Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

САТИРА САЗГА БАТТЫБЫ?

№545 12-18-апрель, 2013-ж


«Колуңда куралың болбосо сатирадан өткөн курал жок». Бул кеп айныгыс чындык. Күлкү – өмүрдүн мүлкү деп күнүмдүк көр тириликтен баш көтөрбөй жүргөндө күлүп-жайнап, куудулдардын сатира, тамашасын көрүп чер жазабыз. Бирок сатиралардын маанисине көңүл бурган жан барбы?

«АЯЛЫМДЫ ЖУМШАП КОЮП КАРАСАМ, ӨЗҮМ ЧУРКАП БАРАТАМ»
Кыргыз тарыхында куудулдук өнөр мына азыр эле пайда боло калган жок. Калк арасында куйкум сөздүү, кепти таап сүйлөгөн чечен, күлбөгөндү күлдүргөн Куйручук, Шаршен деген куудулдар өткөн. Андан кийин адабиятта сатира жанрын өнүктүргөн, турмушту чыгармада көгөртө чымчыган Мидин, Райхандар чыккан. Азыр да алп куудулдан куру эмеспиз, Кудайга шүгүр. Абдылда, Рахман, Күмөндөр сындуу куудулдарды көргөндө күлөбүз, сүйлөй электе оозубуз ачылып калат, «эмнени айтар экен?» деп. Булардан кийинки жаш муундар чыкты, Тынар, Талант сыяктуу. Ошондой эле кулк-мүнөзү, сахнада койгон тамашалары менен жалпыга таанылган, кемпирдин образын келиштире туураган Дөөлөттүн элеси, Манастын «жалпак жөжөсү» дале жадыбыздан чыга элек. Күмөндөрдүн «аялымды жумшап коюп карасам, өзүм чуркап баратам» деген тамашасы далайды жыккан. А Абдылданын тамашалары азыр да актуалдуу, куудул Рахман башкаларынан айырмаланып, сатира жазып эки китеп чыгарганга үлгүрдү. Булар турмуштун ачуу чындыгын интермедия, тамаша, сатирасы аркылуу чагылдырып, жеткирип бере алышты.
Белгилүү адабиятчы Качкынбай Артыкбаевдин «ооз ачканда эле куйкум сөздү чукугандай таап сүйлөп, бирде сөөктү какшаткан курч сатира, бирде ууртуңду жылмайткан жумшак юмор менен моокумуңду кандырган адамдар табигый түрдө сейрек кездешет» дегени эсиме түштү.

ЖАЛГАН ЖЫЛМАЙМАЙ, ЧЫН КҮЛМӨЙ...
Эми элди күлдүрүүнүн эң орчундуу жерине токтолсок. Рахман Разыковдун «азыр элди күлдүрүү кыйын, турмуштук сатира, тамашаларды айтсаң эл былкылдабайт, саясаттын четин чыгарып койгун, калганын өзү түшүнүп, быкшып калат» дегени бар. Мурдагыдай болуп тарс эткенге эле күлүп, сан чапкылап жыргабай калганыбыз чын. Анткени куудул эмнени максат кылып, элге эмнени жеткирип же кайсы көрүнүштү кыйытып жатканын алгач көрүүчү өзү түшүнүп билүүсү кажет. Азыр жаш куудулдар чыгышты, өздөрүнүн жаргон кептери же бүгүнкү күндүн жаштарынын сөзү менен сүйлөп, аларга жага турган тамаша айткан.
Анан да куудулдук өнөрдү аркалаган саналуу гана айымдар бар. Сакиш дегенде эле «апе-ей бетим, ай, Бопуш» деген айымдын образы келет, Назира Жетигенова тарсылдап баарын бетке айткан мүнөздөгү куудул айымдын образын берет. Ошентсе да биздин эл «белден ылдый» тамашаларды эркек киши айтканга кээ бир куудул айымдардын одоно тамашаларын анчейин кабыл албайт окшобойбу. Муну айтканымдын да жүйөлүү себеби бар.
Алгач сизден сурайын, окурман, ата-бала, эже-карындаш чогуу отуруп «Мыскыл жана тамаша» көрө аласызбы? «Ооба» деген жооп да, «жок» деген жооп да даяр. Ушул жерден да Рахман Разыковдун сөзүн келтирейин, «сахнадагы аша чапкандыктарга тизгин салуу керек экенин ойлоп жүрөм. Башкасын коюп, сатира жаатын айтканда эле, акыркы күндөрү тамашаларда уят сатиралар абдан көбөйдү. Эч ким тескебейт» деп кейиген эле. Ак сөз, анткени эки айымдын тамашасын көрүп отуруп Разыковдун оюна кошулдум. Балким, бул тамашаны сиз да көрүп-угуп калсаңыз керек. Ошентсе да сөзүм куру болбош үчүн мисал кылайын. Гүлжайна Атаканова деген куудул кыз минтип айтып жатат:
«Кайненемден тажадым. Түнкү саат 3тө да уулу экөөбүздүн бөлмөбүздөн үн чыгып кетсе, эмне балээ болду деп чуркап келет...»
«Жаңы келген келин менен жаңы алган машинаны салыштырып көрөлү. Жаңы келгенде эч кимди мингизбейт, өзү минет, эч жеринен май акпайт, үнү аз чыгат. Арадан ай же жыл өткөн соң көрө берипсиң да, мас болуп келип минет, мас кезинде өтө «добрый» болуп кетип досторуна да мингизет. «Опытныйлары» болсо да жакшы, «не опытныйлары» алдыга десең артка, артка десең алдыга салат...» Эмне кылыш керек? Күлүш керекпи? «Келинди күйөөсү достору менен бөлүшөт» деген тамашагабы? Турмуштун көрүнүшүнбү же эптеп эле элди күлдүрүш үчүн ушундай «маданияттуу» тамаша таап чыгып боор эзип жаткандагы кербезиби? Көпчүлүк муну укканда күлөрүнө деле ишенем, анткени атайын чыгып «пошлый» тамаша айтса, жалган жылмайып деле коё берет. Бирок кеп төркүнү тамашанын тарбиялык маанисинде жатпайбы. Мындай сөздөн соң эл эмнени ээрчиш керек, ушуга таңмын!
Көп эле жолу тарс айтып салып күлкүсү менен жууп кеткен Назира айымдын интермедиясын көрүп күлбөй кайра кыжырданасың. «Сенин азабыңдан үйдө нормально жатып бухайтете албадым» деп баласын урушкан тамашасы бар экен. Муну менен эне баланын ортосундагы азыркы замандын көнүмүшүн айтып жатат дейин десең, энелер балдарын кантип ушинтип тарбияласын, катыгүн?! Анан да ошол тамашада эмнегедир аборт жөнүндө сөз болуп кетти, анда куудул айым уулуна «аборт деген прогибге чабуу» деп «түшүнүк» берип жатат. Мына сага, мындайда күлүш керекпи же күлбөгөн жериң күл болушу керекпи? Тамашанын да айтылчу жери, тереңде катылган мааниси болуш керек да акыры. Эл күлөт турбайбы деп ойго келгенди тамашага салгандыгыбыз ашепки экенин качан мойнубузга алабыз?!

СЫН АЙТУУНУН ЭҢ КЫЛДАТ ЖОЛУ – ПАРОДИЯ
Эгерде ушунчалык эле күйүп-бышып саясатты, жашоонун оош-кыйышын чымчып, көгөрткүң келсе, анда оңой жолу пародияны тандагылачы. Мына кара тору куудул Талант Анарбаев Ала-Тоо элитасынын баарын өзүндөй туураганда кашка тишин көрсөтпөгөн жан калбайт. Мурунку-кийинки, азыркы ажону баш кылып, депутаттарын төш кылып туурап көпчүлүктүн боорун эзип жүрөт. Туура, окшоштуруп тууроо, пародия жазуу да ар кимдин колунан келчү оңой иш эмес. Бирок маданият кызматкери болгон соң элге жаккан, жашына-карысына бирдей жете турган, айрым адаттарыбызды сатирадан угуп-көрүп оңдой турган таризде аткарсаң деген эле ой. «Эмне, эч ким «пошлый» анекдот же тамаша айтканга акысы жокпу, каалаганымды айтам» десеңер деле баары бир маданият кызматкери болгон соң ыйык сахнаны жеткиликтүү, тарбиялуу тамашалар менен толтурган оң. Биз эле Асан Кайгысынып ашепки тамашаларга капаланып жаткан жерибиз жок. Бул тууралуу куудулдар өзү эмне дейт, кулак түрүп көрөлү.

Тынар Курбаналиев:«УЯТ СӨЗДӨРДҮ АЙТКАНЧА ҮЙДӨ ОТУРГАНЫМ ЖАКШЫ»
– Ар бир куудул өзүнүн интеллектуалдык деңгээлине, ойлонуусуна жараша сатира ойнойт, жазат же болбосо тамаша жаратат. Анча-мынчалар элди күлдүрөбүз деп эле уят-сыйытты жыйыштырып салышат. Же алардын тарбиялык мааниси жок. Мен концерттерди бала-чака, туугандар менен көрөм, ошондуктан айрымдарды үйдө көрө албайм. «Ош базардан» ич кийимчен чуркап өтсөң деле «мобу жинди болуп калыптыр» деп эл күлөт. Кээде тааныштар «ушул дагы тамашабы, буга эмнеге күлүшүбүз керек, айтып койчу» дешет. «Эмне мага айтасыңар, өзүнө барып айткыла» десем «сени сахналаш деп жатабыз, барып айтып койбойсуңбу» деп кайра мени уят кылышат. Жыйынтыгында куудулмун деген бирөө жалпы куудулдарга сөз тийгизип отурат. Уят сөздөрдү айтып элди күлдүрөм дегиче, «чыгармачылык кризистемин» деп үйдө жөн отурганым жакшы.

Күмөндөр Абылов:«САТИРАГА БААНЫ ЭЛ БЕРЕТ»
– Сатирага бааны эл берет. Сатира улуу-кичүүгө, болуп жаткан кырдаалга жараша айтылышы зарыл. Башкача айтканда, анын өзүнүн маданияты, аудиториясы бар. Ата менен баланын ортосунда да юмор болот. Бирок аны ата-балалык статуска ылайыктап элге жеткириш керек.

 

 


Талант Анарбаев:«БАШКА КУУДУЛДАРДЫН ТАМАШАСЫН ТАКЫР КӨРБӨЙМ»
– Кайсы куудул кандай жазып, элге кантип жеткирет мен аны көрбөй туруп билем. Ошондуктан эч бирөөнүкүн көрбөйм. Көрсөм да көңүлүм толбойт. Менин баамымда, саясат жөнүндө айтылган сатиралар бир аз күчтүү, ал эми жөнөкөй эл тууралуу айтылгандар сөз кылууга да арзыбайт. Өзүм тууралуу айтсам, уяттуу тамашалардан качам. Менин бардык тамашаларымдын тарбиялык мааниси бар, ыймандуулукка чакырат.

 

 

Абдылда Иманкулов:«БИЗДИН ОН ЖЫЛ МУРУН ОЙНОГОН ТАМАШАЛАРЫБЫЗДЫ АЗЫР КАЗАКТАР ОЙНОШОТ»
– Бизде сатира жазгандар жокко эсе. Ошентсе да коңшу мамлекеттерге караганда биз алда канча алдыдабыз. Мисалы, мындан он-он беш жыл мурун ойногон тамашаларыбызды казактар эми ойноп жатышат. Эгерде апасы арак ичейин десе, баласы тоскоол болсо, бул эң туура айтылган сатира. Анткени сатира түз айтылбайт. Кер какшык менен айтылат. Аны уккан адам өзүнүн деңгээлине, ойлонуу жөндөмүнө жараша кабыл алат.

Толик Сынчы
star@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(12)
15.04.2013. 13:58 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
13-02-2013
Соӊку аракети:
16-04-2013 14:15
Жынысы:
Белгисиз
0
назира дегендин куудул деген эле аты бар, бирок караандабайт. тантырап сахнага эптемей интермедия алып чыгат, 50 пайызы уят-сыйыты жок эле тамашалар. А берки келиндин тамашасын угуп чалкамдан кеткем
16.04.2013. 01:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
13-03-2013
Соӊку аракети:
22-08-2018 00:27
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Где то в городе Кыргызстана!
0
ар бир айдын 6 долбоору сонун Тынар менен Абдылда байкенин талантына баа берем... ийгилик
16.04.2013. 05:59 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
94
Катталган:
11-03-2013
Соӊку аракети:
02-03-2016 21:45
Жынысы:
Белгисиз
0
мен озгочо Кумондор Абылов менен Абдылда Иманкуловтун тамашаларын жактырып кором адамдын жетеер жерине жеткизип айтышат,ийгилик баарына.
16.04.2013. 12:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
497
Катталган:
10-08-2012
Соӊку аракети:
09-06-2018 21:04
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+2
ушу Гулжайна деген уйдо эле отурсунчу,бир нерселерди былжырабай.уялбагандан озун уял дегендей,бул жакта туруп мен Уялам ушул суйлосо.
16.04.2013. 13:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
65
Катталган:
20-11-2012
Соӊку аракети:
11-09-2018 17:24
Жынысы:
Белгисиз
0
sabyr86, Толугу менен кошулам сизге!
16.04.2013. 14:14 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
13-02-2013
Соӊку аракети:
16-04-2013 14:15
Жынысы:
Белгисиз
0
назиранын тамашасын мен да кордум. Атандын кору деп баш чайкап отурдум. Аялзаты ыйбаа болчу эле, а булар атын чыгарыш учун уят тамашалардан кайра кайтпаганы окундурот!
17.04.2013. 09:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
26-11-2012
Соӊку аракети:
17-04-2013 09:32
Жынысы:
Белгисиз
+1
Уялбагандан озун уял деген.Бул аял куудул эмес. Кечээ куну Эл ТР ге кутман танга келип аябай маданиятсыз экенин корсотту.
17.04.2013. 12:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
82
Катталган:
04-06-2009
Соӊку аракети:
21-10-2013 09:37
Жынысы:
Белгисиз
+1
жалжандаган неме экен. кантип телеканалдар корсотуп жатышат билбейм.
18.04.2013. 09:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
31
Катталган:
15-02-2012
Соӊку аракети:
18-09-2018 15:35
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
КТРКда жеңем иштейт.Ал айтат Назиранын сөгүнгөнүн уксаң оозуң ачылат.Балдар да антип сөгүнбөйт дейт!Мен бул куудулду баалачу элем,жанагы баласы менен энеси болуп аткарганынан кийин көргүм да келбей калды!
22.04.2013. 09:03 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
19-12-2011
Соӊку аракети:
12-08-2018 12:20
Жынысы:
Белгисиз
0
борончу менен тынардын аткарганы аябай жагат
29.04.2013. 07:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
215
Катталган:
03-09-2010
Соӊку аракети:
01-02-2017 15:02
Жынысы:
Белгисиз
0
Абдылда сатираны жакшы аткарат, Рахман пародия,сатираны жакшы жазат, Жамбыл аке Алымкан кээде бар,кээде корунбойт, Кумондор бир сатираны 5-6 жыл кайтарып аткарат, Тынар пародияны катырат, Талант аткарганы, пародиясы жакшы, Рыспек аралаштын тамашалап айтканда "огой баласы" бешиликтин убагындагы дежурный создорун таштай элек мисалы деминиздерге дем, ашказаныныздарга жем. Ал эми калган куудулдардын аракети бар, калганын сиздер толуктап бергиле.
12.01.2014. 13:35 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
128
Катталган:
18-03-2009
Соӊку аракети:
01-05-2014 23:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
кыргызда китепке же видеого тушпой калган канча куудулдар отту экен.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: