Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЖЕҢИШБЕК НАЗАРАЛИЕВ: «Ар бир үйбүлөгө жүз миң сомдон...»

№335 3-9-апрель, 2009-ж.


Бүгүнкү күнү Кыргызстандын коомчулугун гана эмес, биздин жакынкы кошуналарыбызды да президенттик шайлоо кызыктырып жаткан учур. Анткени Президенттик шайлоо ушул жылдын 23-июлуна белгиленди. Оппозициянын талаптарына карабай, президент шайлоого барабы же барбайбы так жообун бере элек.

Белгилүү нарколог Жеңишбек Назаралиев көз карандысыз байкоочу жана коомдук ишмер катары өлкөдө болуп жаткан окуяларга көз салып турары анык. Бул инсан өлкөбүздөгү окуяларга карата өз оюн билдирди.

– Саламатсызбы! Менин биринчи суроом саясат эмес, дүйнөлүк каржы каатчылыгына байланыштуу болмокчу. Бул каатчылык адамдардын психикасына канчалык деңгээлде таасирин тийгизет деген ойдосуз?
– Мындай каржылык татаал мезгилде коомчулукта социалдык маселелер күч алат. Бул нерсе мыйзам ченемдүү. Адамдарда депрессия, коркуу, уйкусуздук пайда болуп нерв системалары бузулат. Өнөкөт дарттар күч алат. Үйбүлөлөр ажырашу­­уга дуушар болушат. Мунун баары адамдардын алкоголь ичимдиктерин жана баңгизаттарды колдонууларына түрткү болот.
– Мындай кырдаалда адам кантип “адам” деген улук атын сактап калса болот?
– Экономикалык жана психикалык глобалдык маселелерден арылып кетүү кыйынга турат. Бул маселеге тунук акыл менен карасак, илдетке чалдыккан адамдын жакындары аны сактап калуу үчүн болгон аракеттерин жасоого тийиш.
– Ичимдикке, баңгизаттарына көз каранды адамдар ал илдеттен арылуу үчүн сиздин медициналык борборуңузга кайрылышат. Ушул оор дарттан толук арылтып берүүгө кепилдик бере аласыздарбы?
– Биз 20 жылдык эмгек тажрыйбабызда 16 миң оорулууну аракечтиктен жана баңгизатты колдонуудан арылтып чыктык. Өткөн жылы “Биз үчүн абийир баарынан кымбат. Ошондуктан пациент илдеттен толук арылып кетпесе, акчасын кайтарып беребиз” деген негизги багытты тандап алдык. Муну менен баары түшүнүктүү болду го дейм.
– Сиз 2005-жылы өлкөдө болгон бийлик алмашуунун башында тургандардын бири элеңиз. Кийинчерээк президенттикке ат салышып, ал эми шайлоого чукул калганда талапкерлигиңизди алып салдыңыз. Эмнеге аягына чейин барбадыңыз?
– Ал кезде президенттикке талапкерлер арасында түндүк-түштүк болуп бөлүнүүчүлүк күчөй баштаган. Бул жарандык согушка алып келиши ыктымал эле. А мен болсо доктор катары “Согуш болбосун!” деген ураан менен талапкерлигимди коюп, эки оттун ортосуна туруп бердим. Кыргыз эли бир пикирге келгенден кийин талапкерлигимди алып салдым.
– Сиздин көз карашыңызда эмне үчүн Бакиев-Кулов тандеми өз максатына жетпей калды? Болбосо КМШ аймагында биринчи тандем болбоду беле?
– Биринчиден, эки лидердин бири-бирин анчалык жактыра бербегендигинде. Бири түштүктүн дыйканы, экинчиси түндүктүн көчмөнү болуп ой-жүгүртүүлөрү, көз караштары ар башка болгондуктан. Экинчиден, "сая­сый бир көз караштагы, бир ишке жан дили менен берилип элдин кызык­чылыгын алдыңкы орунга койгон элитанын жоктугунан" деп ойлойм. Мындай элита Кыргызстанда пайда боло элек.
– Тандем жөнүндө сөз болуп кетти. Айтсаңыз, Орусиянын Медведев-Путин тандеми канча убакыт өмүр сүрөт деп ойлойсуз?
– Бул тандем Д.Медведевдин биринчи мөөнөтү аяктаганга чейин өмүр сүрөт. Тагыраак айтканда, 5 жыл. Андан ары эмне болот? Аны убакыт көрсөтөт. Бул тандемди мен жогоруда айтып өткөн Орусиянын түптөлүп калган элитасы түзгөн.
– Кыргызстанда саясый кырдаал курчуп баратат. Жакында Жогорку Кеңеш 23-июлду Президенттик шайлоо күнү деп жар салды. Бул чечимди кандай кабыл алдыңыз?
– Бул нерсе баарына эле түшүнүктүү болсо керек. Президент “убакыт” деген маанилүү факторду өз пайдасына чечкиси келип жатат. Биринчиден, 2010-жылдын жаз айларында өлкөдөгү кырдаал өтө эле татаалдашып кетиши мүмкүн. Экинчиден, Орусиянын берген насыясы. Мынча чоң акча башка чөнтөктөргө кетип калабы деп коркот. Үчүнчүдөн, июль айында калк арасында саясый активдүүлүк төмөн болот. Ошого байланыштуу административдик ресурстарды колдонууга ыңгайлуу. Төртүнчүдөн, шайлоонун шашылыш түрдө өтүп жатышы убакыт жактан оппозициянын мүмкүнчүлүгүн чектеп калат. Анткени оппозицияда өз талапкерин элге алып чыгууга жана аны чыныгы лидерге айлантканга убакыт жетпей калат.
– Ал эми Бириккен Элдик Кыймылдын “Шайлоого К.Бакиев катышпасын, болбосо 20-апрелден баштап мөөнөтсүз митингдер башталат” деген чечимин кандай баалайсыз?
– Кандай десем?.. Мамлекет артка карай баратат. Эл ачка, жумушсуздук, свет жок, салыктар көтөрүлүп инфляция бардык жерде жортуп жүрөт. Криминалитет өсүп, коррупция жетер чегине жетти. Оппозиция лидерлери куугунтукталып, өлкө полициялык жандармерияга айланып баратат. Мындай кырдаалда президентке ыңгайсыз абал туулат. Анткени элибиз бир түстүү ыңкылапты башынан өткөрүп, адилетсиз режимге көпкө чыдабасы анык. Оппозиция болсо мунун баарына каршы туруп, бийликтин катачылыктарынан пайдалангысы келип турат.
– Эми жакынкы күндөрү мамлекеттеги абалга кандай прогноз бересиз?
– Эч бир жакшы нерсе айта албайм. Менимче, К.Бакиев оппозициянын кээ бир талаптарын канааттандырып, шайлоого барат. Бирок бул сапар оппозиция момундук кылып туруп бербейт. 2007-жылдагы парламенттик шайлоодон кийин бийликтен түңүлүп калышты. Бүгүн бийликке каршы күчтөр президенттин бир дагы сөзүнө ишенбейт. Оппозициянын биринчи кадамы шайлоону үзгүлтүккө учуратып, К.Бакиевсиз кайра шайлоо өткөрүүгө жетишүү болот. Эгер оппозициядагы жалгыз лидер түндүктөн болуп калса түндүк-түштүк маселеси келип чыгып, кырдаалды ого бетер курчутуп, жарандык согушка алып келиши мүмкүн. Экинчи жагдай болсо, эгер Кыргызстан жана Орусия биргеликте Вашингтон менен Ганси авиабазасы боюнча бир сөзгө келип америкалыктар Бишкекте калса, анда баары К.Бакиевдин пайдасына чечилиши мүмкүн. Бүгүнкү күнү Кыргызстан – Орусия, АКШ, Кытай жана Евробиримдик катышкан “соода аянтында” турат. Өлкөбүздүн сырткы саясаттагы тагдыры ушул соодалашуунун жыйынтыгына байланыштуу болот. Кыргызстан жогорудагы державалардан да көз каранды экени жалпыбызга маалым эле болуп калды го. Баары апрель башындагы Д.Медведев менен Б.Обаманын жолугушуусунан кийин чечилет деп ойлойм.
– Сиздин оюңузча оппозицияны ким жетектөөгө татыктуу?
– Мындай карасаң башкаруучулар көптөй эле, бирок ошол эле учурда эч ким жоктой туюлат.
– Эмнеге?
– Анткени оппозиция ичинде чыныгы биримдик, тилектештик жок. Ушул кезге чейин бир лидерди аныктай албай келишет. Убакыт болсо аз калды. Жалгыз чыгуу – утулуу. Көпчүлүгү муну түшүнүшпөйт. Баары эле өз кызыкчылыгын ойлошот. Оппозиция арасында жалган лидерлер, популисттер бар. Басымдуу бөлүгү дүйнөлүк глобалдык кырдаалды түшүнө беришпейт. Өз ара пикир келишпестиктен улам келечектеги өлкө башкаруучулар команданы аныктай алышпай, Акаев менен Бакиевдин каталарын кайталашат. Бир дагы партиянын жакынкы 10-20 жылдагы мамлекетти өнүктүрүү программасы жок. Болсо да ал элге жеткен эмес. Бир гана бийликти эңсеп турушат.
Ал эми оппозиция өкүлдөрүнөн лидерликке татыктуу деп СДПКдан чыккан лидер Б.Бешимовду айтар элем. Билимдүү, туруктуу, мурдагы дипломат, Кыргызстандын саясый аренасындагы жаңы, таза өкүл. Бул адам түштүктөн болгондуктан, түндүк-түштүк кагылышуусунан коркпой эле койсо болот.
– Бийлик тараптан Бакиевге мураскер чыгат деп ойлойсузбу?
– Жок, мураскердин чыгышы бийлик үчүн кооптуу. Анткени коомчулукка бир адамды алып чыгып, даярдоого убакыт аз. Кыргызстан менен бир нече саясый-экономикалык келишимдер түзүлүп койгондуктан, бул жерде Орусиянын да ролу чоң. Орусия үчүн К.Бакиев гана туура талапкер.
– Жеңип чыккан өлкө башчысына биринчи кандай кеңеш айтар элеңиз?
– Жумушсуздук, жакырчылык менен күрөшүү менен өлкө ичиндеги оор кырдаалды оңдоону айтмакмын.
– Кандай жол менен?
– Ар бир үйбүлөгө 100 миң сомдон бөлүп, чакан ишкана түзүп, мамлекет өзү 51 пайыз акциясына ээ болсо, бөлүнгөн акчалар абага чачылып кетпеси үчүн бир лидер үйбүлө 10 үйбүлөнү контракттык негизде бириктирсе чогулган акча 1 миллионго жетет. Бул акчага бир конкреттүү тигүү цехин, фермерчиликти, кичи заводду ишке киргизсе болот. Көпчүлүк иш менен камсыз болмок. Эли аз биз үчүн мындай долбоор 1 миллиард 250 миллион АКШ долларын түзөт. Мынча сумманы донор мамлекеттерден алса болот.
– “Алмактын бермеги бар” дегендей, бул акчаны кайра донор өлкөгө ким кайтарып берет?
– Акчаны мамлекет өз кирешесинен кайтарып берет.
– А салыктарчы?
– Мамлекет өз партнёрунан салык албайт. Мындай колдоого элибиздин 99 пайызы муктаж.
– Кызыктуу маегиңизге рахмат. Ишиңизге ийгилик!

Тимур Асанов,
www.312kg.ru

Которуп даярдаган Залкарбек Карабалаев
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: