Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Кеңеш Курманалиева: «УРКУЯНЫ» УРКУЯ КЫЛГАН ТАТТЫБҮБҮ БОЛЧУ»

№342 22-29-май, 2009-ж.


Кыргыз режиссёрлорунун атасы – Төлөмүш Океев десек көпчүлүк макул болсо керек. Бул адамдын арабызда көзү жок болсо да, тартып кеткен ар бир тасмасы классика катары жашап келет. Бүгүн биз бул улуу инсандын “Уркуя” фильми туурасында кеп учугун улайбыз.

Фильм – Насирдин Байтемировдун “Тарых эстелиги” чыгармасынын негизинде 1971-жылы тартылган
Режиссёру – Төлөмүш Океев
Оператору – Кадыржан Кадыралиев
Ролдордо:
Уркуя –
Таттыбүбү Турсунбаева
Колдош – Искендер Рыскулов
Ажы аксакал – Муратбек Рыскулов
Уркуянын энеси – Сабира Күмүшалиева
Үтүр уста – Сүймөнкул Чокморов
Үтүрдүн аялы – Жамал Сейдакматова
Устанын шакирти Барпы – Бакирдин Алиев, аялы - Кеңеш Курманалиева жана башкалар

Мазмунун эсиңизге салабыз

Кыргызстанга Совет Өкмөтү орноп, байлар мал-мүлкүн өз эрки менен Өкмөткө өткөрүп жаткан мезгил. Дү­нүйөсүнөн ажырагысы келбеген байлар басмачыга айланып, малдарын алып тоого качышат. Алар элден бөлүнүп жан баккандары аз келгенсип, революционерлердин көзүн тазалоону максат кылышат. Өз эрки менен малын Өкмөткө өткөргөн бай­лардын арасында Ажы деген ак­сакал болот. Бул адам Өкмөт адамы болуп кө­рүнгөнү менен, ичинде дайыма байларды колдоп келет. Колхоз куралып ага башкарма шайлоо керек болгондуктан, Ажы чал “бул эми аял да. Эл башкара алмак беле. Ошентсе да шайлап коёлу, баары бир кайра түшөт. Анан өзүбүздүн адамдардан шайлайбыз” деген ой менен Уркуяны башкармалыкка көрсөтөт. Элдин колдоосу менен Уркуя башкарма болуп, ишин мыкты алып кетет. Муну көрө албаган басмачылар түнкүсүн кампадагы эгин­ди уурдап кетишип, “Уркуя эгинди жеп койду” деген жалган жалаа менен түрмөгө отургузушат. Уркуя кичүү баласын түр­мөдөн төрөйт. Акыры кедейдин кызы, басмачынын аялы буудайды Уркуя албагандыгын айтып, башкарманын актыгын далилдейт. “Ак ийилет, бирок сынбайт” дегендей, башкарма келин түрмөдөн чыккандан кийин дагы байларды кулакка тартып, түрмөгө каматканын токтотпойт. Алы жетпеген басмачылар күйөөсү Колдошту Уркуя­га кайраштырып, өч алууну ойлошот. Антсе да мак­саттарына жетишпей акыры Уркуяны жана жолдошун мууздап, үйүн өрттөп тынышат.

Бакирдин Алиев, КРнын Эл артисти
(Барпы)

– Анда байбичем экөөбүз Нарын драма театрында иштечүбүз. Төлө­мүш Океев бизди чакыртып алды.Ошентип, тасма­да мен устанын жардамчысы, байбичем Кеңеш менин эле жубайым бо­луп тартылдык. Сценарий боюнча устатым Үтүр бас­мачылар малын колхозго өткөрбөй, базарда сатып жат­канын көрүп калат эмеспи. «Базарда сатылган мал жөнүндө билинбей калсын» деп Үтүрдүн да, менин да көзүмдү тазаламакка басмачылар түн жамынып үйгө келишет. Мен жа­шынайын деп көөрүктүн алдына кире качам. Үй картондон жасалган экен, жанталашып жашынып жатсам, үй бузулуп көөрүк белимден басып калды. Көөрүк бир топ оор экен. Кино тартып жаткандар чуркап ке­лип араң сууруп чыгышты. Экинчи жолу тартканыбызда баары шыр кетти. Жашынганымда басмачылар мени таап алып катуу сабашат. Одураңдап өкүмүрөөк сүйлөгөн басмачынын ролун өзүмдүн күйөө балам ойногон. Тууганчылык жайыбызды билген Төлөмүш: “Кайнагаңда өчүң болсо, алып ал!” - деп катуу көкүттү. Кү­йөө балама ко­шулуп жанындагы басмачылардын ролун ойногондор укмуш ур-тепкиге алышты. Баарына чыдадым. Эч жерим сынган жок, бирок денемдин баары көк ала болуп ооруксунуп калды. Басмачылар Үтүрдүн да бетин отко кактап, кайра чакадагы сууга малып жанын көзүнө көрсөтүшөт. Бул кадрдын баа­ры дал өзүндөй, бурмаланбай түз тар­тылган. Сюжеттин жакшы чыгышы үчүн Сүймөнкул да ролун жан дили менен аткарды. Мындай кыйноолорго чыдабай, башка жерге көчүп кетип бара жаткан жерибиз бар. Көчүп бара жатканыбызды көргөн Уркуя артка кайтпасыбызды билип, арабада отурган Үтүрдүн бала­сын колуна ала коёт. Ошондо Үтүрдүн аялынын ролун ойноп жаткан Жамал ат арабадан жерге катуу секирип коюптур. Кечинде үйүнө барганда Жа­малдын ичи ооруп, боюндагы 2-3 айлык баласы түшүп калбадыбы.

– Жаман болгон турбайбы. Кинонун ба­шынан аягына чейин Уркуя ат үс­түндө жүрөт эмеспи. Таттыбүбү эже ат мингенден кый­налган эмес беле?
– Эмнеге кыйналмак эле. Таттыбүбү Жум­гал­дын кызы эмеспи. Атты мин­мек түгүл, чапчу да.
– Ал эми гонорар жаатына ток­толсок...
– Баарыбыз эле жакшы акча ал­дык. Жада­калса кинодо жөн гана колума көтөрүп жүргөн эки жашар кызым Салтанатка да гонорар бе­ришкен.

Кеңеш Курманалиева, КРнын Эмгек сиңирген артисти
арпынын аялы)

– Күнүгө эртең менен «киного тү­шөбүз» деп талаа­га барабыз. Бар­сак эч нерсе жок. Жай чилдесинин болуп турганында какыраган талаа­да түшкө чейин жөн эле отурабыз. Эркектер карта ойношот. Биз болсо ушакташып, ушак­тан та­жаганда улам саатыбыз­ды карап “тартса жөн тартпайбы. Бул эм­неси, жөн эле уба­кытты өлтүрүп, бизди кый­нап?” деп жаман көрөбүз. Жаман көргөнүбүздү билген Төлөмүш: “30-жылдары си­лердей апакай, жүз­дөрү жылмакай адамдар болгон эмес. Кичине күнгө күйүп, алыңар кетип, суусап, ачка болуп шалпая түш­сө­ңөр, анан тартабыз”, - дебедиби. Тас­ма тартылчу күнү дайыма күндүн апта­бында ушинтип талаада 4-5 саат отурчубуз.
– Фильмдин эң опурталдуу же­ри – басмачылар Уркуяны кү­йөөсү менен мууздап, анан үйүн өрттөп жибергени болсо керек...
– Ошол кадр бир эле тартылды. Коргондун ичиндеги үй кадимки ылайдан курулган. Уркуяны жолдошу менен мууздап кеткен эпизоддон ки­йин үйдүн сыртына тегерете майга чы­ланган матрацтарды тиздик. Анан ширеңке жактык. Үй тим эле алоо­лонуп ук­муш күйдү. Оператор болсо эки көзүн эле ачык калтырып, ки­йим­дерин улам сууга чылап кийип тартып жат­ты. Өрт чыкканда ко­роодогу аттар дыргаяктаган бойдон кетишти. Ал эпизодго катышпагандар «Кудайлап, эми эмне болуп кетет экен?» деп коркуп, обочороок жерде карап ту­рдук. Бул эпизод бүткөндөн кийин өрттөн чыккандардын кийимдерин жанталашып алмаштырдык.
– Өрттөн жаракат ал­гандар болгон жокпу?
– Суу ташыган бир нече машина, андан сырткары, жабалактаган эл карап турушту. Бак­тыга жараша, эч кимиси жаракат ал­ган жок. Баса, ыраматылык Сабира Күмүшалиева эжебиз Уркуянын балдарын үйдөн алып чыгып келе жатканда чатырап күйүп жаткан там­дын төбөсү басып кала жаздаган.
– “Уркуя” тасмасы бүгүнкү күнгө чейин өз деңгээлин жоготпой келе жатат. Фильмден соң катышкан актёр­лордун эмгеги бааланбай койбосо ке­рек?
– Өкмөт “жакшы тартылды” деп Токтогул Сатылганов атындагы мам­лекеттик сыйлыкты Төлөмүшкө, оператор Кадыржанга берди. Бул жерде чындап келсе, “Уркуяны” Уркуя кылган Тат­тыбүбү болчу. Анын эмгеги бааланбай калды. Жакшынакай эмгек кылып, анан бааланбай калганына таарынган Таттыбүбү ошондон улам ичип да кетти.
– Эже «Уркуя» тасмасы болуп өт­көн окуянын негизинде тартылган тарыхый фильм эме­спи. Чыныгы Уркуя туурасында маалыматыңыз барбы?
Уркуя чыныгы жашоодо Ноо­каттан чыккан баатыр кыз болгон. Анын өмүрү чыгарманын өзүндөгүдөй кайгылуу трагедия менен аяктаган. «Басмачылар өлтүрүп кеткенден ки­йин анын жетим калган балдары Уркуянын төркүнүндө чоңойгон» деген маалыматтар бар.

Тасма тууралуу...

  • “Уркуя” фильми турмуштан алынган чыгарманын неги­зинде тартылган.
  • Кино баш-аягы эки жыл ичинде тартылып, монтаждалып бүткөн.
  • Тасманын негизги өзөгү азыр­кы Баткен облу­сундагы Сан-Сарай айылында, Тажик­стандагы Исфара шаарында тартылган.
  • Уркуянын улуу баласынын ролун Таттыбү­бүнүн өз баласы, кийинки эки баласынын образын кошунасынын балдары жараткан.
  • Артисттер бошой калганда эле Баткендин өрүгүн жеп, токой аралап кетишчү.
  • Кеч киргенде артисттердин баары тогуз коргоол, тринка (карта оюну) ойношчу.

Сүйүн Кулматова
press@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
16.08.2013. 04:42 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
29-04-2013
Соӊку аракети:
08-09-2013 19:30
Жынысы:
Белгисиз
0
Ошол жердин кулуну болом
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: