Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

БЕЗГЕК ООРУСУН ЧИРКЕЙЛЕР ТАРАТАТ

№345 12-18-июнь, 2009-ж.


Безгек оорусу, анын таралышы, жугушу, оорунун коркунучтуулугу, безгек менен күрөшүү жана башкалар тууралуу Бишкек шаардык Мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө борборунун мите курттарга каршы күрөшүү бөлүмүнүн бөлүм башчысы Ашакеева Жыпаргүл төмөнкүлөрдү баяндайт.

Жер шаарында жылына 500 миллионго жакын адам безгек оорусу менен ооруйт. Анын ичинен 2 миллионго жакыны көз жумат. Бул оорудан өзгөчө 5 жашка чейинки балдар азап тартат. Оорудан көбүрөөк жапа чеккендерге Африка континентинин Сахара чөлүнүн түштүгүндө жашоочулар, Түштүк-Чыгыш Азиянын (негизинен Индия, Ооганстан), Таиланддын тургундары кирет.

Безгек (малярия) итальяндардын “malaria” – “жаман аба” деген сө­зүнөн алынган. Анткени мурда ооруну жаман аба чакырат деп эсептешкен. Безгек “саз калтыратмасы” деген ат менен да таанымал.

Чиркейлер – ооруну алып жүрүүчүлөр

Чиркей аркылуу жугуучу жугуштуу ооруларга безгек, боррелиоз (Лайма оорусу)кирет. Биз безгек оорусу тууралуу сөз кылабыз.
Безгек оорусун козгоочу мителерди алып жүрүүчүлөр болуп анофелес чиркейи эсептелинет. Бул чиркейлер мителерди безгек менен ооруган адамдардын канын соргондо жуктуруп алышат. Башка адамды чакканда чиркейлердин шилекейи аркылуу мите адамдын канына өтөт. Мителер кызыл кан денечелеринин (эритроциттер) ичине кирип чоңоюп, бөлүнүп, көбөйө баштайт. Мителер толуп кеткен кызыл кан денечелер жарылып, андагы мителер жана алардын топтолгон уулары канга кошулат. Ушундан улам чыйрыгуу жана калтыроо келип чыгат.
Безгек менен ооруган адамдын канын соргон чиркей безгекти дагы башка адамга жугузат. Ошентип, чиркей безгекти тарата берет. Анофелес чиркейинин көбөйүп-өөрчүшү башка чиркейлердей эле суу чөйрөсү менен тыгыз байланышта болгондуктан, саздуу, камыштуу жерлерди, суу агып чыкпаган көлчүктөрдү, тайыз көлмөлөрдү байырлашат. Алар жумурткаларын сууга ташташат. Ал жерден жумурткалар өсүп жетилип, чиркейге айланышат.
Безгек митесин алып жүргөн чиркей менен соо чиркейди ажыратууга болот. Анткени соо чиркей конгондо денесин түз кармаса, оорулуу чиркей жамбашын өйдө көтөрүп конот.

Безгек оорусунун түрлөрү

Негизинен 4 түргө бөлүнөт.
1. 3 күндүк
2. 4 күндүк
3. Тропикалык
4. Овале безгек

Кыргызстанда безгектин 3 күндүк түрү бар

Бишкекте чиркейлер көп байырлаган эл жашоочу аймак болуп сууга жакын жайгашкан Ак-Бата, Калыс-Ордо конуштары эсептелет. Аталган конуштагы жашоочулардын үйлөрүн чиркейге каршы дезинфекциялоо иштери (атайын каражаттарды чачып тазалоо) Бишкек шаардык Мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө борбору аркылуу быйыл 15-июндан башталат.

Оорунун белгилери

3 күндүк безгекте оорунун жашыруун өнүгүү мезгили кыска (10-14 күн) жана узак (6 айдан 36 айга чейин) болуп бөлүнөт. Узакка созулган түрүндө оорунун белгилери кийинки жылы жазында же 2–2,5 жыл ичинде пайда болот. Бул аралыкта адам мителерди алып жүрүүчү болуп калат.
Алгач адамдын башы ооруп, чыйрыгат. Алы кетип, калтырап, дене табы көтөрүлүп, 39-40 градуска жетет. Денеси карышып, эсинен танат. Абдан тердеп, жөөлүйт, кусушу да мүмкүн. Дене табы түшкөн соң оору белгилери көп билинбей калат да, 48 сааттан кийин оору белгилери кайталанат. Оорулуу врачка кайрылып дарыланбаса, мителердин айынан көк боор 1 апта ичинде чоңоёт, 2-3 аптада аз кандуулук өнүгөт. Уйку бези менен боор да акырындап чоңоё баштап, бөйрөк, мээ жабыркайт.
Жаш балдардын тез-тез ичи өтөт, заңы күңүрт-жашыл түстө, кан аралашкан болот. Дене табы көтөрүлүп, муундары тырышат. Көк боору жана боору чоңоёт. Өз учурунда дарылатпаса, өлүмгө учуроо коркунучу бар.
Кош бойлууларда безгек оорусу түйүлдүк аркылуу балага да өтөт. Эгер оору катуу болсо, боюнан алдыруу, ара төрөп коюу же баланын өлүү төрөлүүсү күтүлөт. Төрөгөндөн кийин оорунун күчөшү же набыт болуп калуу коркунучу да бар.

Дарылануу

Эгер сизде оорунун белгилери байкалса, тезинен бейтапканага кайрылууңуз кажет. Өз алдынча дарылануу оорунун күчөп кетишине алып келет. Врач текшерип көрүп, анализ үчүн манжа учунан кан тапшыртат. Оорунун жукканы билинсе, анда жугуштуу оорулар ооруканасына жолдомо берет. Ал жерде адам 17 күн жатып, дарыланып, айыгып чыгат. Айта кетчү нерсе, безгекке каршы дары-дармектер дарыканаларда сатылбайт, бир гана жугуштуу оорулар ооруканасында болот.

Безгектин көбөйүшүнө эмнелер шарт түзөт?

1. Эл жашаган пункттарга жакын шалы (күрүч айдоо) аянттарынын көбөйүшү (түштүк жергесин­де).
2. Ирри­гация­лык-дренаждык системанын начар иштеши. Мурун эл жашаган саздуу жерлерге канал казылып, суунун канал менен агып кетишине көз салынып турчу. Учурда бул система начар иштөөдө.
3. Ички, тышкы миграция. Мисалы, биздин жарандар кайсы бир иштер менен безгек көбүрөөк жайылган Өзбекстанга, Тажикстанга барышып, ал жактан чиркейлерге чагылып, ооруну жугузуп келишет. Алардын канын соруп, чиркейлер ооруну соолорго жугузат. Же тескерисинче, ал жактын безгектин митесин алып жүргөн жарандары бизге келип, оорунун жайылышына көмөкчү болушат.
4. Суулуу, саздуу жерлердин эс алуучу жайга айланып баратышы. Мисалы, «Ала-Ар­ча» суу сактагычынын тегереги.
5. Таштанды жайлардын кө­бөйүшү ж.б.

Кантип күрөшүү керек?

Чиркейлерден коргонуу үчүн терезелерге чиркей өткөрбөөчү тор тартып, үй ичинде чиркейди кубалоочу каражаттарды колдонуу керек. Мисалы, дарыканаларда жана соода түйүндөрүндө электр фумигатору “Улетай-ка”, денеге сыйпоочу эритме “Горус”, ошондой эле “OFF!”, «Москито Киллер», «Раптор» жана башкалар сатылат. Тердеген адамга чиркейлер абдан жабышышат. Андыктан тердеген сайын самынданып жуунуп туруу зарыл. Эгер үйүңүзгө чиркейлер толуп кетсе, алардан кутулуу үчүн Санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө борборунун кызматкерлерин чакырып, тазалатууну унутпаңыздар.
Үйдү жайкысын кечки убак түтөтүп, аластоо зарыл. Жуунуучу жайларды таза жана кургак кармоо керек.

Чет элге баруучулардын эсине!

Чет элге (өзгөчө безгек жайылган өлкөгө) барууга камдансаңыз, кетерден 1 апта мурун Бишкек шаардык Мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө борборуна кайрылыңыз. Ал жерден безгекке учурабоо үчүн керектүү кеңештерди ала аласыз.

Безгектен каза болгон атактуулар: Александр Македонский, готтордун – байыркы германдардын падышасы Аларих, байыркы гунндардын кол башчысы Атилла, Чыңгызхан, ыйык Августин, Италия акыны Данте, Христофор Колумб, англиялык революционер Оливер Кромвель, Англия акыны Байрон жана башкалар.

Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -1 
Комментарийлер(1)
25.04.2016. 19:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
81
Катталган:
31-05-2015
Соӊку аракети:
01-09-2017 11:40
Жынысы:
Белгисиз
0
өтө керектүү маалымат.Ушул маалыматты дал ушул убакытта дагы таратуу керек.Рахмат
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 1 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 1) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: