Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЧЫҢГЫЗ ХАНДЫН МЕКЕНИНЕ САПАР

№507 20-июль-26-июль, 2012-ж


Экс-президент Роза Отунбаева Монголия президенти Цахиагийн Элбегдорждун чакыруусу менен Улан-Баторго сапар алып, бир катар иш-чараларга катышып, монгол аткаминерлери менен сүйлөшүү өткөрүп кайтты.

БИЛИМ БЕРҮҮГӨ ӨЗГӨЧӨ КӨҢҮЛ БУРУШАТ
Экс-президенттин биринчи баш баккан мекемеси Билим берүү министрлиги болду. Анда Монголиядагы соңку реформалар менен тааныштык. Кыргызстанда 53 ЖОЖ бар болсо, эки эсе аз калктуу Монголияда 187 университет бар экен. Аны жоюп отуруп, санын 90го чейин кыскартышыптыр. Жалпысынан англис тилге басым жасоо күч.
Мектептерде окуучуларды компьютер жана интернет менен камсыздоо аягына чыгып, ушул жылдан тарта химия, физика, биология кабинеттеринин лабораторияларына чоң каражат бөлүү пландалып жатыптыр. Мындай долбоор Кембридж университети тарабынан сунушталыптыр. Анткени дал ушул кадыр-барктуу билим берүү мекемеси атайын монгол мектептери үчүн программа иштеп чыгуунун үстүндө.

КОРРУПЦИЯГА КАРШЫ КҮРӨШ
Монгол депутаттарынын деле кол тийбестик макамы бар. Жакында эле парламенттик шайлоо болуп өткөнүнө байланыштуу учурда мандаттарын тапшырып берүүчү экс-депутаттардын айрымдарын кылмыш иши козголуу коркунучу күтүп турат.
Жеке менчигин, тапкан кирешесин көрсөтүүчү декларацияны туура эмес толтуруп бергендиги үчүн 70тей мамлекеттик кызматкер кылмыштык, административдик жоопко тартылган. Атүгүл бир аймактын губернатору менчигин өз атына жазбай койгондугуна байланыштуу кызматтан кол жууган.
Экс-президент Намбарын Энхбаяр да учурда “коррупциялык иштерге тиешеси бар” деп айыпталууда.

ПРЕЗИДЕНТ, ПРЕМЬЕР, СПИКЕР – БААРЫ ТЕҢ
Бийликти колго алган үч башкы адам – президент, премьер менен спикер бир имаратта отурушат. Парламенттин жыйын өтүүчү залында үчөөнүн орундары бир катарга коюлгандыгы да кызыгууну жаратты. Алардын отургучтарына өтө баалуу таштар чөгөрүлгөнү дароо биздин жагдайлар менен салыштырууга жетеледи. Ал отургучтар Кыргызстанда болгондо, мародёрлор “чү” дегенде эле ошол креслолорду басып жыгылышмак.
Президенттин Ак үйдө жарандарды кабыл алуучу жайы да өзгөчө мааниге ээ. Анда карапайым калк жаңы мыйзам долбоорлорду талкуулоого катыша алат экен. Баарыбызды монгол мамлекет башчысынын жеке жашоосу тууралуу маалымат таң калтырды. Ал президент болуп шайланганга чейин ата-энесинен айрылган 2-3 жаштагы 24 баланы асырап алыптыр. Өзүнүн беш баласын кошкондо, Цахиагийн Элбегдорж 29 уул-кызды тарбиялап келет.

БАРМАК ИЗИ МЕНЕН ДОБУШ БЕРҮҮ
Борбордук шайлоо комиссиясы өзүнчө сөз кылууга арзыйт. Монголдор 24 миллион доллар коротуп, көп талаш жаратуучу процессти электрондук добуш берүүгө өткөрүшкөн.
Шайлоочу участокко келип, атайын жабдууга бармагын коёт, анын изи аркылуу биометрдик маалымат аныкталып чыгат. Чоң экранда бул адамдын паспорту көрсөтүлүп, эгерде буга чейин ал кайсы бир жерде добуш берсе, үн белги чыгат. Баары жайында экени такталса, ошондо гана колуна бюллетень карматылат.
Электрондук шайлоо процесси жыйынтыкты эң кыска убакыттын ичинде эсептеп берүүгө жөндөмдүү. “Карусель болуп кетти”, “урнага ашыкча бюллетендерди салып жиберди”, “туура эмес эсептелди” деген дооматтарга да чекит коюлат.

ЖЕЗДИН МЕКЕНИ
Сапарыбызда Улан-Батор менен чектелип калбай, Гоби чөлүнүн түштүгүндө жайгашкан “Ою-Толгой” кен казып алуу компаниясы менен тааныштык. Учакта бир сааттай жүрүп жеткен Гоби чөлү элестеткенибизден салкын болуп чыкты.
Жез менен алтындын эң чоң кендеринин бири Ою-Толгой – “бирюза дөңү” деп которулат. Андыктан баалуу бирюза ташы дагы көп кезигерин айтпаса да түшүнүктүү. Компаниянын өкүлдөрү “кендин запасында 30 миллион тонна жез, 1 миң тонна алтын бар” деп билдиришти. Аны “Rio-Tinto” компаниясы иштетип, “Ою-Толгой” долбоорунун 66 пайыздык акциясына кожоюн. Ал өндүрүштөн пайда алууга жетише элек болсо да, долбоорго 7 миллиард доллар короткон. Компанияда 14 миңдей кызматкер иштейт. Бирок кенди казып алуу ишке киргенде алардын саны дагы көбөйөт.
Маалымат үчүн: Монголиядагы баалуу таштар менен пайдалуу кен бир триллион долларга чукул бааланат. Тоо-кен өнөр жай тармагындагы жогорку көрсөткүчтөр аркылуу Монголиянын экономикасы акыркы он жылдын ичинде он эсеге өскөн. Баш-аягы 50дөй кен жайларында 50 миңден ашуун кызматкер эмгектенет.


Улан-Баторго конорго аз калганын айткан учкучтун жарыясынан кийин иллюминатордон астейдил ылдыйга көз чаптырдым. Асманда айланып Кыргызстанга эле кайткандаймын, жапжашыл жайыттар менен жумурткадай боз үйлөр. Биринчи көрүнүштөн “биздин өлкөнүн эле көчүрмөсү го...” дегеним менен, 6 күнгө созулган сапардан кийин терең жаңылганымды билдим. Дүйнө ушунусу менен кызык тура, билгенибизден билбегенибиз көп.

Расмий тили – Монгол тили. Калкынын 95 пайызы ушул тилде сүйлөшөт.
Борбор шаары – Улан-Батор.
Башкаруу формасы – Парламенттик Республика.
Аянты – 1 миллион 564 миң 116 чарчы чакырым (дүйнөдө 18-орунда).
Калкы – 2 миллион 754 миң 685 киши (2010-жыл).
Дини – Буддизм (калкынын 94 пайызы) жана ислам, христиан диндери.
Валютасы – Монгол тугриги (учурда КРУБнын курсу боюнча 1 тугрик орточо эсепте биздин 3 тыйынга барабар).

ДИНОЗАВРЛАР КӨП ТАБЫЛАТ
Эгерде палеонтологияга (жаныбарлар менен өсүмдүктөрдүн казылып алынган калдыктарын изилдөө) кызыгып жүрсөңүз, түз эле Монголияга сапар алыңыз. Бул өлкөдө динозаврлардын бала-чакасы менен кошо сөөктөрү табылган учурлар көп. Андыктан биздин биринчи күнүбүз Улан-Батордо жайгашкан Жаратылыш музейинен старт алды.
Жупуну көрүнгөн музейдин ичинде бою 14 метрге жеткен тарбозавр орун алган. Бөлмөдөн бөлмөгө кызыгуу менен кирип жатып, кантип тарбозаврдын тушунан чыкканымды байкабай калып, саамга өзүмдү “Музейдеги түн” тасмасындагы кичинекей балага окшоштуруп жибердим. Бул жырткычтын жашы 70 миллион жылга чукул, салмагы 2-3 тоннанын тегерегинде, археологдор 1955-жылы табышкан. Тарбозаврдын таасири ошончолук, андан кийинки мамонттор, динозаврлардын жумурткаларын, таштай катып калган даракты биринчи жолу көрсөм да, кадыресе көрүнүштөй туюлду.

ЖОГОРКУ БИЛИМДҮҮ КЕЧИЛДЕР
Монголдордун көпчүлүгүнүн тутунган дини – буддизм. XX кылымдын башында өлкөдө 750дөй чоң жана чакан монастырлар болуп, дээрлик ар бир үчүнчү эркек кечил болчу.
1921-жылы Монголияда Элдик революция өтүп, 1930-жылдардын аягында динге каршы кампаниянын негизинде монастырлар жабылып, кээ бири талкаланып, кечилдер куугунтукка алынган.
Сапарыбызда ыңгайы келип Монголиянын эң чоң монастырларынын бири – Ганданга келдик. Учурда Гандан монастырында 100дөн ашуун кечил жашайт. Ошондой эле 1970-жылдан бери Монголиядагы эң ири диний окуу мекемеси болгон Будда университети да ушул жайда жайгашыптыр.

КАРЫШКЫРЛАРГА КЫРГЫЗ ЭЛЕ АТААНДАШ ЭМЕС
Азил-чыны аралаш “дүйнөдө эт жемей боюнча кыргыздар экинчи орунда, биринчиликти карышкырга бошотуп беришкен” дейт эмеспизби. Бул тамаша Монголияда талашты жаратчудай. Анткени алар күнүнө үч маал эт жеген калк. Калкынын саны 2,8 миллиондун тегерегинде болсо, төрт түлүк малдын саны 60 миллиондон ашат. Короосунда 500 кою бар адамды жакыр дешкени бизди аргасыз жылмайтты.
Кайсы кафе-ресторанга баш бакпаңыз, этсиз жасалган тамакты табуу оор. Монголдор бизге окшоп шорпону катыра кайнатып, этти былкылдатып бышырышат экен. Аба ырайы да таасир береби, эмнегедир кой, уй, жылкынын эти даамдуу, ширелүү сезилип жатты.
Эң кызыктуусу, Бишкекте түнкү жашоо 11ден кийин башталса, Монголияда түнкү саат 11ден кийин официанттар жылмайып туруп эле кафенин босогосунан ары өткөзбөй коюшат экен. Түндө кафе, ресторан, сыра куюлуучу жайлар жапырт жабылат. Дүкөндөргө кечки 9дан тартып алкоголдук ичимдиктерди сатууга да тыюу салыныптыр.

ЭКИ АЯЛ АЛУУ МОНГОЛДУН ТҮШҮНӨ ДА КИРБЕЙТ
Бүгүн “кыргыз байыса, катын алат” деген сөздүн өкүм сүрүп турган доору. Кыргыздарга абдан окшош келген калктын бул жаатта пикирин билүү кызык болуп, монголдордун эркектеринен “экинчи аял аласыңарбы?” деп сурадык. Алар алгач көздөрүн бакырайтып, анан “андай көрүнүш бизде жок. Монгол аялдарынын кыялы чатак, мындайга жол бербей калышсын. Эркиндикти сүйгөн көчмөндөрдүн аялдары оңой менен баш ийип калчулардан эмес” деп жооп беришти.
Монгол жаштарынын кимисин караба, биздин жаштар сыяктуу эле уюлдук телефонун чукулап, интернет айдыңында сейилдеп жүргөнү жүргөн. Көңүлдү бурдурганы жаштардын жалпы жонунан англис тилдүү экендиги болду.

АТЧАН ГИГАНТ – ЧЫҢГЫЗ ХАН
Дүйнөлүк тарыхта Чыңгыз хандын империясы эң ири болуп жазылган. Ага Жер планетасынын жалпы аянтынын 22 пайызы, 100 миллиондон ашуун киши баш ийип турган. Чыңгыз хан бийлеп турган XIII кылымда жер жүзүндө 300 миллиондой гана адам жашачу. Империя батышынан азыркы Польшадан чыгыштагы Кореяга чейин, түндүгүндө Сибирден тартып Вьетнамга чейин созулган. Албетте, мындай мейкиндиктин кожоюну – Чыңгыз хандын ысымы адамзатынын тарыхында алтын тамгалар менен калды.
Монголия туристтерди кызыктыруунун амалын дал ушул Чыңгыз ханга байланыштырат. Улан-Батордон машинада бир сааттык жол жүрүү менен Чыңгыз ханга арналган дүйнөдөгү эң чоң атчан статуяга жетип келдик. Уламышка ылайык, дал ушул эстелик жайгашкан жерден баатыр алтын камчы таап алган экен. Статуянын бийиктиги – 40 метр, ылдыйында 10 метрдик постаменти да бар. 250 тоннадан турган эстелик эки кабаттан туруп, галерея, сувенир сатуучу дүкөндөрү, музей, ресторандар жайгашкан. Кууш коридор аркылуу дагы бир кабатка көтөрүлсө, Чыңгыз ханды жакындан, тагыраагы, маңдайынан көрүүгө болот.
Сөз менен жеткирүү кыйын болушу мүмкүн, көзмө-көз келгенде эстелик бизди багындырды. Тамшанган бойдон “кана, бизде да Манастын ушундай статуясы курулса...” деп калдык.

САБАК АЛСАК БОЛОТ
Сапарыбыз аяктаарда Көчмөндөр күнү өтүп, президент баш болуп, министрлер, депутаттар, элчилер, жөнөкөй жарандар төш болуп, улуттук кийим менен көчөгө чыкканына күбө болдук.
Көпчүлүк Монголия десе дале боз үйдөн чыга элек, артта калган өлкөнү элестетет. Борбор шаарынан сырткары аймактарда эле мал-жанына карап боз үйдө жашабаса, Улан-Батордун ар бир көчөсүндө курулуш кайнайт. Жаш бүлөлөргө жылына 6 пайыздан турган ипотека сунушташып, ага макул болбосо, бийлик ар бир жаранга 700 чарчы метрдик жер тилкесин бекер берет экен.
Ары-бери карагыча 6 күнүбүз да өтүп, жашыл жайыттуу Монголиядан бийик тоолуу Кыргызстанга түз каттам менен 4 сааттын ичинде кайтып келдик. Бишкек-Улан-Батор-Бишкек

Эльвира Караева
koom@super.kg
Сүрөттөр А.Саралаевдики жана автордуку


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(9)
23.07.2012. 18:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
73
Катталган:
08-05-2012
Соӊку аракети:
30-12-2013 06:43
Жынысы:
Белгисиз
+4
Жаш бүлөлөргө жылына 6 пайыздан турган ипотека сунушташып, ага макул болбосо, бийлик ар бир жаранга 700 чарчы метрдик жер тилкесин бекер берет экен. Кандай сонун мамилекет элин ойлогон. Окуп алып суктанып кеттим. Биздин мамилекетибизде жер тилкесин бекер эмес акча берип айлап, жылдап анан аласын.
23.07.2012. 19:25 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
138
Катталган:
14-06-2011
Соӊку аракети:
12-09-2018 17:59
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
bulardyn uiu dini mamleketi mentaliteti bashka biz alardan emes arab mamleketterinen islam jakshi onukkon mamleketterden alishibiz kerek
24.07.2012. 06:24 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
83
Катталган:
10-07-2008
Соӊку аракети:
18-10-2017 16:16
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жомоктогу сепил сарай
+3
Kamalbek, керектир, балким... бирок биз тыгыз катташкан, кызматташкан өлкөрдүн дээрлик баардыгы мусулман мамлекет эмес! баарын динге байлап салгандык бул наадандык деп эсептейм...
28.07.2012. 01:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
111
Катталган:
21-03-2012
Соӊку аракети:
19-07-2018 02:01
Жынысы:
Белгисиз
+1
adalsvards,сенин оюна кошулам. Анан дагы олкобуздо "самопал" молдолор коп, элдин алдында шариат айткан менен, мындай чыгып ошол шариатты бузуп жатпайбы, антип мусулман болгондун кереги барбы? Ислам жолуна тушуу учун, биринчиден адам озу таза болуу керек, корупциядан, калп айткандан, арак ичкенден, жалкоолуктан алыс болуу керек. Тилеке каршы мындай терс корунуштор ото коп, аларга каршы баарыбыз бирдей курошуубуз зарыл, ошондо кыргыз элим онолоор беле деп ойлойм
24.07.2012. 12:28 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
65
Катталган:
17-08-2010
Соӊку аракети:
10-07-2013 21:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Суйуктуу Бишкегим!!!
-5
Роза эже абдан акылдуу, оз элин -жерин суйгон патриот адам-биз Сиз менен Сыймыктанабыз! сизге окшогон чыныгы эли-жери учун иштеген адамдар коп болсо экен!
25.07.2012. 13:25 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
584
Катталган:
17-03-2008
Соӊку аракети:
29-05-2017 09:11
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Жарандарына, айрыкча жаш адистерге, жаш үй-бүлөлөргө колдоо көрсөтүшкөнү жакты.
26.07.2012. 11:25 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
84
Катталган:
22-05-2012
Соӊку аракети:
10-09-2018 16:44
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Омииий деп тан калып атат Нурлан
26.07.2012. 11:31 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
22-07-2012
Соӊку аракети:
26-07-2012 14:34
Жынысы:
Белгисиз
0
asdf озу деле тан калып атат. Негизи мыкты экен.
30.07.2012. 07:02 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
28-04-2012
Соӊку аракети:
21-08-2017 16:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Bizda jetiwsek bolot dostor!bir biribizdi jek korboi,baalay bilsek.TAZA IWTESEK!!!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: