Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

«БЕТМЕ-БЕТТЕГИ» ЫСМАЙЫЛ ЧЫН ЭЛЕ УУРУ БОЛГОНБУ?

№535 1-7-февраль, 2013-ж


Чыңгыз Айтматовдун каармандарын кимдер гана изилдеп, кимдер гана тасмага түшүрбөгөн. Эчен жылдар унутулбай эл оозунда айтылып келген залкардын каармандарынын бири – «Бетме-беттеги» Ысмайыл. Анын прототибинин кылык-жоруктары, адамдык сапаттары туурасында алардын үй-бүлөсү, айылдаштары менен пикир алыштык.

ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВГО ТААРЫНГАН ЫСМАЙЫЛ
Ооба, «Бетме-бет» чыгармасы өз кезегинде адабий сынчылар тарабынан көп сынга алынган. Чындыгында, ошол кездеги кырдаалда согуштан качкан адамды, ууруну батынып чыгармада чагылдыруу оңой болгон эмес. Чыгарма алгач жарык көргөндө Ысмайыл Чыңгызга нааразы болуп, ал айылга келгенде ичиндеги ызасын билдирген дешет. Бирок кийинчерээк бул чыгарма оңдолуп, кайра басылгандан кийин Ысмайыл теңтуштарына «жазуучу үкөмө ыраазымын. Мени мурда Шекердин элинен башка киши таанычу эмес эле. Бул чыгарма ар кыл тилдерге которулуп, дүйнө элине таанылып отурам» деп айтканы бар экен.

АТАКТУУ УУРУ ЖАШЫНГАН ҮҢКҮРЛӨР
Учурда Ысмайыл жашынган үңкүрлөрдүн кээ бири бар болсо, айрымдары жер менен жексен болуп кетиптир. «Бетме-бет» повестинин негизинде тасма тартып жүргөн топ Ысмайылдын өзүнөн жашынган үңкүрлөрүн сурашканда аларга көрсөтүп, «мен жашынып жүргөндө үч эшиги бар эле. Бирөө бет маңдайда, экөө капталдарында болчу. Кадимки үйдөй эле. Эки капталы бүтөлүп калган тура» деп күлдүргөнү айтылат.
Шекердин тургундарынан каарман тууралуу сураганымда, бир жылмайып алышарын байкадым. Көрсө, Ысмайыл шайыр, ачык, шаан-шөкөттү, ичип-жегенди жакшы көргөн адам болгон тура. Аны көрүп-билген айыл аксакалдары да «Ысмайыл жаны чыгып баратканда да «алып кел бир стакан» деп 100 граммды жутуп ийип, анан жан берген» деп куудулдук жагын эскерип өтүштү.
Алардын бул сөзүнөн кийин «эгерде ууру болуп чыгармага жазылбаганда, куудул катары баары бир тарыхта калмак экен» деген ой келди.

ЖАПАРБЕК ДООСАЛИЕВ, Чыңгыз Айтматовдун жээни:
«ЧЫҢГЫЗ, МЕНИН УУРУЛУГУМДУ ЖАЗЫП ДҮЙНӨГӨ ТААНЫЛДЫҢ ДЕГЕН»
-Ысмайыл абдан жоомарт, эркиндикти сүйгөн адам эле. Согуштан эмне болуп качканы туурасында кийин бир сырын ачып, «Орусиянын Харьков деген шаарында катуу согуш болду. Атылган октон, түшкөн бомбадан орусу да, кыргызы да, немиси да кырылып калды. Ошондо эки жагымды карап, биздин айылдык Жолдошбек аттуу жигитти көрдүм. Ага дароо «Жоке, качпасак болбойт, өлүп калабыз» дедим. Жашоо ошого түртөт экен. Кереги тиер деген ой менен каза болгон аскерлердин жылтырак-жултурактарын чогултуп алып жолго түштүк. Батыш-чыгышты боолголоп жүрүп отуруп, Волга, Днепр дарыяларына жетип келдик. Баягы жылтырак-жултурактарды орустардын мужуктарына берип, алардын кайыгы менен дарыялардан өтүп, эптеп Кыргызстанга кайтып келдик. Келип, качкын атка кондук» деп айткан эле.
Келгенден кийин да ачкадан азып-тозгон айыл элин коңшу казактын бештен-ондон койлорун айдап келип багып турган. Соттолуп келгенден кийин кайрадан үйлөнүп, түз жолго түшүп, өмүр бою колхоздун малын багып, өзү сүйгөн тоо-ташта туруп калды. Бир жолу Чыңгыз айылга келгенде «үкөм, сен менин уурулугумду жазып дүйнөгө таанылдың. Эми мени пенсияга чыгартып карызыңдан кутул» деп элдин боорун эзгени да бар.

АКБАР СЕЙИТАЛИЕВА, Ысмайылдын кызы:
«АТАМ УУРУЛУГУМДУ ТАРТА КӨРБӨГҮЛӨ ДЕЧҮ»
-Атам аябай тамашакөй, ичине кир сактабаган, болгонун болгондой балп эттирип айтып салган жан эле. Уурулукту бала чагында айылдагы Жуманаалы деген кишиден үйрөнгөн экен. Ошол кезде элди ачарчылык, жокчулук басып, жээрге тамак издеп калган мезгил болуптур. Кара курсактын айынан атам ал кишиге кошулуп коңшу казактардын малына уурулукка барышчу тура. Көк-Сайдын жогору жагында Кайнар деген айыл бар. Атам уурдап келген малы менен ошол айылды багыптыр. «Олжолуу кайтканда айыл эли табактарын көтөрүп кадимкидей кезекке турушчу» деп айтып калышчу айыл аксакалдары.
1997-жылы атам каза болгондо «Ысмакемдин жакшылыгын кантип унутта калтыралы? Эч болбосо мүрзөсүнө көтөрүп барып карызыбыздан кутулалы» деп айыл аксакалдары сөөгүн көтөрүп жөнөшкөнүнө өзүм күбө болгом. Бизге да «менин башка жагымды тартсаңар тарткыла, бирок уурулугумду тарта көрбөгүлө. Мен жокчулуктун айынан аргасыз уурулукка баргам» деп көп айтар эле.
Атамды согуштан качып келип бул өрөөндөгү үңкүрлөрдө жашынып жүргөн жеринен биринчи аялы карматып берген дешет. Түрмөдө 20 жылдай отуруп келип, анан менин апама баш кошкон экен. Байбичеден үчөө, менин апамдан бешөө болуп, баарыбызды кошкондо сегиз бир тууганбыз. Эсимде, кээде үйдө анча-мынча кер-мур болуп кеткенде апам «ал аялыңа неге барасың?! Ал сени орустарга салып бербеди беле?» деп урушуп калар эле. Анда атам «мен балдарыма барып жатам. Алар да менин үй-бүлөм» деп басып кетчү.
Ал кезде мен жаш элем. Эмне деп жатканын көп элес ала бербептирмин. Атам баарыбызга бирдей кам көрүп, катуу тартипте кармагандыктанбы, бөлүнбөй, бир эненин балдарындай ынтымактуу чоңойдук. Алар Кайнардан биздикине, Көк-Сайга конокко келишет. Кээде конуп кетишчү. Азыр да кадимкидей эле киришип-чыгышып, ал-жай сурашып турабыз. Бизде бөлүнүп-жарылуу деген эч качан болгон эмес. Атам өзү үч бир тууган. Алардын да экиден аялдары бар эле. Атам «ой, балдарым, биз илгери экиден аял алып, экөөнү тең бакчубуз. Менин анымды да туурай көрбөгүлө. Силердин чамаңар бир аялды түгөл камсыздоого араң жетет» деп айтып күлдүрүп калчу.

Жокчулуктун айынан уурулук кылган адам болсо да, балдарын туура жолго салып, өз ак эмгеги менен нан табууга тарбиялаган айтылуу Ысмайылдын тарыхы ушундай, окурман. Ал кишинин бала-чакасы учурда Шекер, Көк-Сай айылдарында тамырын кенен жайып отурукташып калышкан. Тилекке каршы, уулдарына кезигип, маектеше алган жокпуз. Барганыбызда балдарынын улуусу Жапар мырза иштери менен токойдогу үйүнө кетиптир.
Адам баласы кандай ката кетирген күндө да эгер адам болом десе, катасын мойнуна алып, кечирим сурап, жазасын өтөп, калк кадырлаган татыктуу адамдардын бирине айлана алат. Бул адамдын өз колунда экендигин биле жүрсөк деген ой менен макалабызды жыйынтыктайбыз
.

Нургүл Чабдарова
star@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(4)
05.02.2013. 14:11 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
226
Катталган:
12-10-2012
Соӊку аракети:
17-11-2016 13:04
Жынысы:
Белгисиз
0
Жакшы эле киши окшойт эле байкуш... Жаткан жери жайлуу, топурагы торко болсун!
05.02.2013. 23:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
363
Катталган:
10-03-2010
Соӊку аракети:
21-09-2017 13:32
Жынысы:
Белгисиз
0
Бусурман Одуракаевден маек көргүм келибатат.
06.02.2013. 00:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
363
Катталган:
10-03-2010
Соӊку аракети:
21-09-2017 13:32
Жынысы:
Белгисиз
0
Бетме беттин киносунда Ысмайылдын качып келгенин актагандай сюжеттер бар.
11.02.2013. 00:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
39
Катталган:
02-02-2013
Соӊку аракети:
01-06-2017 16:08
Жынысы:
Белгисиз
0
Бул да болсо Чынгыз атанын таланты менен таанылып, ошол аркылуу элдин учурундагы муктаждыгы, жашоо шарты чагылдырылган!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: