналып бүткөндөн кийин, кеч күздө эле айдатып койгон жакшы. Бул топурактын дем алуусун жакшыртат жана жер кыртышындагы жашылча зыянкечтеринин сыртта калып өлүшүн шарттайт.

1 гектар айдоо аянтка

  • 30-50 граммдык үрөндөн 2-2,5 тонна
  • 50-70 граммдыктан 3-3,5 тонна
  • 70 граммдан жогору болсо 4 тоннадан көп үрөн талап кылынат.

Орточо жана чоң салмактагы үрөндүк картошканы 2-3 бөлүккө бөлүп тигип экономдоого болот.

ТИГҮҮ УБАКТЫСЫ
Күн жылып, топурактын жылуулугу 6-8 градус болуп калганда картошка өнөт, бирок жакшы өсүүсү үчүн 10-12 градус болгон кезде тигүү жакшы. Ал эми топурактын жогорудагы температурага жеткендигин билүү үчүн жерди казып, колуңузду топуракка 10-15 сантиметр тереңдикке салсаңыз, жылуулук сезилет. Мындан сырткары дыйкандарыбыз бул убакты өрүк гүлдөгөн мезгил менен белгилешет. Ал эми жер тытмалап жан багып көнгөн дунгандар жерге жамбашын тийгизип отурат да, эгер топурактан жылуулук сезилсе, айдоо иштерин башташат экен.

КАРТОШКА ТИГҮҮ
(көмүү)
Айдоо аянты даяр болгондон кийин картошканын жөөктөрү (сабы) аныкталат. Мында сортуна жараша аныктап алуу зарыл. Себеби кеч бышуучулардын сабактары чоң болот. Муну эске алуу керек, анткени сабактар отоо, сугаруу жана түптөө иштеринде тоскоолдук жаратпагандай болуусу шарт.

  • Эрте бышкан сорту (60 күндүк) – тигилген картошкалардын аралыгы 15-20 сантиметрди, ал эми ар бир жөөктүн аралыгы 60 сантиметрди түзүүгө тийиш.
  • Орто убакытта бышуучу сорту
    (90 күндүк) – тигилген картошкалардын аралыгы 15-20 сантиметр, жөөктүн аралыктары 60-70 сантиметр.
  • Кеч бышуучу сорту (120-150 күндүк) – тигилген картошкалардын аралыгы
    15-20 сантиметр, жөөктүн аралыктары 70 сантиметр.

Ал эми көмүүдөгү тереңдик жумшак топурактуу жер болсо 6-8 сантиметр, ал эми жер кыртышы катуураак болсо 8-10 сантиметрди түзүүсү керек.

ӨСТҮРҮҮ
Сугаруу
Топуракка көмүлгөндөн кийинки биринчи сугаруу эң негизги ролду ойнойт. Эгер эрте сугарып койсоңуз негизги күчү сабагына өтүп дүркүрөп өсөт да, топурактын алдындагы бөлүгү түшүм бербей калат. Ал эми өтө суусатып коюу да болбойт. Себеби картошка нымдуу топуракта жакшы өсүп, мол түшүм берет. Негизинен, бизде картошканы гүлдөгөнгө чейин сугарышпайт. Бирок азыркы учурда климаттык шарт өзгөрүүдө. Андыктан аба ырайына карата иш кылуу зарыл. Эгер жаан-чачын көп болсо, биринчи сугат кеч эле болгону оң. Ал эми күн өтө ысып кетсе сугарууну баштоо туура. Күн ысык тийген аймактарда бир жылда 3-4 жолу сугаруу жетиштүү. Күн 28-30 градуска жеткенде сөзсүз сугаруу талап кылынат. Себеби өтө ысыкта картошканын өсүүсү жайлап кетет. Ошондой эле ашыкча нымдуулук картошканы чиритип жиберери эсиңизде болсун.

Түптөө
Түптөө бул – топурак жумшак болуп, картошканын түшүмү жогору болуусу үчүн жасалат. Жумшак топуракта картошканын чоңоюусу жана сырткы көрүнүшү жылмакай болот (формасы жакшы). Биринчи түптөө иши картошканын сабагы 20-25 сантиметр бийиктикке жеткенде жасалат. Ошондой эле ар бир сугат иши жүргүзүлгөндөн кийин жер катып калбашы үчүн топурак өтө кургап кете электе түптөп туруу зарыл. Картошканын түбүндөгү топуракты түптөп жаткан учурда чоң кылып үйгөн жакшы. Себеби картошканын тамыры муун-муун болуп, жайылып өсөт. Ошол тамырдагы ар бир муун картошка байлайт.

ОТОО
Жапайы чөптөр түшүмдүүлүктү азайтып жибергендиктен, алардан арылтып туруу жакшы. Бийик өскөн чөптөр картошканын сабагына көлөкө түшүрүп, күндүн энергиясынан куру калтырат.

ЖЕР СЕМИРТКИЧТЕР

Аммиактуу селитранын курамында азоттун өлчөмү 34 пайызды түзөт. Ошондо канча көлөмдөгү аммиактуу селитраны сатып алуу керектигин төмөнкүдөй кылып эсептөө зарыл. Мисалы, 1 гектар эски айдоо аянтына 120 килограмм азотту 34 пайызга бөлсөк 3,52 центнер болот. Же 1 гектарга 352 килограмм аммиак селитрасы талап кылынат.

Супер фосфаттын курамындагы фосфордун өлчөмү 20 пайызды түзөт. Ошондо канча көлөмдөгү супер фосфат сатып алуу керектигин жогорудагыдай эле эсептеп алсаңыз болот.
Эскертүү: Топурактын курамынын өзүндө фосфор болот. Андыктан фосфор менен жерди азыктандырам десеңиз, анда алгач айдоо аянтыңыздагы топуракта канча өлчөм фосфор бар экендигин аныктап алууңуз кажет. Ал үчүн 1 килограмм топуракты Бишкектеги топурак-агрохимиялык станцияга алып келип, аныктатып алсаңыз болот.

КЫК
Топуракты азыктандыруу үчүн эң жакшы жер семирткич катары малдын кыгы жакшы. Уйдун жана жылкынын кыгын 1 гектарга 40-60 тоннага чейин төксө болот. Ал эми койдун жана үй канаттууларынын кыгын 1 гектарга 10 тонна себүү жетиштүү. Себеби бул жандыктардын кыктары өтө күчтүү болгондуктан, өсүмдүктөрдү күйгүзүп жибериши мүмкүн. Эгер жер семиз болсо, жер семирткичтерди себүүнүн кажети жок.


СОРТТОР

  • Эрте бышуучу – челпек сорту 60 күндүк.
  • Орто убакытта бышуучу – агава сорту 90 күндүк.
  • Кеч бышуучу – кардинал, пикассо, невский, драга, конкурент, мондиал, санте сорттору – булар 120 күндүктөр.

Адистердин айтымында, пикассо сорту абдан жакшы. Себеби ал аба ырайынын кандай шарты болсо дагы жакшы өсөт.

ЖАКШЫ СОРТТОГУ ҮРӨНДҮ КӨБӨЙТҮҮ
Жакшы түшүм берүүчү сорттогу картошканын үрөнүн көбөйтүү үчүн ишти күзүндө, казуу иштери аткарылып жаткан кезде баштаңыз. Кайсы картошканын түбү чоң-чоң болуп, көп байласа, аны үрөндүккө бөлүп алыңыз.
Кокус үрөн аз болсо, аны жаз алды менен жылуу жайга чыгарып өндүрүп, көзчөлөрүнөн өсүп чыккан ак түстөгү сабактарды өз-өзүнчө бөлүп топуракка отургузуу менен көбөйтсө да болот. Мындай жол акча каражатын үнөмдөөгө жардам. Себеби бир тоголок картошкадан 5-10 сабак алууга болот. Бул 1 картошка келечекте 5-10 түп картошка дегендик.

1 ГЕКТАРДАН КАНЧА ТҮШҮМ АЛУУГА БОЛОТ?
Бир гектар аянттан биздин шартта жакшы эмгек кылсаңыз 40 тонна түшүм алууга болот. Ал эми Европа өлкөлөрүндөгү атайын дыйканчылык фермаларында бул көрсөткүч 60-80 тоннаны түзөт.

Жогорудагы картошка өстүрүү боюнча өз кеңештери менен бөлүшкөн К.И.Скрябин атындагы Кыргыз улуттук агрардык университетинин өсүмдүктөрдү өстүрүү жана аларды коргоо кафедрасынын доценти, айыл чарба илимдеринин кандидаты Кызайым Эргешовага жана топурак таануу, агрохимия жана дыйканчылык кафедрасынын профессору Нурдин Дуйшембиевге ыраазычылык билдиребиз.

Кубаныч Сыдыков
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(3)
19.03.2012. 09:21 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
21-02-2012
Соӊку аракети:
02-04-2012 18:05
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
баары беш болот
0
жакшы жазылыптыр мага жакты

25.03.2012. 21:35 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
30-01-2012
Соӊку аракети:
31-08-2016 22:37
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Абдан пайдалуу кенешиниздер учун чон рахмат,жогорку тушум алууга зор оболго болукучу маалыматтар экен.Супер инфо газетасына ушундай макалалары учун ыраазычылык билдирем!
30.03.2017. 00:08 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
362
Катталган:
01-02-2016
Соӊку аракети:
02-09-2018 19:58
Жынысы:
Белгисиз
0
фосфор ду кайдан алса болот
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: