Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

МИСТЕ СТРЕССТЕН АРЫЛТАТ

№514 7-13-сентябрь, 2012-ж


Бир кочуш мистени бир заматта чыкылдата чагып саларыбыз белгилүү. Бирок ошол бир кочуш мистени чогултуу үчүн канча мээнет кетерин көбүбүз билбесек керек. Негизи, мисте кайда, кандай шартта өсөт? Аны кантип чогултушат, тазалашат? Эмне пайдасы бар? Зыянычы?.. Кеп ушул тууралуу болмокчу.

МИСТЕ ТУУРАЛУУ КЫЗЫКТАР

  • 26-февраль – Эл аралык мисте майрамы болуп саналат.
  • Мистенин даамын адам баласы биздин эрага чейин 7000 жыл мурун эле таткан.
  • Ирандыктар мистени оозу ачык болгондуктан «жылмайган жаңгак», кытайлыктар «бактылуу жаңгак» дешсе, кыргыздар «жашыл алтын» деп аташат.
  • Түркия дүйнө элинин тең жарымынан көбүн мисте менен камсыздап келет.
  • Калифорнияга эксперимент катары тигилген мистенин «Жашыл бадам» сорту эң баалуу деп эсептелинет.
  • 1 килограмм мистеде орто эсеп менен 1000дей дан болот.
  • Эл арасында «мистени баалуу идишке салып үйгө коюп койсоң, ал байлык жана ийгилик чакырат. Ал эми анын эки данын кызыл жибекке ороп, көздөн далдоо жерге койсо бакыт алып келет» деген ишенимдер жашайт.

СССРден КАЛГАН БЕЛЕК
Мисте бийиктиги 4-10 метрге чейин жеткен, 3-4 жылда бир жолу мөмө берүүчү, кургакчылыкка чыдамдуу дарак. Орто эсеп менен 700 жылга чейин жашайт. Мисте дарагы эркек, ургаачы болуп бөлүнөт. Эркек дарагынын түшүмдүүлүгү ургаачысыныкына караганда алда канча аз. Мөмөсү кудум жүзүмдүн шиңгилиндей, ак, саргыч, күлгүн түстө болот. Орто эсеп менен бир бай түп мисте 5-10 килограммга чейин суу мөмө берет. Даны ачык жана туюк болот.
Бүгүнкү күндө мисте Кыргызстандын Аксы, Базар-Коргон, Ноокен, Сузак, Лейлек, Баткен, Өзгөн райондорунда жана Бишкек шаарынын Чоң-Арык айылында өстүрүлүп келет. Бул да болсо эсил кайран СССР доорунун кыргыз жергесине калтырып кеткен эстелиги. Анткени Союз учурунда Кыргызстандын токойлорун өнүктүрүү демилгеси көтөрүлүп, бир топ мисте көчөттөрү отургузулуп, мисте токойлору негизделген.

ТЕРҮҮ, ТАЗАЛОО, КУРГАТУУ ИШТЕРИ
Мистени терүү иши июль айынын орто ченинен башталып, сентябрдын аягына чейин барат. Баштапкы терүү учурун «бирден термей», толук бышкан учурун «шыпырмай», аягын «машак» деп аташат, теримчилер. Мистени терүү таң эрте же болбосо кечки салкында жүргүзүлөт. Себеби күн катуу ысыганда мисте дарагы чайыр жана эфир майын бөлүп чыгарып, теримчинин башын айлантат. Таң эрте талаада болгон теримчи мистеси мол жерге туш келсе, орто эсеп менен 10-15 килограммга чейин терүүгө жетишет.
Терилип келген мисте 1-2 күн мүшөктө кармалып, кийин соку, сокбилектин жардамы менен сырткы кабыгынан ажыратылат. Андан соң тор идиште жуулуп-тазаланып, 12 саатка дейре муздак сууга чыланып турат да, кийин жайылып кургатылат. Ушул жерден теримчилердин дагы бир сырын айта кетейин, мистенин оозу жакшы ачылышы үчүн айрымдар аспирин таблеткасын ал чылана турган сууга салып коюшат. Мистени жайып кургатуунун өзүнчө сыры бар. Аны чак түштө күнгө жайсаң, оозу толук ачылбаган мистелер бажырайып ачылат да калат. Кургаган мистени 1 жылга чейин сактоого болот.
Бүгүнкү күндө базарларда чет жерден алынып келинген мистенин 1 килограммы 550-750 сомдон сатылса, кыргыз мистесинин баасы – 350-650 сомдон. Мистенин оозу ачыктары канчалык көп болсо, ошончолук баасы жогору болот. Айрымдар өтүмдүү болушу үчүн туюк мистелердин оозун атайын кычкач менен ачып, кууруп, туздап сатышарын айтышты.

МИСТЕ ЖАНА ДЕН СООЛУК
Чыгыш өлкөлөрүндө мистени бекеринен «жашоонун багы» деп аташпайт. Анткени мисте башка дандарга караганда баалуу витаминдерге, углеводдорго бай болгондуктан, көп ооруларга даба болуп келет.

  • Жүрөктүн, мээнин жана кан тамырлардын иштешин жакшыртат.
  • Стресстен арылтат.
  • Кандагы холестеринди азайтат.
  • Көңүл айланууну басып, табитти ачат. Өзгөчө кош бойлуу айымдар талгак болгондо пайдасы зор.
  • Күн сайын мисте жеп жүрсөңүз, өпкө рагынын алдын алган болосуз.
  • Кургак учук, аз кандуулук, ашказан жана боор ооруларына, тукумсуздукка даба.
  • Мистенин чайыры тишти бекемдөөгө, ал эми майы жарааттарды айыктырууда миңдин бири.

Эскертүү: Мистени күнүнө 15-20 дандан ашык жебегенге аракет кылыңыз. Өлчөмүнөн ашырсаңыз, ал көңүлдү айланууну жаратат.

АШКАНАДА
Ашканада мисте таттуу азыктарды, салаттарды жасоодо кеңири колдонулуп келет.

«Балаты» токочу
Керектелүүчү азыктар:
Жумуртка – 3 даана
Кумшекер – 75 грамм
Ун – 25 грамм
Крахмал – 25 грамм
Майдаланган бадам – 100 грамм
Ак шоколад – 100 грамм
Мисте – 100 грамм
Туз – 1 чымчым

Даярдоо ыкмасы:
1. Ашкана кагазын тегерек түрүндө кесип, баштыкча жасап алабыз.
2. Жумуртканы чагып, ага туз, кумшекерди салып, көбүргөнчө чалып, ага ун, крахмал жана майдаланган бадамды кошуп аралаштырабыз.
3. Даяр болгон массаны баштыкчаларга куюп, 180 градус температурада ысып турган духовкада 15-20 мүнөттө бышырып алабыз.
4. Эми ак шоколадды суу ваннасында эритебиз. Ал эми мистени майдалайбыз. Токочтор муздаганда ага шоколадды сүйкөп, үстүнө майдаланган мистеден чачып коёбуз.

Дамира Арстанова, Гүлжан Эшбаева
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(3)
10.09.2012. 10:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
584
Катталган:
17-03-2008
Соӊку аракети:
29-05-2017 09:11
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Аябай жакшы көрөм, ушул азыкты!
12.09.2012. 00:38 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
824
Катталган:
03-05-2012
Соӊку аракети:
12-06-2018 12:41
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
жолдошумдун хан сарайы...
+2
пайдасы коп экен мага айрыкча кош бойлуулар талгак болгондо пайдаланса зор деген жери жакты.
16.06.2014. 17:09 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
175
Катталган:
09-12-2013
Соӊку аракети:
10-12-2014 00:50
Жынысы:
Белгисиз
0
байкуш мистенин дарагынан момосуно чейин пайда экен да бирок баасы да кымбат !
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: