Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЗАРЫЛ ИШИҢ БОЛБОСО, ЗАРДАЛЫДА ЭМНЕ БАР? (же ташталган кыштактын азыркы абалы)

№560 26-июль-1-август, 2013-ж


Баткен районунун борборунан 125 чакырым алыстагы Алай тоолорунун койнундагы Зардалы айылынын эли 1959-жылы Кара-Бак айылына көчүрүлгөн. 50 жылдан ашык убакыт ичинде Зардалы каралбаган кыштакка айланып калган эле. Азыркы абалы кандай? Канча адам жашап, эмне менен тирилик кылат? Бул жаатта баткендик белгилүү журналист Адилбек мырзанын Зардалынын өзүнөн даярдаган кызыктуу баянын сунуштайбыз.

САКЫ БАБАНЫН ЖЕРИ ЭЭН КАЛГАНДА...
Жолунун катаалдыгынан улам «Зарыл ишиң болбосо, Зардалыда эмне бар?» деген сөз айтылат. Аска боорлой кеткен Дангинин жолундай коркунучтуу чыйыр жол дүйнөдө аз учурайт. Алгачкы жол куруучулардын бири Мамасалы Муратбеков аксакал: «Дангинин жолу жалаң кол күчү менен көп жылдарда салынып бүттү. Бир күндө 1 метр алга жылган учурлар болгон. Күтүлбөгөн кырсыктар да кездешчү. Акматбек деген жигит арканга асылып түшүп, зоону оюп дары коюп жатканда аркан үзүлүп, учуп кеткен. Ошол аска «Акматбектин аскасы» деп аталып калган. Жол курулардан мурда жетекчилер «жол бүткөндөн кийин райондун борбору менен каттам түзүлүп, турмушуңар оңолот» дешкен. Жок, андай болбоду, өзүбүз курган жол менен өзүбүздү көчүрүп түштү. Айылыбыз ээн кала берди»,- деп эскерет.
Ошентип, 1959-жылдан баштап Зардалыны өнүгүүгө жакын деп Кара-Бак айылына көчүрүүгө чечим кабыл алынган.
Чынында, эң четте жайгашкан Зардалыда тейлөө түйүнү деген болгон эмес. Эски, жепирейген там мектеп аталып, бирин-экин гана балдар окуган. Алгачкы мугалим болуп баргандардын бири раматылык Артык Рахматовдун «бар болгон тамгаңарды үйрөтүп бүттүм, дагы болсо жөнөткүлө» деген сөзү ушул жерде айтылган экен.
Зардалыга эл негизинен 16-кылымда келген дешет. Сакы баба жерден жер тандап, ушул жерге токтоптур. Текенин мүйүзү менен арык казып, түздүккө суу чыгарып, дыйканчылык кылган дешет. Мындан тышкары төрт түлүк мал кармаптыр. Кийин Зардалыда мергенчилик кылып, арчадан тиричилик менен чарбачылыкка керектүү эмерек, шаймандарын жасоо өнөрлөрү өтө өнүгүптүр.
Көчүрүлүүгө дуушар болгон ошол эл – Сакынын уул-кыздарынан тарагандар. Алар ачарчылык мезгилде тоодо өскөн чайыр чөбү менен жан сактап калышкан экен. Чайырды кургатып, тегирменге тартып, унга аралаштырып нан жасашып, өзүн болсо чай ордуна ичишкен. Ушундан улам нойгуттарды «чайырчылар» деп коюшкан.
Эл ат, эшек, төөгө жүктөрүн жүктөп, Дангинин кыйын жолу менен чубап көчтү... Баары калды… Сакы бабанын жери ээн калды… Бирин-экин гана кары-картаңдар көчпөй калышты. Жапыз-жапыз үйлөрдөн иймениңки сулуу-сулуу кыздар чыкпай калышты.

«НОЙГУТТУН КЫЗЫН ИЗДЕП...»
80-жылдары Мурза Гапаров Зардалыга келип, «Нойгуттун кызын издеп...» деген повестин жазды. Арадан көп өтпөй аталган чыгармасы боюнча сценарий жазып, «Ата конуш» көркөм тасмасы тартылды. Фильмдин башкы идеясы ташталган конуштун тагдыры жөнүндө эле. Башкы каарман жаш жигит Сакы нойгуттун кызына үйлөнүү үчүн өзүнө жар издеп Зардалыга келет. Кыз жок… Эл көчүп кеткен… Чоң энеси, бешик жасаган карыя сыяктуулар гана болбосо, башка эч ким жок. Саркар аксакалдын бир төөсү менен жылкысы ээн айылдын эркеси болуп куушуп, тиштешип ойноп калышат. Чоң эне бош калган үйлөрдү аластап, ысырыктап жүрөт. Карыя жасаган бешиктерин ошол үйлөргө бирден коюп кетет, эртеби-кечпи, бул үйлөрдө кайрадан наристе үнү жаңырып, кайрадан тиричилик башталат деген үмүт менен…

АЙЫЛДА 39 ҮЙ-БҮЛӨ ЖАШАЙТ
Айыл биротоло жоголуп кетүү коркунучунда калганда эгемендүүлүк орноп, жергиликтүүлөр ата конушка келе баштаган. Бирок 1999-жылдагы Баткен коогалаңы дал ушул Зардалыдан башталганда эми эле байыр алган эл кайра кетүүгө мажбур болгон. Кийинчерээк эл аз-аздан Зардалыга келе баштап, байыр алууга өттү. Эски айылда жаңыча жашоо башташты. Жокко чөкпөй, барга канаат кылган зардалылыктар ата конушту кайрадан калыбына келтирүүгө жан үрөп жатышат.
Союздун учурунда башталган автоунаа жолун сезондуу болсо да (күз-кыш жабылат) пайдаланышат. Калган учурда ат, эшек же тоо боорундагы жол кызмат кылат.
Зардалылыктар менен жеринде жүзмө-жүз жолукканымда алар азыр 39 үй-бүлө туруктуу жашап жатканын айтышып, 2009-жылы курулган башталгыч мектептин жаңы имаратын көрсөтүштү.
Айылда электр чубалгылары жок, чырак менен күн көрөт. Чоң тамдар менен кошо бир кезде таштан салынган үй, короо-сарайлар да жолугат. Айрымдар жаңы там салгыча ошол таш үйлөрдө жашап турууга аргасыз. Телефон байланышы эми келет деп пландалууда. Бирок айыл тургуну Муса аке күн батареясын орнотсо, Ураим аксакал сууга кичи ГЭС куруп алыптыр. Балдар ал үйгө чогулуп, ДВД аркылуу кинолорду көрүп кубанып жатышат. Жолунун катаалдыгына карабастан, курулуш материалдарын эптеп алып келишкен адамдар заманбап имараттарды салышууда.
Сайдымар карыя радиодон дүйнөлүк жаңылыктарды угуудан тажабайт экен. «Кыргызстандын каналдарынын толкундары жетпейт. Өзбекстандыкы кудуктун ичинен да тартат» дейт ал. Ал эми ардагер мугалим Иса Жалилов Зардалы аймагында туризмди өнүктүрсөмбү деп долбоор даярдап жүрөт. Белгилүү уста жигит Турсунбай Шамиев чакан ГЭС куруп, курулуш материалдарын даярдоочу цех ачуунун үстүндө иштеп жатканын айтты. Демек, өнүгүүдөн алыс калган айылда алга карай жаңыча умтулуу жышааны бар.

ЖЕРДИ АТ, ЭШЕК, ӨГҮЗ МЕНЕН АЙДАШАТ
Бул жерде айыл чарба техникалары жок болсо да, карапайым эл 90 гектар суулуу аянтты ат, эшек, өгүз менен айдап, эгин өстүрөт. Негизинен буудай, картошка, күн карама, жүгөрү эгишет. Химикат колдонулбай алынган түшүмдүн сапаты да жакшы. «Картошкабыз азыр шаарда сатылып жаткан жумурткалардан даамдуу. Наныбыздан тээ ата-бабаларыбыздын учурундагы даам сезилип турат» дейт Ороз аксакал.
Зардалыдагы кадимки суу тегирмендин барасы тынбай айланып, элге ун чыгарат. Тегирмен ташынын күлдүрөгөнү да токтобой угулуп турганы турган. Негизги киреше тармагы мал чарбачылыгы болгондуктан, сүт жана сүт азыктарын даярдоо өнүккөн. Айылдын аймагында 3000 гектар жайыт бар. Жайлоого чыккандар карын-карын майларын, мүшөк-мүшөк куруттарын кышкыга камдай түшүшөт.
Зардалыда өрүк жакшы түшүм берет, бирок даамы бир аз кычкыл.

КЕЛЕЧЕГИ КЕҢ
Баткен районунун акиминин орун басары, Баткен окуясынын катышуучусу, Даңк орденинин ээси АКМУРЗА ТАГАЕВ:
– Өзүм Зардалыда туулуп-өскөндүктөн, ал аймакты жакшы билем. Тоолорунун коюну кен байлыктарга толтура. Дарылык касиети бар булактарын, дары чөптөрүн айтпаганда да жер астында көмүр, алтын, тантал-ниобий, алюминий сыяктуу кендердин жүздөгөн жылдарга жете турган запастары эчак изилденип, тастыкталган.
Зардалы кенине кызыккан инвесторлор көп. Эртеби-кечпи, кендерди ачуу иши башталат. Ошондо бул аймакка эл толуп, жүздөгөн жумуш орундары пайда болуп цивилизациялуу Зардалыга айланат,- дейт.

МАНАСТЫН КҮМБӨЗҮ МЕНЕН КЫРК ЧИЛТЕН ТАЖИКСТАН ТАРАПКА ӨТҮП КЕТТИ
Союз учурунда Зардалыда эл башында турган Алаберди Күлчөбаев аксакал менен маектешип, видеого тартып, айткандарын жаздырдым. Ал мага: «Мурда Зардалыда атактуу Тагай мерген мени Манастын күмбөзү деген жерге алып барган эле. Күмбөздүн узундугу – 12 метр. Андан көп узабай эле Кырк чилтен деген аянт бар. Ал жерде «Каныкейди мен аламын» деп талашкан чоролор салгылашып, бири-биринин түбүнө жеткен экен. Мурда адамдар ал жерлерден 9-кылымдарга таандык болгон согуштук курал-жарактарды, буюмдарды да табышкан. Азыр Манастын күмбөзү, Кырк чилтен мазары Тажикстан тарапта калды. Аттиң, ушул жерлер Союздун убагында жакшылап изилденбеди да»,- деп арман кылды.
Ал киши мага Зардалынын тарыхынан көп окуяларды, болумуштарды айтып берди. Ошондон бир жума өтпөй 86 жаштагы карыя кайтыш болгонун уктум. Жаткан жери жайлуу болсун. Айткандай, ал киши мага минтип да айтты эле: «Шаарга барсаң кызыккандарга айтып кой, ким эски заманды сагынса, Зардалыга келип кетсин».

Адилбек Батыров,
Баткен району, Кара-Бак айылы



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(19)
29.07.2013. 13:31 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
199
Катталган:
13-04-2013
Соӊку аракети:
10-09-2014 14:24
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
4okun
+3
ushu aiylga bir baryp korup kelsem degen nietim bar!
01.08.2013. 12:57 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
290
Катталган:
23-02-2013
Соӊку аракети:
19-05-2014 21:34
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
бишкек
-1
inoplanetyanin, зарыл ишин болбосо,Зардалыда эмне бар?
29.07.2013. 13:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
167
Катталган:
15-02-2013
Соӊку аракети:
28-02-2017 09:14
Жынысы:
Белгисиз
0
Мындай айылдардын болгону да жакшы.Аман болуп омурунуздор узун болсун.
29.07.2013. 14:12 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
41
Катталган:
01-03-2013
Соӊку аракети:
01-05-2014 20:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
тоо арасы
0
жумуртка бышат дейби???
29.07.2013. 15:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
42
Катталган:
22-09-2012
Соӊку аракети:
17-08-2018 09:12
Жынысы:
Белгисиз
0
Урматтуу супер инфо, "эмне менен "тирилик" кылат эмес, тиргилик кылат" деп жазылбайт бекен?
29.07.2013. 16:11 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
438
Катталган:
22-02-2011
Соӊку аракети:
19-11-2018 17:57
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
...
0
Baha909090,
Саламатсызбы!
Адабий тилдин нормасы бар, адабий тилдин нормасында ошондой жазылат.
30.07.2013. 01:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
35
Катталган:
22-05-2013
Соӊку аракети:
27-07-2018 19:32
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
Мен да ушул айылды бир ирет теледен коргом,мен да ушул айылга баргым келет,коруп дегендей.
30.07.2013. 02:38 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
84
Катталган:
02-12-2011
Соӊку аракети:
19-11-2018 15:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
даа окуп олтурсан жомок окугандайле болосун! жанакы, аксакал атабыз туура айтыптыр ким эски заманды сагынса Зардалыга келип кетсин деп, Аллахым насип кылса барып коруп келеербиз...
30.07.2013. 19:10 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
230
Катталган:
21-07-2011
Соӊку аракети:
19-11-2018 14:59
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин балалыгым да ушул Зардалыда откон. Азыр эми тирлик деп шаарда журуп, бир нече жылдан бери Зардалыны корбой сагындым. Чынында ото кооз жер. Дарыянын шаркылдаган уну, таза тоо суусу, анкыган балтыркан чобунун жыты ажайып рахат тартуулайт. Айран, сут, курутун ж.б. айтпа!!
31.07.2013. 22:47 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
03-10-2011
Соӊку аракети:
27-06-2018 14:59
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
ооба бул жерге 1999-2000 жж шылтоо менен барганбыз жылуу-сууда жумуртка бышат,эли болсо мейман доскелишет таш уйлор жана ал жерде погран застава бар
01.08.2013. 19:30 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
140
Катталган:
03-06-2013
Соӊку аракети:
23-01-2015 21:37
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
окусам, таенемдер жашаган айыл коз алдыма элеске тушуп кетти, ал жакка коп барганым учун оз айылым деп билем.
андан да бийик тоолордун арасында, жайы-кышы кар жатат, ат-эшек, уй-кой-эчки ж.б..
айран,сут,каймак, кымыздырык... эх айта берсен соз жетпейт. ал жакта да телефон тартпайт, барабанская антеннадан ктр мененле элтр корсотот калганы орус озбек. жолу жаман тубу которулуп турган машина болбосо ташка тие берет.мектебинин жаныланганына 2 жыл эле болду. от жагылат болчу. 200дой уй
01.08.2013. 19:31 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
140
Катталган:
03-06-2013
Соӊку аракети:
23-01-2015 21:37
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
було жашайт.жумасына 2 жолу автобус каттайт...а так барсан чындап эс алып келесин,интернет жок агент жок.суусу шаркырап, арчалар курчаган.
ии баса Ош шаарындагы Араван районуна караштуу Чогом айылы....
01.08.2013. 23:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
129
Катталган:
01-06-2013
Соӊку аракети:
14-11-2018 04:05
Жынысы:
Белгисиз
0
Араван району менин туулуп оскон жерим. А 3ардалы Чогомдобу? Чогомдо тел,тв барго?
03.08.2013. 01:24 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
140
Катталган:
03-06-2013
Соӊку аракети:
23-01-2015 21:37
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Zarema94,жок Чогомдо эмес. жон эле окшоштурдум
03.08.2013. 14:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
230
Катталган:
21-07-2011
Соӊку аракети:
19-11-2018 14:59
Жынысы:
Белгисиз
0
Zarema94, Зардалы Баткен районунда. Менин туулуп оскон жерим. Абдан кооз жер!!! Мен Зардалы мн сыймыктанам!!!
02.08.2013. 08:58 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
15
Катталган:
09-07-2013
Соӊку аракети:
14-10-2015 11:03
Жынысы:
Белгисиз
0
Мага аябай жакты бул айыл Кыргызстанга барганда бул айылды коруп келбесем!!!
02.08.2013. 22:14 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
204
Катталган:
21-12-2011
Соӊку аракети:
10-02-2014 16:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
KG
-1
Россту 1 айга токтотуп туруп, барып эс алып келсем сонун болмок
03.08.2013. 16:08 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
210
Катталган:
25-07-2011
Соӊку аракети:
22-07-2014 23:33
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош, Сочи
0
сонун жер экен, шаардын ызы-чуусунан аябай жададым...
05.08.2013. 09:02 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
86
Катталган:
28-06-2011
Соӊку аракети:
30-12-2014 10:59
Жынысы:
Белгисиз
0
Бул айылда эжем, жездем военный болуп жургондо жашап келген, суу абдан кыйынчылык менен алып ичебиз, машина журбойт бир канча км. жерге эшек менен тушуп, анан продукт сатып алабыз дечу эле.Кыскасы жердин тубу ат да жок экен. Окмоттун каралашуусу зарыл деп ойлойм.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: