Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТААЛАЙ ЖАРК ЭТКЕН ЖЫЛДЫЗ ЭЛЕ...

№344 5-11-июнь, 2009-ж.


Адам баласы маңдайына жазган жашты жашайт дешет. Ошентсе да он гүлүнүн бир гүлү ачыла элек жаш кеткен адамдын тагдыры кандай гана кейиштүү. Ошондой трагедиялуу өмүр Таалай Бектургановдун да бешенесине жазылган экен. Эсиңизде болсо, Союз тарагандан кийин гитаранын кубулжуган үнүн коштой ырдаган бир талант эл алдына суурулуп чыккан эле.
Б
үгүнкү макала 27 жашында о дүйнө салган талант Таалайдын басып өткөн жолун эскерүүгө
арналат.

Алгач маалымат алуу үчүн ырчынын жакындарын издедик. Сураштырсак, ырчынын биртуугандарынын баары Орусияда иштеп жүрүшүптүр. Бизге Таалай Бектургановдун бала чагы тууралуу жердеш агасы, ЖКнын Басма сөз кызматынын кеңешчиси Ашыркул ОМОРОВ эскерип өттү.

Кайрылып келгис балалык...

– Таалай 1968-жылы Чаткал районуна караштуу Жаңы-Базар айылында карапайым үйбүлөдө туулган. Атасы Камчыбек эч кимге зыяны жок, өтө жоош адам эле. Кесиби мал док­тур болгондуктан, ат минип алып чабандарды кыдырып жүрчү. Эл бир чети ал кишинин кесибин сыйлап, экинчи чети жеткире сүйлөгөнүн баалай турган. Энеси Турдуш өтө кыйын аял болчу.

Таалай 10 биртуугандын сегизинчиси болчу. Биртуугандарынын ичинен мен анын агасы Төрөкул менен классташ элем. Таалай Төрөкулга мүнөзү жагынан да, келбет жагынан да абдан окшош болчу. Экөө тең абдан өткүр, уюштургуч, айткандарынан кайтпаган балдар болуп өсүштү. Тилекке каршы, экөөнүн тең өмүрү кыска болду. Таалай тигинтип Орусияга кетип каза болсо, Төрөкул аскерге барып, ошол жерден көз жумду. Анын да өлүмүнүн бети ачылбай калды.

Таалайдын ырга жакын болуп калганына атасынын таасири зор деп ойлойм. Анткени Камчыбек байке комуз чертип, жоош көрүнгөнү менен бир сүйлөсө адамды муюта сүйлөгөн адам эле. Орто бойлуу, кара тору, жылаңайлак чуркаса эч ким жетпеген кичинекей Таалай гитараны бала кезинен үйрөнгөн. Ырдап жатканда балдар аны кандай тегеректеп турушса, ал сууда сүзгөндө да ошондой сонуркашып карап турушчу. Айыл четиндеги шар аккан чоң суунун ары жагына бир чыгып, бери жагына бир чыгып укмуш сүзөр эле. Мектепте да тың окуду. Ата-энеси Таалайдан чоң үмүт кылышчу. Чынында, ошол үмүттү актай турган балдардан эле. Бирок тигинтип, шум ажал жаш алып кетти. Таалай каза болгондон кийин ата-энеси да күйүттөн улам, өздөрүн таштап жиберишти. Таалайдын көз жумганына 4-5 жыл болгондон кийин эле ата-энеси биринин артынан бири кете берди.

Ал эми ырчынын студенттик турмушун, дегеле, өмү­р­ү­­нүн акырына чейинки күндөрүн жакын досу, груп­палашы Өмүрзак КАЙЫПОВДОН сурадык.

Студенттик күндөр

– 1992-жылы Таалай экөөбүз Бүбүсара Бейшеналиева атындагы искусство институтуна чогуу тапшырдык. Мен фольклордук бөлүмгө, Таалай үйлөмө аспаптар жагына бөлүндүк. Ошол эле учурда ал гитарада да ойночу. Экөөбүздүн жылдызыбыз келишип, жатакананын бир бөлмөсүндө чогуу жашап калдык.

Эсимде, биринчи курста экенибизде:
“Издей берем тааныш үйдөн,
Издей берем көчөдөн...”, -

деп ырдап берип, “текстин да, обонун да өзүм жараттым” деди. Ырдын аталышын деле сураган жокмун. Мен ичимден “кантип эле ушуну өзү жаратсын, бирөөнүн ырын менчиктеп жатса керек?” деп маани берген жокмун. Бул ыр чын эле Таалайга таандык экенин кийин билип, талантын баалап калдым. Биринчи ырын ошентип бизге ырдап берип, андан кийин телевидениеге тартылды. Таалай ошондон тарта элге белгилүү боло баштады.

“Өз киндигин өзү кескен”

– Мүнөзүнө токтолсом, өтө ачык-айрым, шуулдаган, өжөр, адамдын ичи-коюнуна тез кирип кеткен жигит эле. Баарынан да бирөөдөн жардам сурамак түгүл, жадакалса ата-энесинен, биртуугандарынан жардам күткөн бала эмес эле. Кыскасы, өз киндигин өзү кескен. Орусчаны мага окшоп акцент менен сүйлөчү. Ошентсе да ар кайсыны баржалактап айтып отуруп, орус-кыргыз дебей муютуп алчу.

Эстесем, канча жыл бир бөлмөдө жашап бир да жолу ары тур, бери тур болуп урушпаптырбыз. Уул-кыздарын сагынган ата-энелер айылдан шаарга көп каттайт эмеспи. Кыздар: “Ырдап берип коёсуңарбы ата-энебиз келиптир”, - деп күнүгө чакырып кетишет. Мен комуз чертип ырдасам, Таалай гитарада ырдайт. Кыскасы, күндүз окусак, кечкисин ар кайсы бөлмөдө конок болуп жүрчүбүз.

“Ырлары жалаң сүйүү жөнүндө эле...”

– Таалайдын ырларынын дээрлик бардыгы сүйүү темасында болчу. Бир жолу жаңы жараткан “Назира” деген ырын мага ырдап берди. Ырдаганын уккан соң “мен ыр жаратсам, биринчи ата-энелерге арнамакмын” деп койдум. Ошондон кийин Таалай ойлонуп калган окшойт, дароо ата-энелерге арнап “Ушуну ойло” аттуу ыр жаратты.

Таалай жакшы көргөн кыз мединститутта окучу. Бирок Таалайдын жакшы көрөрүн тигил кыз билчү эмес. Ал экинчи кабатта жашачу. Таалай экөөбүз күнүгө кечинде жатаканага барып, терезесин тиктеп отурар элек. Биз караган терезенин түбүндө дарак бар болчу. Ылдыйдан карай берүүдөн тажаган Таалай бир күнү “даракка чыгып кыздарды карасаң, эмне кылып жатышат?” деп жатпайбы. Күнүгө ушинтип сурана берди, мен макул болгон жокмун. Айласы жок өзү дарактын башына чыгып, анын башында кызды карап көпкө отур­­­­­­­­ган. Жерге түшкөн соң “бар эми сен чыксаң” деп катуу суранды. Суранмак түгүл, жалдырады.

Биз бири-бирибизди шылдыңдап ойночу элек. Шылдыңдаганда да, катуу шылдыңдашчубуз. Кечинде даракка чыккан Таалай эртеси сабактан менин жанымдан такыр чыкпайт десең, бучкактап... Оюнда “даракка чыкканымды балдарга айтып шылдыңдайт” деп кыйпылыктады. Аны мен билип «кой эми, эч кимге айтпай эле коёюн» деп эч кимге айткан жокмун. Анан ошол биз күнүгө аңдыган кызга арнап, азыр да эл арасында абдан белгилүү бир ырды жараткан. Ал ырдын атын каршы болбосоң, айтпай эле коёюн.

“Орусияга үйлөнүүгө акча таап келем деп кеткен болчу...”

– 1995-жылы акыркы курста окуусунан суранып, сүйлөшкөн кызы Жылдыз менен Орусияга кетти. Жылдыз мединститутта окучу эле. Бул сапардын негизги максаты – акча таап келип үйлөнүү болчу. Таалай, Жылдыз менен кошо группалашыбыз Каныбек да кеткен. Бул жактан салып жиберген соодагерлердин товарларын тигил жактан Таалай тосуп алып иштечү. 7-ноябрда поездден товар алып жатып, бир милиция менен уруша кетет. Жогоруда айтып өтпөдүмбү, өзүнүн айтканын бербеген өжөр бала эле деп. Милиционер айтканына ынанбай койсо керек. Чоң чырга айланып баратканын көргөн Каныбек уруш-талаш чыгып калса, аны жөнгө салчу бир кыргыз жигитти чакырып келмекке чуркап кетет.

Алар келишкенде Таалай уруш чыккан жерде жок болуп чыгат. Оюнда жамандыгы жок немелер “а-аа, тарап кетишкен экен” деп ойлоп калышат. Ал күнү Таалай үйүнө келбей калат. Эртеси Каныбек, Жылдыздар издеп жүрүшүп, бир оорукананын реанимация бөлүмүнөн табышат. Көрсө, уруша кетишкенде милиционерлер Таалайды төрт-бешөөлөп, поездден түртүп жиберишиптир. Жерге кара куш мээси менен катуу тийген экен. Ошентип, ал эсине келе албай жатып каза болот.

Ал кезде Таалайды Орусия­дагы кыргыздар да таанып калышкан. Алар кийлигишип жатып, Таалайдын сөөгүн поездге салып жиберишет. Достору Казакстандан тосуп алып, Чаткалга алып бардык. Анын жаркын элесине арнап, атайын волейбол оюнун өткөрүп, эскерүү концертин бергенбиз. Кийин Таалайды түртүп жиберген милиция табылды. Бирок кылмыш чет жерде болгондуктан, тергөө жүргүзүү үчүн Таалайдын туугандары каражат бериш керек экен. Андай мүмкүнчүлүк болбогондуктан, кылмышкер жаза албай кала берди.

Таалай Бектурганов ыр кү­й­ө­р­мандарынын жүрө­гүндө дайыма жашай берет. Ырчынын “Сагыныч”, “Сулуу кыз”, “Канымдасың”, “Назира” жана башка көп­т­өгөн ырлары бүгүн дагы өз популярдуулугун жоготпой ырдалып келет. Эмне дем­е­к­чибиз, жаткан жериң жайлуу болсун, кайталангыс талант.

Сүйүн Кулматова
lira@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(1)
08.12.2012. 01:47 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
43
Катталган:
28-01-2012
Соӊку аракети:
25-09-2018 21:43
Жынысы:
Белгисиз
0
Эхх-х кайран Таалай акем ! Аман болсон Чаткалдыктар мындан да кучтуу болуп журмокпуз.
Жаткан жерин жайлуу болсун Таалай аке.
Биз Чаткалдыктар сени эч качан унутпайбыз.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21232;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: