Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЛУНАТИКТЕР ЭМНЕ ҮЧҮН ТҮНДӨ БАСЫП КЕТИШЕТ?

№559 19-июль-25-июль, 2013-ж


Элден кимдир бирөө тууралуу «анын элирмеси бар, түн ичинде уктап жатып басып кетет экен» дегенди угуп калабыз. Бул эмне болгон оору? Эмнеден жаралат? Медицина өнүккөн азыркы учурда аны айыктырууга мүмкүнбү? Суроолорго жоопту Балдарды жана энелерди коргоо улуттук борборунун 3-18 жаштагы балдардын неврология бөлүмүнүн врач-невропатологу КЕНЖЕ АЛЫКЕЕВА берет.

Элмира Кожоева, Талас облусу, Кара-Буура району:«БАЛАМДЫ КОЙДУ КУЧАКТАП УКТАП ЖАТКАН ЖЕРИНЕН ТАПКАНБЫЗ»
– Балам кичинекей кезинде элирме дартына чалдыкты. Дарыгерлерге көрсөтүп жүрүп, анысы аз-аздан калып отуруп, акыры 16 жашында биротоло калды. Оорусу кармаганда сыртка дейре чыгып кетчү. Чалынса суу төгүлүп, ошондо ойгонор деп төшөгүнүн ылдый жагына суусу бар идишти коюп койчубуз. Бир-эки жолу ага чалынып чочуп ойгонду. Кийин идишти айланып чыгып кеткенге көнүп калды. Кийиминен керебетке да байлап көрдүк. Болбойт, чечип чыгып кетет.
Сыртка кеткенин байкабай калсак, ойгонор замат аны издеп калчубуз. Жайкы үйдө жатсак, аны чоң тамдын бөлмөлөрүнүн биринен же огород четинде уктап жаткан жеринен таап келчүбүз. Бир ирет да аны издеп, короодо койлордун бирин кучактап уктап жаткан жеринен тапканбыз.
Невропатологго, психотерапевтке көрсөтүп, айткандарын жасап жүрүп баламды айыктырып алдык. Ооруну калтыруу үчүн балага жылуу мээрим, түшүнүү менен мамиле кылуу керек экен.

ООРУГА АЙДЫН ТИЕШЕСИ ЖОК
Түндө уктап жатып басып кетүү оорусу кыргыздарда элирме деп аталат. Илимий аталышы – сомнамбулизм (латынча «somnus» – «уйку», «ambulo» – «басуу» дегенди билдирет). Эскиче аталышы – лунатизм. Илгери адамдар Ай адамдын психикасына таасир тийгизет, ошондуктан адамдар түндө басып кетет деп ойлошкон. Аталышы латынча «luna» – «ай» дегенден келип чыгып, кийин «lunaticus» – «акылсыз» деген сөзгө өтүп, калыптанып кеткен. Бирок илимий изилдөөлөр көрсөткөндөй, элирме оорусуна Айдын тиешеси жок.
Дүйнөдөгү элдин 2 пайызы элирмеден жабыр тартат.


БАЛДАРДА КӨП КЕЗДЕШЕТ
Элирме балдарда көп кездешип, бирок чоңойгондо (жыныстык жактан жетилгенде) калып кетет. Балдарда бул оору нервдик чыңалууда жаралып, өнөкөткө айланат. Бир нерседен коркуп калганда, катуу чарчаганда, уктоо режими бузулганда, жазалаганда, стресске кабылганда көбүрөөк кармайт. Мындай балдар психикалык жактан соо болуп эсептелишет.
Элирме дарты көбүнчө баарын жүрөгүнө жакын кабыл алып, айтылгандарды жана көргөндөрүн узакка унута албаган, бат чарчап кала турган балдарда кездешет. Кээ бир балдар чоңойгондо деле оорусу калбаса, анда ал талманын белгиси болуп саналат.

ООРУ КАРМАГАНДА...
Элирүү бир нече мүнөттөн бир саатка чейин созулушу мүмкүн жана ойгонгондо эсинде эч нерсе калбайт. Ойгонгондо эмне үчүн башка бөлмөдө, короодо же жууркандын ордуна палас-килемди жамынып жатып калганын түшүнө бербейт.
Элирмеси кармаган адамдын көзү көбүнчө ачык болот. Кыймыл-аракеттерди жасаганы менен, ал кыймыл-аракет максаттуу түрдө болбойт. Кээ бири уктап жаткан жеринен туруп отуруп, бир нерселерди сүйлөп, кайра жатып калат. Айрымдары туруп кийинип, алдындагы тоскоолдуктарды айланып өтүп, бөлмөдө басышат же сыртка чыгып кетишет. Эшик же терезеге барып, аларды ачууга аракет кылышат. Терезеден кулап кеткендери да болот. Суроо берсең жооп берет же ойду-тоону сүйлөп коёт. Оору кармаган кезде коркуу сезими жоголот, андыктан күндүз коркуп жасай албаган нерселерди жасайт. Мисалы, бийикке чыгып кетүүсү же акробаттай секирүүсү ыктымал.
Жакындарыңыздын биринде түндө туруп басып кетүү күтүлсө, анда невропатологго же психотерапевтке көрсөтүү кажет. Анткени элирмелик кээ биринде талманын кабарчысы болушу мүмкүн. Так диагнозду текшерүүдөн өткөргөн соң невропатолог коёт. Эгер талманын белгилери бар экени аныкталса, анда керектүү дары-дармектерди берип дарылатуу зарыл.
Баланын талмасы жок болгон күндө да невропатолог аны каттоого алат. Ар 6 айда текшертип туруу талап кылынат.

ЭМНЕДЕН КЕЛИП ЧЫГАТ?
Адам уктаар замат жай уйку фазасы башталат. Ал 60-90 мүнөткө созулат. Бул аралыкта адам ары-бери которулуп, булчуңдарынын кыймылы (тонусу) сакталат жана түш көрбөйт. Анан жай уйкунун ордуна тез уйку фазасы келет. Мында көз жана мурун булчуңдарынан тышкары денедеги бардык булчуңдар бошойт. Түш көрүү ушул фазада күтүлөт. Ошентип, түн ичинде уйкунун фазалары бири-бирин алмаштырып турушат. Элирме оорусу жай уйку фазасынын биринде кармайт.
Орустун улуу физиологу, «Нобель» сыйлыгынын ээси Иван Павловдун: «Уйку кезинде мээнин чоң жарым шарынын кабыгында жана кабык астындагы бөлүктө (мээ менен кабыктын ортосунда жайгашып, адамдын реакциясына, булчуң тонустарына жооп берүүчү бөлүк) тормоздолуу жүрөт. Ал эми сомнамбулизмде тормоздолуу мээнин чоң жарым шарынын кабыгында гана жүрүп, кабык астындагы бөлүккө таркабайт. Адамдын реакциясы, булчуң тонустары (кыймылы) ошо бойдон калат. Сомнамбулизм ушул уйку-соо абалда, жай уйку фазасында жаралат»,- деп айтканы бар.

ДИАГНОЗ КОЮУ
Врач үчүн оорулуунун ата-энесинин же жакынынын баяндамасы чоң ролго ээ. Врач оорулуунун урук-тукумунда элирме же талма оорусу болгон-болбогонун, башынан жаракат алган-албаганын, оору эмнеден улам козголорун жана башкаларды сурап билет. Оорулуунун башын электроэнцефалографияга тарттырып, окулисттен көздүн чарасын текшерүүдөн өткөрөт.

ВРАЧТЫН КЕҢЕШИ
Эгер балада талма жок болсо, анда аны элирүүгө каршы дарылоонун кереги жок. Сезимтал балдарга уктаар алдында нервди тынчтандыруучу чөп дарыларды ичирсе болот.
Ойготпоо зарыл. Түндө басып жүргөнүн көргөндө чочуп, кыйкырып, аны жулкулдатып ойготпой, жөн гана жетелеп барып ордуна жаткызып коюу зарыл. Ойготуп жибергенде адам коркуп кетет.
Басып кетүүнүн коркунучу эмнеде? Бийик бир нерсеге чыгып алса кулап кетиши же учтуу буюмдар болсо урунуп жараат алуусу мүмкүн. Эшик экен деп ойлоп терезеден кулап кетиши ыктымал. Андыктан бөлмөгө кыры чыккан же учтуу буюмдарды койбоо кажет жана эшикти бекитип коюу керек. Терезеден кулап кетпөө үчүн темир тор каптатса болот.
Балага мээрим төгүп, жакшы уктоо үчүн шарт түзүү керек. Жогоруда айтылгандай, оору нервдик чыңалууда кармагандыктан, баланы оорудан кутултуу үчүн мээрим менен мамиле жасоо керек. Психотерапевтке алып барып, (балдар ата-энесине айтпагандарын психотерапевттерге айтышат) ички көйгөйүн, сырын билүү кажет. Көйгөйлөрү болсо чечип берүү зарыл.
Коңшу бөлмөдөгү же көчөдөн тийген жарык, сырттан же ичтен угулган ызы-чуу баланын нервин дүүлүктүрүп, уйкусун тынч кылбайт. Андыктан жарык тийбегидей, ызы-чуу угулбагыдай кылуу кажет. Баланы компьютер жана телевизордун маңдайында 30 мүнөттөн ашык отургузбай, коркунучтуу тасмаларды көрсөтпөй, күндөлүк режимди сактатуу керек.
Таза абада сейилдетүү, ашыкча тамак жегизбөө, уктаар алдында жылуу ваннага түшүрүү да элирмени карматпай, тынч уктоого мүмкүнчүлүк берет.

ЭЛИРМЕСИ ЖОКТОР ДА БУЛ ООРУГА КАБЫЛЫШЫ МҮМКҮН
Ашыкча иштеп же ойлонуп чарчаганда, катуу стресске, ур-соккуга кабылганда, баш сөөктүн жабыркоосунда, организм ууланганда (аракка же уулуу затка, ичтеги мите курттардын уусуна ууланганда ж.б.) да элирмелик келип чыгат. Сынак маалында окуучулар, кээ бир студенттер тапшыра аламбы деп катуу санааркашып, сомнамбулизмге туш келүүлөрү мүмкүн. Булар өтүп кетүүчү убактылуу көрүнүш. Кайра кайталанбаш үчүн стресстерден арылуунун жолун билип, катуу чарчабоосу, ичтеги мителерден арылуу үчүн текшерилип, дарылануусу кажет.

Канымжан Усупбекова
densooluk@super.kg


Лунатиктер эмне үчүн түндө басып кетишет?

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  3 
Комментарийлер(27)
22.07.2013. 10:07 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
140
Катталган:
16-05-2011
Соӊку аракети:
06-09-2016 10:59
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
мына сага жман оору тура байкем да коп басат туну айтайын кокуй
22.07.2013. 10:08 
Тайпасы:
Аким
Комментарийлердин саны:
102
Катталган:
24-04-2013
Соӊку аракети:
28-02-2018 01:24
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Балалыгым өткөн жерде.
+1
Кичине кезимде мен дагы тундо басып кетчумун, илинип турган эшикти ачып, байкем да ошентчу, анан эртеси эжем , байкем болуп бири бирибиздикин айтып каткырчубуз.
22.07.2013. 11:16 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
75
Катталган:
08-02-2013
Соӊку аракети:
23-09-2018 13:34
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Саньтяго Бернабеу
0
Ринатик лунатик боло элек,болбой эле койсун.
22.07.2013. 15:36 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
210
Катталган:
25-07-2011
Соӊку аракети:
22-07-2014 23:33
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош, Сочи
0
Кудай сактасын жаман оору тура, баламы туну чоо бору келатат укта деп коркутпашым керек экен.
22.07.2013. 20:40 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
22-07-2013
Соӊку аракети:
09-08-2013 06:40
Жынысы:
Белгисиз
0
Тундосу эшикти ачып жатпаш керек жин шайтандар келет
22.07.2013. 21:19 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
14-06-2013
Соӊку аракети:
25-08-2013 11:58
Жынысы:
Белгисиз
0
аа уктап жатып суйлогондорчу даже кээде обон созуп зонкулдап ырдагандарычы булар жонундо кимде маалымат бар
22.07.2013. 21:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
01-03-2013
Соӊку аракети:
09-04-2017 10:08
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
даа вообше мне страшно сегодня я один не буду спать!!!
23.07.2013. 02:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
74
Катталган:
19-07-2013
Соӊку аракети:
20-02-2018 11:36
Жынысы:
Белгисиз
0
Jaman ooru eken!
Baldardy abailash kerek ekenda korkutpai.
23.07.2013. 03:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
05-07-2013
Соӊку аракети:
30-09-2013 02:59
Жынысы:
Белгисиз
0
кылаарга иши жоктор да
23.07.2013. 03:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
19
Катталган:
08-07-2013
Соӊку аракети:
16-07-2018 03:10
Жынысы:
Белгисиз
0
менин тайкем да туну уктап атып эшикке чыгып кетет.сарайга кирип малга чоп салып суугарып коет да озу чоптун устуно жатып алат.эртен менен кун чыкканда ойгонот
23.07.2013. 09:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
34
Катталган:
29-07-2011
Соӊку аракети:
12-05-2017 00:50
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
Мындай оору менен эч ким оорубай эле койсун. Кудай сактасын'
23.07.2013. 22:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
54
Катталган:
30-05-2013
Соӊку аракети:
24-11-2015 23:37
Жынысы:
Белгисиз
0
мындай оору менен эч ким оорубасын
23.07.2013. 23:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
155
Катталган:
20-05-2013
Соӊку аракети:
12-06-2017 14:33
Жынысы:
Белгисиз
+1
Мен бир жолу эки лунатик уктап жатып бири-бири менен суйлошо кеткенин коруп оозум ачылган. Сейрек кездешет, мен бир эле жолу ошондо кордум, кийин корбодум андайды
08.09.2013. 15:04 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
383
Катталган:
24-08-2011
Соӊку аракети:
28-04-2014 16:59
Жынысы:
Белгисиз
0
Savai80, видеого тартып албапсында
24.07.2013. 14:53 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
141
Катталган:
29-11-2011
Соӊку аракети:
21-04-2014 23:27
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Бул ооруу менен менда ооругам жащ кезде Эжем эшиктин оозуна тряпканы нымдап суу кылып салып койчу эшике чыгып жоногондо ошондон ойгончумун суу тряпканы басын ((((((((((((((((((
24.07.2013. 15:00 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
141
Катталган:
29-11-2011
Соӊку аракети:
21-04-2014 23:27
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Бул оору копко чейин кайталана береби э? Мен Универди бутуп жатканда экзаменге даярданып жатып мен уктап калыпмын бир убакта Пржевальский деп суйлоп кириптирмин анан балдар ал ким болгон десе менин чон атамда деп койуптурмун дагы коп суйлошуптурмун балдар м-н алар айтса ишенбейм эстей албай Азырга чейин кулуп журушот ((((((
06.04.2015. 01:55 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
35
Катталган:
17-04-2012
Соӊку аракети:
23-07-2016 13:02
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Лас Ночес
0
roy, мен да ооругам ((((
Аябай коп эле андай учурлар болгон ...
Бирок АЛЛАга шугур азыр андай болбой калдым .
24.07.2013. 16:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
27-06-2013
Соӊку аракети:
14-08-2018 19:23
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Исфана city
0
Мен айылда жургонумдо эшикте жатчу элук кроваттан туруп бошонуп кайра барып селкинчеке барып жатып алыпмын
Super TV
24.07.2013. 19:49 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
184
Катталган:
20-02-2013
Соӊку аракети:
18-01-2018 22:31
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин да бир тууганым ушинтип тундо туруп кете берчи Бирок кийинчерек ал адат калып кетти го.
Super TV
24.07.2013. 20:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
300
Катталган:
11-10-2010
Соӊку аракети:
22-06-2018 12:38
Жынысы:
Белгисиз
0
мен мурун катту чачаганда ушинтип басып кетет элем апам секин жетелеп жаткырып коет эле)мен уккам ушинтип баскан адамды чочутуп жэ кыйкырып ойготбош керек экен журоогу жарылып кетет деп уккам
25.07.2013. 09:05 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
24-10-2012
Соӊку аракети:
10-05-2015 08:39
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Санкт-Петербург
+1
мен кичине кезимде кошунамдын уйуно буйум сурап барып ити уруп жибергенде ойгонуп кетип озумо озум тушунбой коркконумдан ыйлап жибергем уйго келсем мени издеп журушуптур ))
25.07.2013. 10:34 
Тайпасы:
Аким
Комментарийлердин саны:
102
Катталган:
24-04-2013
Соӊку аракети:
28-02-2018 01:24
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Балалыгым өткөн жерде.
0
Karagulov90, боорду эздин го, тундо буюм сурап барганынды элестетип алып, коздон жаш чыккыча кулдум
Super TV
25.07.2013. 14:44 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
11-06-2012
Соӊку аракети:
09-09-2016 17:25
Жынысы:
Белгисиз
0
Мен да бир жолу башка комнатага барып жатып алыпмын да))) Ушуйм эле ушуйм ойгонсом паластын устундо жатам. Кудай сактасын ошондон бери баса элекмин)))
Super TV
25.07.2013. 18:24 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
61
Катталган:
05-04-2013
Соӊку аракети:
11-09-2016 08:27
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жашыруун
0
Mende andaiym jok birok myndai okuyalardy kop ele ukkam
25.07.2013. 21:12 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
48
Катталган:
11-05-2013
Соӊку аракети:
31-12-2014 13:18
Жынысы:
Белгисиз
0
Kuday saktasyn...
28.07.2013. 10:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
22-07-2012
Соӊку аракети:
27-06-2018 02:15
Жынысы:
Белгисиз
+1
Мындай адам коро элекмин кудай сактасын
12.12.2013. 11:46 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
47
Катталган:
17-11-2010
Соӊку аракети:
11-02-2014 11:16
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
менин да кичинемде фантазиям куч эле,отура калып эле ырдай берет экен элем!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21232;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: