«Жылдын супер дуэти»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

«БИРИНЧИ МУГАЛИМДИН» МАХАБАТЫ АЛТЫНАЙ ОРУСИЯДА

№527 7-Ноябрь-13-Декабрь, 2012-ж


«Мына ушул теректер турган жерди айылдагылар «Дүйшөндүн мектеби» деп койчу. Биз анын ордун да көрбөй калдык, бирок кош теректүү дөбөнүн аталышы эл оозунда мурунку бойдон келе жатат». Бул сөздөр Чыңгыз Айтматовдун «Биринчи мугалим» аттуу чыгармасына таандык. Мына ошол чыгармадагы биринчи мугалим Дүйшөн Качканаковдун чыныгы жашоосун билмекке жөнөп калдык.

АЙТМАТОВ МЕНЕН БИРИНЧИ МУГАЛИМДИН ДОСТУГУ
Мына, айтылуу биринчи мугалимдин айылы – Арчагул! Чыңгыз Айтматов жазган Күркүрөө-Суусу шаркырай агып, дөңсөөдө 1927-жылдары иштеген Дүйшөн атанын эски мектеби, тиккен теректери турат. Шекер айылына коңшулаш жайгашкан Арчагул айылында чынында эле Дүйшөн аттуу мугалим болуп, бирок ал повестте айтылгандай Дүйшөн Таштанкул уулу эмес, Качканаков экен. Анткени Качканактын бир тууганы Таштанбек Дүйшөндү багып алгандыктан, ошондой айтылып калган.
Мага кызыгы Дүйшөн агай менен Чыңгыз Айтматовдун тааныштыгы болду. Улуу жазуучу менен Дүйшөн агай кесиптеш болгон экен. Арчагулда Айтматов орус тилинен сабак берип иштеп калат. Аз гана убакыт иштесе да, Дүйшөн менен жакын болуп, көп пикир алышат. Ошол катаал убакытта өз күчү менен балдарга билим бергиси келген адамдын ынтаасы, жигери жазуучуну өтө таасирлентсе керек. Натыйжада, баарыбыз сүйгөн «Биринчи мугалим» повести жаралат.
Ооба, көркөм чыгарма катары кабыл алынган менен реалдуу чындыгы да бар. Дүйшөн агайдын карындашы Анаштын айтымында, повесттеги Алтынай да чыныгы турмушта болуптур. Дүйшөн агай ал кызды коргоп, аны ала качып кеткенде аркасынан барып таяк жеп, ошондон улам мектеп да талкаланган экен. «Агам Дүйшөн көптөгөн адамдардын сабатсыздыгын жойгон. Экөөбүз мектепке бирге бара жатканда менин китеп кабымды көтөрүп алар эле. Өзү көп сүйлөбөгөн, түнт, мүнөзү оор киши болчу. Бирок окуучу балдарын көргөндө кабагы жарк дей түшкөнүн көп байкадым. Ал эми Алтынай деген кыз болгону чын. Анын азыр Орусияда жашап жаткандыгы тууралуу кептер айтылат»,- деп Анаш айым агасын эскерди.

АТА КЕСИБИН УЛАЙ
Учурда «Дүйшөндүн мектеби» аталган дөбөдө Айтматовдун чыгармаларындагы 16 башкы каармандын ташка чегилген эстелиги тургузулган. Ага катар Дүйшөндүн эстелигин тургузууга атайын жер бөлүнүп, чынжырча менен тосулса да, кийинчерээк бул маселе унутта калган.
10 жыл мурда «Дүйшөндүн мектеби» аталган мектеп сапаты жагынан жараксыз деп табылып, эски мектептин ордуна жаңы мектеп салынган. Мектеп мугалими Жибек Барпиева «келечекте жаңы мектептен Дүйшөн атага арналган кичинекей бөлмө ачсакпы деген оюбуз бар» деген пикирин билдирди. Ал эми повестте айтылган «суунун аркы маңдайындагы, экинчи бригаданын көчөсүндөгү үй» азыр да заңкайып көрүнүп, ал жерде Дүйшөндүн баласы Барпыгул бала-бакырасы менен турат экен. Мектепти кыдырып бүткөндөн кийин Дүйшөн мугалимдин урпактарын көздөй багыт алдык.
Дүйшөн атанын таржымалын кененирээк билүүгө, баскан-турган жерлери менен таанышууга анын кызы Бардагүлдүн жардамы зор болду. Ал атасы жөнүндөгү маектин башынан аягына чейин көзүнө жаш алып отурду.

– Биринчи мугалимдин өмүр таржымалы кызыктырат, атаңыз тууралуу айтып берсеңиз...
– Атам Дүйшөн Качканаков 1911-жылы Арчагул айылында жарык дүйнөгө келген. 7 класстык орто билимге ээ болгондон кийин эле атамды сабакты жакшы өздөштүргөн дилгир бала дешип өзүнөн кичүү балдарга сабак бердиртип коюптур. Атам мугалимдик кесибин 1927-жылы баштаган. Жогорку билимди, өзү айткандай, 7 жыл сабак бергенден кийин анан алат. Жашынан эле эл агартуучу болуп жүрүп, согушка кетип, ал жерден келгенден кийин да өмүрүнүн акырына чейин мугалимдик кесибин таштаган жок.
Атам согушта жүргөн убакта аялы таштап кетип, (бул учурда «Жамийла» повести эске түштү) кийин биздин апабыз Токтогүлгө баш кошкон экен. Мен өзүм да атамдын колунан сабак алып калдым. Кийин бой жетип, кесип тандоодо доктур болгум келгенин атама билдирсем, ал киши мага «кызым, мугалимдик кесипти танда, ал кесип – ардактуу» деп айткан эле. Ата сөзүн эки кылбай, институтка тапшырып окуп калдым. Жаман болгон жокмун, эмгегимден баар таап отурам. Атам мен институтта окуп жүргөндө, 1971-жылы 60 жашында каза болуп калды. Доктурлар менингит болгонун айтышты.

– Дүйшөн атанын эмгеги убагында бааланганбы?
– Атайын орден-медалдар берилген эмес. Бирок Арчагул айылындагы жашоочулардын улуу муундары «Дүйшөн аке» дешсе, кичүүлөрү «Мугалим ата» дешип, эмне саамалык болсо калтырбай чакырылып, жыйын-кеңештерде барктуу адам катары сыйлуу орундарда отуруп, сөз сүйлөчү. Арчагул айылында атамдын атынан Дүйшөн атындагы көчө жана мектеп бар.

«ЧОҢ АТАМ ЭКӨӨБҮЗ ОКШОШПУЗ»
Дүйшөн атанын баласы Барпыгул менен маектешип, атасынын калтырган насаат сөздөрүнөн сурайлы деп үйүнө баш бактык. Бирок байбичеси экөөнө тең жолуга албай, Дүйшөн атанын небереси Замир Качканаковдун чоң атасы жөнүндө сыймыктануу менен айткан маегин уктук.
– Чоң атамдын көзүн көрбөсөм да, ал жөнүндө айылдан көптөгөн жакшы кептерди уккам. Өз атам «атам оку, оку дей берсе эле жаман көрө берчүмүн. Мектепти аяктап, окууга тапшырарда «балам, мугалим бол» десе «жок, ата, бир үйгө бир эле мугалим жетет» дептир. Кийин 1990-жылдары жумушу жок үйдө отуруп калган кезинде да чоң атамды эскерип «атам туура айткан экен. Мугалимге кай жерде болбосун жумуш табылат, мал доктурдун эми кимге кереги бар?..» деп капа болгон. Көптөр менден «Дүйшөндүн небереси эмессиңби?» деп сурашат. Анткени жүзүбүздө окшоштуктар бар. Мындай атактуу кишинин небереси деген наамды алып жүрүш чоң жоопкерчиликти талап кылат.

Окурман, кийинки сандарыбызда  улуу жазуучунун «Бетме-бет» чыгармасындагы Ысмайылдын чыныгы турмуштагы прототибин тааныштырмакчыбыз.

Нургүл Чабдарова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(15)
10.12.2012. 13:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
276
Катталган:
10-03-2010
Соӊку аракети:
21-09-2017 13:32
Жынысы:
Белгисиз
+3
Теманын аталышынан улам, Алтынай тууралуу кабар угат экем десе...
10.12.2012. 15:05 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
29-10-2012
Соӊку аракети:
23-07-2013 03:13
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
+1
маркум Чынгыз Айтматов тируу болгондо 12 декабрда 84 жашка чыкмак....................
10.12.2012. 17:33 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
74
Катталган:
05-11-2012
Соӊку аракети:
25-02-2014 23:52
Жынысы:
Белгисиз
+2
Алтынай жонундо качан? Толук эмесго?
10.12.2012. 18:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
47
Катталган:
26-01-2012
Соӊку аракети:
13-12-2018 20:29
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
бишкек
+1
Алтынай жонундо толук маалымат жазсанар
10.12.2012. 19:12 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
128
Катталган:
18-03-2009
Соӊку аракети:
01-05-2014 23:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Акдаемик Алтынай Сулайманованын россиядан келип конокто отурган жери чыгарманын өзүндө айтылат го. Бир почтальон (Дүйшөн болуш керек) келип калат беле? Ал жөнүндө отургандар бир сөздөрдү айтып күлүщкөнүнө күбө болот Алтынай.
10.12.2012. 19:17 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
128
Катталган:
18-03-2009
Соӊку аракети:
01-05-2014 23:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Ал эми бетме бет тууралуу, союз убагында эле бир журналисттин казакстанга барып интервю алып келгенин уккам, аерде жазылган боюнча ал байлардан мал уурдап кембагалдарды баккан делет. Эми ким билет, бирок айтыптыр, согуштан качканга мажбур болдук, бизге таяктан башка эч бир курал берген жок, немистер мотоцикл менен келип атып, кырып баштады деп. Советтер союзу маалында мындай чечим ата мекенге каршы иш болуп эсептелчү, азыр эми ар кандай көз караш менен карап көрүүг&
10.12.2012. 20:50 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
317
Катталган:
21-11-2010
Соӊку аракети:
11-11-2018 22:41
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
пгт Шамалды-Сай
+1
Алтынай Сулайманова жөнүндө да иликтесеңер сонун болмок.Дүйшөн агайдын небереси чын эле окшош экен.
11.12.2012. 10:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
65
Катталган:
30-03-2011
Соӊку аракети:
14-12-2018 15:39
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Алтынай тууралуу кобурок жазгылачы?
11.12.2012. 11:17 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
314
Катталган:
30-10-2012
Соӊку аракети:
20-11-2015 22:16
Жынысы:
Белгисиз
0
Залкар адамдын тырмагынан чыккан эн жакшы чыгармасынын адал, таза кишилеринин жашоолору...
11.12.2012. 20:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
41
Катталган:
28-10-2012
Соӊку аракети:
14-12-2018 16:40
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Өзгөн
0
Чын эле окшош экен небереси
11.12.2012. 22:56 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
34
Катталган:
07-06-2012
Соӊку аракети:
20-05-2013 21:24
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Yakutya
0
Ушул маалыматы учун да шугур.ким изилдеп атты ле башка.рахмат журналист кызга.Кийинки изилдоонуз Алтынай эжеден кабар болсун дейли...
12.12.2012. 04:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
24-10-2011
Соӊку аракети:
05-05-2018 15:37
Жынысы:
Белгисиз
0
Наталья Аринбасарова родилась в 24 сентября 1946 года в Москве, где познакомились ее родители. Отец - казах Утевле Туремуратович, мать - полька Мария Константиновна, в девичестве Жуковская, из семьи польских беженцев времен первой мировой войны. Кроме нее, в семье было четверо детей - Юрий, Арсен, Михаил и Татьяна. Отец в то время учился в Военной академии им. Фрунзе. В детстве во время службы отца в Туркмении увидела фильм «Лебединое озеро» и решила стать балериной. В 1956 году семья вернулась
12.12.2012. 11:22 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
26-11-2012
Соӊку аракети:
23-07-2013 01:48
Жынысы:
Белгисиз
0
Негизи Айтматовдун ар бир чыгармасы шедевр. Ошол чыгармадагы каармандар да асыл адамадарго дейм. А.СУЛАЙМАНОВА маалыматты кобуроок бериниздер
12.12.2012. 23:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
44
Катталган:
02-05-2012
Соӊку аракети:
10-12-2018 06:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
ОШ
0
"Биринчи мугалим" чыгармасы менин суйуктуу чыгармаларымдын бири. Кап азыркы мектептин алдына Дуйшон атанын эстелигин орнотуп коюшканда эн соонун болмок. анан Алтынай жонундо толук маалымат берилбептир, темасына жараша толук Алтынай жонундо да жазыш керек эле илхамды бузушту.
12.12.2012. 23:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
44
Катталган:
02-05-2012
Соӊку аракети:
10-12-2018 06:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
ОШ
0
"Биринчи мугалим" чыгармасы менин суйуктуу чыгармаларымдын бири. Кап азыркы мектептин алдына Дуйшон атанын эстелигин орнотуп коюшканда эн соонун болмок. анан Алтынай жонундо толук маалымат берилбептир, темасына жараша толук Алтынай жонундо да жазыш керек эле илхамды бузушту.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21592;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: