Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЖӨРГӨМҮШТӨР КАННИБАЛ БОЛУШАТ

№541 5-21-март, 2013-ж


Көпчүлүктүн фобиясына айланган жөргөмүштөрдүн мүнөзү, жашоо образы кандай болду экен деп бир ирет ойлонуп көрдүңүз беле? Ойлонбосоңуз, анда мен баяндап берейин, а сиз окуп таанышыңыз. Анткени алардын жашоосу кызык.

КЫЗЫКТУУ

  • Жөргөмүштөрдү изилдөөчү илим – арахнология деп аталат.
  • Камбоджада жашаган индейлер чымчык жегичти кууруп жешет. Бышырар алдында денесиндеги түктөрүн жулуп салышат.
  • Колония менен жашагандар да бар. 1 колонияда 50 миңге дейре жөргөмүш болот жана абдан чоң аянтка желе токуп салышат.

ҮНДҮ БУТТАРЫНДАГЫ ТҮКТӨРҮ МЕНЕН СЕЗЕТ
Дүйнөдө көзгө кунарсыз көрүнгөн жөргөмүштөрдүн 42 миңге жакын түрү бар. Кызыгы, булардын кулагы жок. Алар үндү жана даамды буттарындагы майда түктөрү аркылуу сезет. Кээ бир түрүнүн 8 көзү болсо, кээ бирлериники 6, дагы бир түрлөрүнүкү экиден. Ал эми Кыргызстанда 140 түрү кездешет. Биздеги трихолатис реликт жөргөмүшү кызыл китепке кирген.

ЖЫРТКЫЧТАРЫ КЕСКЕЛДИРИК, ВЕГЕТАРИАНЫ ЖАЛБЫРАК ЖЕЙТ
Жөргөмүштөр жырткычтарга кирет. Көптөгөн түрлөрү курт-кумурска (чымын, көпөлөк, чегиртке, курттун личинкасы жана башка) менен азыктанышса, кээ бир түрү чымчык, майда кескелдирик, чычкан сыяктууларды да жешет. Бир гана Киплинг кабыланы аттуу жөргөмүштүн тамагы акациянын жашыл жалбырактары болуп эсептелет.
Жемин желесинин жардамы менен кармагандар аны уусу менен өлтүрөт. Анан курмандыгына ашказанынан бөлүнүп чыккан маңызды бүркүйт. Бир нече сааттан кийин тигинин ички органдары былжыраган маңызга айланып калат да, жөргөмүш аны соруп тоюнат.

УРГААЧЫСЫНА ЖАГУУ ҮЧҮН БИЙЛЕП БЕРИШЕТ
Кээ бир түрлөрүнүн ургаачысы жупташкан соң эркегин жеп коюшат. Андыктан куулары сактанып, «белекке» көпөлөк же чымын кармап алып барышат. Ургаачысы ал жемге алаксып калганда качып кетишет. Куу эместери өлүмгө башын байлашат.
Айрым түрүнүн мырзалары бийлеп беришет. Ургаачысы жактырса, атайын белги берет. Жакпаса, мырза тагдырын башка жактан издегенге аргасыз.
Жөргөмүштөрдүн арасында балдарын тирүү туугандары да, жумурткадан чыгаргандары да жолугат. Жумуртка туугандарынын кээлери алгач желеден пилла (кокон) токуп, ага жумурткасын тууп, желе пилланын оозун бүтөп көтөрүп жүрүшөт. Кээ бирлери пилланы желеге асып коюшат.
Ысыкта пилланы сууга салып, нары-бери оодарып салкындатса, жамгыр жаап, суук болгондо ылымта жерге шашат. Көтөрүп баратып бир жерге түшүрүп алса, аны тапмайынча кетпейт.
Бирок кээде ачкадан балдарын жеп койгондору, тескерисинче, ачка балдары апасын жеп койгон учурлар кездешет.

СУУЧУЛУ ДА, ИЙИН КАЗЧУСУ ДА БАР
Жөргөмүштөрдүн түрлөрү абдан көп болгондуктан, айрымдарына гана токтололу.
Арканчы жөргөмүш. Булар Америка, Австралия, Африкада жашашат. Алар эки бутактын ортосуна желе токушат. Анан ал желенин так ортосунан өзүнчө ылдый көздөй узун желе (жазы арканга окшош) токуп чыгарат. Ылдыйкы учун бези бөлүп чыгарган жабышкак маңыз менен чаптайт. Ошентип, жөргөмүш жазы арканын алдыңкы буту менен кармап, жемин күтүп отурат. Курмандыгы тушуна келгенде арканын ыргытып, кармоого аракет кылат.
Ийин казчу жөргөмүш. Булар Европа, Африка, Түштүк-Чыгыш Азияны мекендешет. Көбүнчө дарактын түбүнө чакан ийин казып, анын оозуна диаметри 2,5 сантиметрдей келген узун, түтүкчөдөй желе токушат. Өзү күндүз ошонун ичинде жүрөт да, өтүп баратып кокустан үстүнө отуруп калган курт-кумурсканы кармап калууга аракет кылышат.
Суучул жөргөмүш. Америкада жашаган бул жөргөмүштөр сууда өскөн өсүмдүктөрдү кармап алып, суунун ичине чумкуганды да билет. Курт-кумурскалардан тышкары көнөк баштарды, балыктын икрадан жаңы чыккан майда чабактарын жешет.
Уулуулары. Кээ бир түрлөрү уулуу болушат. Өзгөчө уулуулары – күрөң дербиш жана кара курт. Уусу адамды өлтүргөнгө чейин жетет.

«ЭЛҮҮДӨН АШЫК ЖӨРГӨМҮШ БАГАМ»
Жөргөмүш багууну хобби кылгандар да арабызда бар. Алардын бири бишкектик 30 жаштагы НУРЛАН НИЗАМУДИНОВ:
– Мен 12 жылдан бери жөргөмүштөрдү багып келем. Үйүмдө учурда 50дөн ашыгы жашайт. Көбү чымчык жегичтер. Дос кызымдын зоодүкөнүнө койдуруп, саттырып да турам. Азыркы сатылып жаткандарынын баалары түрүнө жараша 3700 сомдон
55 миң сомго чейин. Бирок коопсуздук үчүн жашы 18ге толо электерге сатылбайт. Чымчык жегичтердин мекени – Африка, Түштүк Америка, Австралия, Океания. Аты айтып тургандай, чымчыктарды, алардан тышкары чымын, бака, чычкан, балыктарды жешет.
Биз буларды Москвадан желе пилла түрүндө сатып алабыз. Бир желе пилладан 25тен 1500гө дейре жөргөмүш чыгат. 40 күн дегенде алар жөргөмүшкө айланышат. Жаңы чыкканда ачкалыктан бири-бирин жеп коюшат. Андыктан ар бирин пластикалык идиштерге жайгаштырабыз. Жеми үчүн мрамор сымал таракан менен зофобастарды (коңуздун личинкасы, курт) сатып алып, аларды өзүнчө багабыз. Чоңдору 1 айда 1 чоң таракан жесе, майдалары жумасына 1 таракан жейт. Уулуу чаяндарды (скорпион) берсең, аларды да жеп коюшат.
Уусу адамды өлтүрбөгөнү менен, күчтүү эле. Мисалы, чаккан жер шишип, оорутат. Чакканда дароо 5 мүнөткө жетпей ууга каршы укол сайыш керек. Укол жок болсо, чаккан жерди ошол замат тилип, канды уусу менен агызып салуу кажет. Анан ширеңке чагып, чагылган жерди күйгүзүү, дарыгерге тез кайрылуу зарыл. Мени бир ирет чагып алган, ошол жерде азыркыга чейин так жүрөт.
Жөргөмүштөрдү кичинесинен колго кармап үйрөтсө көнүп калышат.
Чымчык жегичтердин эркектери 3-4 жыл, ургаачылары 20 жылга чейин жашашат. Булар өтө ысыганда эле суу ичишпесе, башка учурда суу ичпейт. Өтө ысыганда өлүп калышат. Андыктан температурага көз салып, аптапта жер төлөгө түшүрөм. Булар салынган пластикалык идиштерге кокос жаңгагынын кабыгынын майдаланганын салып, жасалма таштардан аң-дөң кылып коём.
Грибок оорусу менен оорушат. Оору жукканда 3-4 ай тамак жебей, кыймылдабай калышат. Сырткы кабыгы жарылып өлүшөт. Андыктан бул ооруга чалдыктырбай, таза кармап, башка жөргөмүштөргө кошпош керек.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg


Ургаачысы эркегин жеп койгон жөргөмүштөр

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(9)
Super TV
16.03.2013. 02:09 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
306
Катталган:
28-09-2011
Соӊку аракети:
16-08-2017 19:15
Жынысы:
Белгисиз
0
жорогомуштор жакбайт мага фуууу
Super TV
16.03.2013. 12:28 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
04-03-2013
Соӊку аракети:
28-01-2014 02:26
Жынысы:
Белгисиз
0
Коруп алып коркосун го. Тушко кирчудой.....
Super TV
16.03.2013. 16:01 
Тайпасы:
Жылдыз
Комментарийлердин саны:
111
Катталган:
20-12-2012
Соӊку аракети:
16-07-2017 16:36
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан
0
Копчулуктун итиркесин келтирген,фобиясына айланган противный...фу
Super TV
18.03.2013. 14:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
14-05-2012
Соӊку аракети:
21-03-2018 15:24
Жынысы:
Белгисиз
0
Кызыктуу маалымат алдым. Бул байкуштар жонундо деле билип коюу ашыкча болбойт.)))
20.03.2013. 10:29 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
39
Катталган:
02-02-2013
Соӊку аракети:
01-06-2017 16:08
Жынысы:
Белгисиз
0
демек ушул да кесип экен да
22.03.2013. 19:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
35
Катталган:
12-10-2012
Соӊку аракети:
18-05-2014 14:47
Жынысы:
Белгисиз
0
Фууу,бул не деген шумдук?
25.03.2013. 22:26 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
383
Катталган:
24-08-2011
Соӊку аракети:
28-04-2014 16:59
Жынысы:
Белгисиз
0
Баккандан азабы коп экен го бул жырткычтын.
07.04.2013. 23:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
09-09-2011
Соӊку аракети:
05-02-2017 14:19
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Osh-Кара-Кулжа - ЖАШОО!!!
0
Jorgomush baga turgan kishi ekeni korunup turat... Molodes!
14.06.2013. 00:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
02-02-2013
Соӊку аракети:
23-02-2017 13:06
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
США
0
Фуу мынча жийркеничтуу , акырына чейин окуйалбай койдум даже...
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: