Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

МАНАСЧЫЛЫК - КЫЛЫМДЫ КАРЫТКАН МУРАС

№352 31-июль-6-август, 2009-ж.


Мурункудан калган сөз,
Мурас кылып алган сөз.
Муштум болуп түйүлсө,
Музду жарчу балбан сөз.
Мына ушул “балбан сөздүн” ээлери манасчылар менен болгон “Манас” эпосу, манасчылык өнөр туурасындагы кызыктуу баяныбыз сиздердин көз сыныңыздарда.

Уркаш Мамбеталиев

– “Манасты” ойдон чыгарылган жомок дегендерге пикириңиз...
– Менин андай деп айтууга оозум барбайт. Манас – чыныгы турмушта жашап өткөн кыргыздын улуу, ыйык адамы. Ал тургай бул адам туурасында Кытайдын байыркы тарыхтарында да жазылып калган экен.
Чындыгында, биз да улуу жомок деп айтабыз. Манасчыларды байыртан жомокчулар деп атаганын да билет чыгарсыңар. «Жомокчу» деген сөз «акын» дегенди туюндурат. Акындык өнөр ар кимге эле бериле бербейт. Бирок «ойдон чыгарылган» деген пикирге эч негиз жок.

Рысбай Исаков

– Түшүңүздө элирип “Манас” айтып, жарыңыздын жүрөгүн түшүргөн күн болду беле?
– Кудай сактасын. Элирчү болсом күндүз эле элирип, теминчү болсом күндүз эле теминип айтам. Антип бирөөнүн жүрөгүн түшүрүп, үрөйүн учуруп “Манас” айткандын өзү туура эмес. “Манасты” уга турган, акылына жуга турган адамга айткан жакшы.
– Манасчылыктан башка дагы өнөрлөрүңүздү угуп жүрөбүз. Бири-бирине тоскоол болбойбу?
– Желпинет кыздар наз менен,
Жер көркү тура жаз деген.
Жеринен мыкты жигитке,
Жетимиш өнөр аз деген.
Эки-үч өнөрдү билип алып эле желпинип, мактангандын кажети жок. Өнөрдү канчалык көп билсең, ошончолук өзүңө жакшы.

Назаркул Сейдрахманов

– Бул өнөрдүн башка өнөрлөрдөн артыкчылыгы эмнеде?
– “Манастын” башка өнөрлөрдөн артыкчылыгы, муну кыргыздан башка бир да улут айта албайт. Бул жаралгандан кыргыз элинин энчисине мөөр болуп басылып берилген.
Экинчи бир артыкчылыгы, башка элдердин эпосторундай болуп бир учурда гана айтылып жана бир вариантта гана жазылып, ошол бойдон тим болуп калбай, муун алмашкан сайын жаңырып, ар түркүн варианттарда айтылып келгендигинде. «Манас» – улуу, ыйык эпос. Андыктан аны сыйлай билиш керек.

Дөөлөтбек Сыдыков

– Бир кезде Кытайга барып “Манас” айтып, Жусуп Мамайдын батасын алып келдиң эле, андагы таасирлер туурасында ой бөлүшө кетсең...
– 2005-жылы октябрь айында атайын өкмөттүк делегация менен Кашкар шаарына “Манас” айтып барып келгем. Бир күнү ал кездеги мамлекеттик катчы Дастан Сарыгулов Жусуп Мамайга өзү алпарып: “Ушул балабыз да “Манас” айтып жүрөт, батаңызды берип койбойсузбу”,- деп батасын алып берген.
Ошондон тартып чыгармачылыгымда бир топ жылыштар болду. Ал тургай азыр “Семетей”, “Сейтек” бөлүмдөрүн да айта баштадым.
Бизден айырмаланып, алардын эли “Манасты” уга да, сыйлай да билет экен. Мына ушунусу мага өзгөчө таасир калтырды.

Талантаалы Бакчиев

– Бүгүнкү күндө манасчылык өнөр менен жан багууга болобу?
– Манасчылык өнөр менен жан багууга болор эле, эгерде бизди элибиз уга турган болсо. Кечээки эле өткөн Сагымбай атабыз эл кыдырып, жер кыдырып, жалаң ушул өнөр менен үйбүлөсүн, ал тургай бүтүндөй бир айылды баккан эмеспи. А бүгүнкү күндө ага мүмкүн эмес. Себеби элдин пейили кетип, “Манасты” татыктуу уга турган бир жан таппайсың. Ошондуктан азыркы манасчылар кош өнөрдү аркалап жүрүшөт. Мисалы, мен – мугалиммин. Ушул кесип менен жан багып келем.

Самат Көчөрбаев

– Мындан бир топ жыл мурун Калмакстандагы фестивалга барып келдиң. Калмактарга “Манас” айткан кандай болот экен?
– Калмакстанга манасчы Рысбай Исаков экөөбүз “Дүйнөлүк эпос” фестивалына барып келдик. Биздин эпос башка элдердин эпосторунан айырмаланып, эч кандай музыкалык аспаптын коштоосу жок айтылат эмеспи. “Музыкалык аспап коштобосо деле обонго салып, ар түркүн ыргакта кантип айтасыңар?”- дешип бардыгы аябай таң калышты. Ал тургай кызыгып, Рысбай байке экөөбүзгө атайын өздөрүнүн жаңгарчыларына (“Жаңгар” – калмак элинин эпосу) мастер-класс өткөртүштү. Кызыгы, ал мамлекет жаш жаңгарчыларына пособие, карыларына пенсия берип турат экен.

Улан Исмаилов

– Кантип “Манас” айтып калгансың?
– “Манас” айтуу үч уктасам түшүмө кирген эмес.
Күтүүсүздөн арбактардын аяны аркылуу айтып калгам. Ага чейин “Манасты” толук окуп да көрбөптүрмүн, окуяларынан да кабарым жок экен. Он жетиден он сегизге караган кезимде күүгүм талаш Баатыр чоролору менен көрүнүп: “Мени унутпай айтып жүр”,- деди.
Бир күнү Айкөлдүн чоролорунун бирөөсү: “Баатыр сага бул жерден бата бербейт. Манастын күмбөзүнө бар. Ошол жерден жакшы айтсаң адам болуп келесиң, жаман айтсаң майып болуп келесиң”,- деп айтып калды. Бир жылдан кийин жети кой алпарып, күмбөздө жети күн «Манас» айтып, Баатырдын батасын алдым.

Тарых тастыктайт...

  • Кыргыздын алгачкы манасчылары Ырамандын Ырчы уулу, Жайсаң Үмөт уулу болгон деп айтылат.
  • Буга чейин “Манас” эпосун алгач кол жазмага түшүргөн Чокан Валиханов деп келсек, тарыхчылар ага чейин эле XV кылымдын аягы, XVI кылымдын баш чендеринде жарык көргөн Сайф-ад-дин Аксыкентинин “Мажму-ат-Таварих” китебинде Манас тууралуу маалыматтар кездешкенин далилдеп чыгышты.
  • “Манас” эпосун эң биринчилерден болуп үн жазуучу аппаратка XX кылымдын баш чендеринде орус саякатчысы Смирнов кыл кыякчы, манасчы Кенжекарадан жаздырып алган.
  • “Манас” эпосу боюнча тартылган эң алгачкы кинотасма – Болот Шамшиевдин “Манасчы” көркөм фильми.
  • 2003-жылы ЮНЕСКО тарабынан төкмөлүк жана манасчылык өнөр “Дүйнөлүк руханий мурастардын шедеври” катары таанылган.
  • Бүгүнкү күндө Мамлекеттик архивде 61 манасчынын варианты сакталып турат.
  • Памирлик кыргыз манасчыларынан француз окумуштуусу Реми Дор “Манас” эпосунун варианттарын жазып алган.
  • Тибет кыргыздары “Манасты” комуз менен айтышат.
  • Кытайлык кыргыз манасчысы Жусуп Мамай “Манастын” жети муунуна чейин айтса, С.Каралаев алты муунуна чейин айткан.

Уламыш

Бабабыз Манас өлгөндө айтылуу чоро Жайсаң ырчы аза туунун түбүндө кырк күн, кырк түн Манастын туулгандан өлгөнгө чейинки кылган иштерин, жасаган эрдиктерин даңазалап, кошок-ырга салган экен. Мына ошол кошок-ыр “Манас” эпосунун башаты болгон деген уламыш бар.

Кызык экен...

Айтылуу Компартиянын кайсы бир “билерман сөрөйү” Саякбай Каралаевди “Манаска” партияны кошуп айт” деп кысмакка алат. Ошондо кайран карыя эки санын бекем мыкчып отуруп:

“Көзү күйгөн чок эле,
Сөзү тийген ок эле.
Атаңдын көрү эр Манас,
Ошондо,
Партияда жок эле”, - деген экен.

Эрлан Жумагазиев
lira@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: