Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЫР САБЫНДА КАЛГАН АЙЫМДАР

№534 25-31-январь, 2013-ж


Сиз Атайдын «Күйдүм чок» менен «Эсимдесин», Токтогулдун «Алымканын» уксаңыз керек. Өнөрпоздорду таасирленткен айымдар кимдер болгон? Бул жааттагы кызыктар төмөндө.

АТАЙДЫН АРМАНДУУ МАХАБАТЫ
Күйдүм бир гана күйдүм,
ий, күйдүм чок, ай,
Күйөйүн гана десем түтүн жок.
Жүрөгүмдүн башында, ай,
Аттиң ай, жүгөрүдөй, ий,
бүтүн жок.
Атай Огомбаевдин классикага айланган атактуу «Күйдүм чогун» учурда ырчылар Султан Садыралиев, Каныкей ийине жеткире ырдап жүрүшөт. Ушул ыр саптар Тыныбек кызы Седеп аттуу сулууга арналган экен. Седеп чындыгында эле айылдын боз уландарынын баарын ашык кылган сулуу болгонун тарыхчылар, адабиятчылар сүрөттөп келишет.
Атай 17 жаш курагында досу Мамыттын үйүнө барып, темир комуздун чебери болгон карындашы Седепке көзү түшүп калат. Жалындаган махабатка туш болгон эки жашты Седептин атасы Тыныбектин манаптыгы, Атайдын бакма атасы Султаналынын кедейлиги ажыраткан экен. «Эч нерсеге карабай бактылуу болобуз» деген жаштар тилегине жетпей калышат. Седепти башка адамга узатышат.
Экөө бир топ жылдан кийин жолугат. Бир ирет Атай башка үйдөн угулган темир комуздун үнүн эшитет. Анан «Седеп, кургурум, сен амансыңбы?» деп кыйкырып тура калат, темир комуздун үнүн ээрчип барса, чын эле төрт баланын энеси болгон Седеп көзүн жашка жуугузуп темир комуз кагып отурган экен.
Атай Огомбаевдин жеке тагдырына кайрылсак, ал үч ирет үйлөнүптүр.

ТОКТОГУЛДУН АЛЫМКАНЫ
Атка салган дилдейсиң,
Ачылган кызыл гүлдөйсүң.
Бир күн оору, бир күн соо,
Алымкан, азабың тартсам билбейсиң.
«Бир күн оору, бир күн соо, Алымкан болбочу» деген сөздү көп эле колдонот эмеспизби. Токтогул ырчынын чоң сүйүүсү Алымкан аттуу кыздан улам ушул сөз эл оозунда калган. Бирок изилдөөчүлөр Алымкан тууралуу эки башка пикирди айтып келишет.
Бири Аксыдан чыккан Алымкан Токтогул ырчыга сүргүнгө айдала элек кезинде кездешкен дешет. Акын Ниязалыга шакирт катары барган учурда Аксынын бийинин кызы Алымканды кыз оюнунан көрүп сүйүп калганы айтылат. Бирок «тентиген ырчыга кыз бербейм» деген ата дымагы менен сүйүшкөндөр айрылышкан.
Ал эми айрымдар Токтогул ырчы сүргүндөн качып келе жатканда Кашкардан жолуккан Алымкан аттуу кыргыз кызды сүйгөн деп айтышат. «Өзүм качкын болуп жүрүп, дагы бир жандын убалына калбайын» деп аргасыз ажырашкан дегенди колдонгондор бул ыр саптарын далил катары кармашат:
Кашкардын тоосу кайрылыш,
Кайрылып учат улуу куш.
Кайрылып мага келе кет,
Алымкан, карыпка салбай
кыйын иш!
Кандай болсо да Токтогул Сатылгановдун жашоосунда Алымкан аттуу аялзаты болгону анык.

БАКТЫСЫНА ЖЕТИП, БАЛАСЫЗ КАЛГАН ЖЕҢИЖОК
Көлгө түшкөн өрдөктөй,
Көздөтөсүң, Көксулуу.
Көз жашымды көбөйтүп,
Көлдөтөсүң, Көксулуу.
Көңүлдүн назик ышкы отун,
Козготосуң, Көксулуу.
Жеңижок акындын «Көксулуу» дастаны да кызыктуу баянга ээ. Авлетим тоосун этектей отурукташкан элден Көксулуу аттуу жанды көрүп, Жеңижок ырчы ашык болуп калат. Бирок ал эбак эле башы байланып калган, кудалашып койгон жери бар кыз болот. Ошол элдин бийи Сулайманкул деген датка Жеңижоктун таякеси болуп чыгат. Көксулууну аялдыкка алып кетишкенден кийин Жеңижок даткага барат. Алты күн тынбай ушул «Көксулуу» дастанын айткан Жеңижоктун ашыктыгынын күчүнө таң берип, Сулайманкул датка жети күнгө жеткирбей күч менен кайра Көксулууну алып келдирет. Жеңижокко алып берип, нике тоюн да өткөрүп берет.
Кайненеси «согончогуң канабай, баланын үнүн укпай, башканын сөзү жукпай, өмүрүң жолдо калсын, өлүгүң коодо калсын. Дубанаң экөөңөр элиңе батпагыла, элге батсаңар, ак өргөөңөргө эки күн жатпагыла. Карыган кезде арманга батып сыздагыла, балам жок деп зар какшап ырдагыла» деп каргаган дешет. Жеңижок үй байырлап байлык топтобой, аялына ат токуп берип, ар дайым өзү менен ала жүрүп, эл кыдырып өмүрү өткөн экен. Каргышка калган Көксулуу төрөбөптүр. Бирок ашыгынын жанында кош торгойдой сайрап, үзөңгү кагыштыра жүрүп бул өмүрдөн өтүшүптүр.

ААЛЫНЫН АШЫГЫ МУНАР ТУУРАЛУУ
Сүт эмген бала жыттанган,
Илебиңди сагындым.
Мойнумду сылап артылган,
Билегиңди сагындым.
Талпынсам таппайм айласын,
Талаада калган өңдөнөм...
Аалы Токомбаевдин сөзүнө жазылган, Асанкалый Керимбаевдин обонунан жаралган бул ыр кыргыздын мыкты классикалык ырларына айланган. Аалыкенин жубайы Зейнеп (эркелетип Мунар дешчү) каза болуп калгандан кийин аны сагынуудан келип чыккан. Зейнеп казак элинин кызы болгон. Ал Ташкентке окууга келет. Зейнеп менен Аалы Токомбаев ошол жерден таанышат. Эки жүрөк бир согуп жүргөн учурда Зейнептин ага-туугандары «Мунарыбызды кыргызга бербейбиз, ал казактын мыкты жигитинин мыктысына бара турган кыз» деп макул болбой коюшат. Аалыкени арманга салгысы келбеген Зейнеп сүйгөнү менен кыргыз жерине баса берет. Анан Аалыке кайындарынын алдына өзү түшөт. Кайненесин Чоң Кеминге алып келет. Кыргыз жергесине суктанган Нурсулуу апа ошондо айткан тура «эли да, жери да улук экен. Кызымды улуулукка алып кеткен турбайбы» деп.
Айтмакчы, Зейнеп Кыргызстандагы машина айдаган айымдардын алгачкыларынан болгон. Аалыке аялына Жигули үлгүсүндөгү темир тулпар белек кылып, айдоого уруксат бергенин айтып калышат.

Нуржамал Жийдебаева
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  9 
Комментарийлер(11)
28.01.2013. 14:31 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
16-06-2012
Соӊку аракети:
15-05-2018 11:03
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Сахалин
+3
Женижоктун суйуусуно тан берем.
28.01.2013. 19:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
29-11-2012
Соӊку аракети:
29-07-2013 19:29
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Мекеним Кыргызстан
0
Баары мыкты акындар болушкан, Токтогул Сатылгановтун Алымканга арнаган ыры мага аябай жагат.
29.01.2013. 10:20 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
09-07-2009
Соӊку аракети:
06-01-2017 23:53
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
бишкек
0
казактын кызы кыйын экен да, кыргыздын башын чимирип туруп, машине саттырып алган :))
29.01.2013. 13:21 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
25-06-2012
Соӊку аракети:
04-09-2013 15:56
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
А мен Бек байкенин Эркинайын билемин. Супсулуу эже
30.01.2013. 04:31 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
43
Катталган:
20-01-2013
Соӊку аракети:
26-09-2014 17:12
Жынысы:
Белгисиз
+1
Жеткинчекти жетпестен калган жакшы,Жетип азап жегиче арман жакшы.Дол ушул ырда суйуунун мааниси терен айтылган.Жетпей калган махабаттын баркы бийик.
30.01.2013. 21:27 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
121
Катталган:
28-01-2013
Соӊку аракети:
14-03-2014 21:32
Жынысы:
Белгисиз
0
ошол убктын акындары созго курч болушкан экен
30.01.2013. 23:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
49
Катталган:
03-02-2012
Соӊку аракети:
30-01-2017 02:32
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кербен
0
Аксыдан чыккан Жени жок, айтышаарга тени жок!
31.01.2013. 03:28 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
08-08-2012
Соӊку аракети:
21-10-2016 12:31
Жынысы:
Белгисиз
0
биздин ата-бабабыз мыкты болушкан. Кыдыр аке,Курманжан датка, элин жерин суйгон!!! Эли жери учун баласы даарга асылган. Качан ушундай карылар чыгат... Бирок арбир адам озунон башташы керекко
02.02.2013. 03:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
19
Катталган:
17-01-2013
Соӊку аракети:
24-10-2017 15:55
Жынысы:
Белгисиз
0
жени жоктун кок сулуу деген ыры базар жок ыр
02.02.2013. 18:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
75
Катталган:
18-07-2011
Соӊку аракети:
22-09-2018 21:00
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Россия
+1
ЭЭ меники да алардан кем эмес "Айсулуу"!!!
06.05.2013. 02:03 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
02-07-2012
Соӊку аракети:
28-06-2013 04:58
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
дубай
0
zzz---zzz, ха-ха браво
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: