Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

«XX КЫЛЫМДЫН АПААТЫ – ЧЕРНОБЫЛЬ БИЗДИН ТАГДЫРГА ЖАЗЫЛСА КЕРЕК»

№546 19-25-апрель, 2013-ж


Кыргызстан СССРдин курамында турган мезгилде, 1986-жылы 26-апрель күнү каргашалуу окуя болуп, Украина мамлекетинин Чернобыль шаарында жайгашкан «Чернобыль» атомдук электростанциясындагы атомдук реактор жарылып кеткен. Жарылуунун натыйжасында шаардын жанындагы көптөгөн кыштактар да ууланган. Алар мамлекет тарабынан башка жерлерге эвакуацияланып, радиация алган турак жайлар жок кылынган. СССРдин курамындагы бардык республикалардан аскерлер чакырылып, ууланган жерлерди тазалоо башталып, Кыргызстандан да көптөгөн атуулдар жардамга барышкан. Алар ууланган жерлерди тазалоо менен бирге өздөрү да ууланып чыгышкан. Алардын бири, Баткен районунун 56 жаштагы жашоочусу Турсунбай Токтоев өз тагдырын айтып берди.

– Турсунбай мырза, Чернобыль шаарына кантип барып калдыңыз эле?
– Мен 1976-жылы аскер кызматын өтөп келгем. Ал эми 1987-жылы кайра 6 айлык кызматка чакырылган элек. Бизди аскер бөлүгүнө чакырып, даярданууга 3 күн берген. Кайсы жакка барарыбызды сураганда «Казакстанга буудай жыйнаганы барасыңар» деп айтышкан. Бирок Ош шаарына барганда аскердик кийимди кийгизип «Ата Мекенди коргоого даярсыңарбы? Силер Чернобыль шаарына, атомдук электростанция жарылган жерге барасыңар» дешти. Ошентип, Баткен району боюнча 7 адам аталган шаарга жөнөп кеттик. Чернобылда 2 шаардын, 140 кыштактын жашоочуларын көчүрүп кетишкен экен. Алар бир гана документтерин алып чыгып кетишиптир. Үйлөрүндөгү буюм-тайымдарынын баары ордунда турат. Биз да реактор жарылган жерден 70 чакырым алыстыкта жашап, барып-келип иш­течүбүз.

– Радиациянын очогуна бар­ганы­ңыз­дарды билгенден кийин артка кайтабыз деп чыр чыгаргандар болдубу?
– Биздин радиация жөнүндө түшүнүгүбүз деле болгон эмес. «Ата Мекенди коргоо – биздин милдет» деп кете бергенбиз. Радиация жөнүндө түшүнүктү атомдук электростанцияда иштеп жатканда биле баштаганбыз. Энергоблокто бизге чейин барган 12 миң адам иштеп жүргөн экен. Алардын «бул радиация жаман, организмге сиңип калат» деген сөздөрүн уккандан кийин бизде коркуу пайда болду. 70 чакырым алыстыктан келип, атомдук жарылуу болгон жерге 12 чакырым калганда автобустарды алмаштырар элек. Андан ары ууланган унаалар менен кетчүбүз. Радиация ушундай шумдуктуу нерсе экен, адам организмине эле эмес, темирге сиңсе да чыкпайт тура. Темирди кайра эриткен учурда да радиация жок болбойт.

– Чернобылда эмне жумуш кылгансыздар?
– Энергоблокту тазалоо менен алектенгенбиз. Ууланган үйлөрдү атайын аппарат менен текшерип, ууланган бөлүгүн жерге көмүү иштерин кылганбыз. Эгер үйдүн бир дубалына чачыраган болсо, ошол жерин көчүрүп, кайра шыбап оңдоп чыкчубуз.

– Радиациядан коргонуучу атайын кийимдерди кийип жүрчү бе­ле­ңиз­дер?
– Бул уулануудан бир гана коргошун сактап калат экен. Биз атайын коргошундан жасалган кийим кийип 5-10 мүнөт иш­течүбүз. Бир ки­йимдин салмагы 50-70 килограммды түзөт. Атайын уулануунун деңгээлин өлчөп туруучу аппарат берген. Аны кийимибизге тагып алчубуз. Аскерлер үчүн уулануунун нормасы 10 крест болушу керек эле. Ар 15 күндө аны текшерип, кээ бирине 9, 8, 10 деп жазып берчү. Бирок биздин канчалык деңгээлде ууланганыбыз купуя сыр боюнча калды окшойт.

– Ден соо­лу­гуңузга радиациянын таасири тийдиби?
– Алгач эч кандай билинген эмес, ас­кердик кызматты өтөп келгенден кийин гана таасири тие баштады. Кээ биринин чачы, айрымдарынын тиши түшөт, ал эми дагы биринин эски оорулары козголот. Эч кандай ишке жарабай, «3-топтогу майып» деген документ менен пенсияга чыкканбыз. Азыркы тапта Чернобылга баргандардан бешөөбүз калдык. Экөө оорудан каза болду. Сыртыңдан соо адамдай көрүнгөнүң менен, ички органдарың жабыркай берет. Айрым ооруларга дарыгерлер да толук аныктама бере алышпайт, өзүң да түшүнбөй ооруй бересиң.

– Сиздерге мамлекет тарабынан материалдык жардамдар көрсөтүлүп турабы?
– Ооба, 4000 сом пенсия алам. Мындан сырткары дарылануучу жайларга мамлекет тарабынан жолдомолор берилет. Дарыланууда жеңилдиктер каралган.

– Чернобылга барганыңыз үчүн өкүн­бөй­сүзбү?
– Биз бардык, демек, бул биздин тагдырыбызга жазылган иш. Мен ошол кездеги атуулдук милдетимди аткардым. СССРге кызмат кылдыкпы же Украинагабы, кайсынысына болсо да өзүбүздүн элибиздин атынан барып жардам көрсөттүк.

– Уунун таасири балдарга да берилиши мүмкүн деп айтышат...
– Аны так айтуу кыйын, себеби дарыгерлер да биздин айрым ооруларыбызга так диагноз коё алышпайт. Мен Чернобылдан келгенден кийин 4 кыздуу болдум. Азыр алардын ден соолугу жакшы. Мендеги уулануунун таасири алардын эч биринде жок. Бирок бизде да уулангандан кийин эле таасир билинген эмес болчу, кийин аныкталды. Кудай эле сактасын деп жашап жүрөбүз.
Маектешим мактанган да, кокуй-наалатын айтып даттанган да жок. Бизде дал ушундай Ата Мекен алдындагы милдетин билген адамдар көп болсо деген тилек менен коштоштум.

   

Бегайым Тажибай кызы
batken@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(5)
22.04.2013. 09:16 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
14
Катталган:
14-02-2012
Соӊку аракети:
20-11-2018 16:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
токмок
+5
ЭЭхх...оорубаныз. Сиздердей адамдар коп болсун.
22.04.2013. 14:47 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
32
Катталган:
01-10-2012
Соӊку аракети:
04-11-2015 14:39
Жынысы:
Белгисиз
+1
Мен бул адамды жакшы тааныйм, баткенде Чернобыль деген магазини бар, магазинине кундо келип ошол жазууну окууганда ал кун коз алдына элестейт болуш керек. Жанынан дагы атуулдук милдетин бийик койгон адамдар коп болсун сизге таазим!1
23.04.2013. 09:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
13-03-2013
Соӊку аракети:
08-05-2018 03:26
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
эскеруу куну менен
23.04.2013. 14:13 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
75
Катталган:
13-04-2013
Соӊку аракети:
10-09-2014 14:24
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
4okun
0
densooluk bersin Kudaiym!
26.04.2013. 20:07 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
39
Катталган:
02-02-2013
Соӊку аракети:
01-06-2017 16:08
Жынысы:
Белгисиз
+1
Азаматсыз! Азыр биздин Кыргызстанга атуулдук милдетти сиздердей бийик туткан атуулдар жокко тете. Атуулдук аруу милдетке сугарылган жаштар коооп болусун! Аллам өзү атуулдук милдетти инсандардын жүрөгүнө орнотсун!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: