Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АЛТЫМЫШ ЖАШЫНДА АКТЁРЛУКТУ БАГЫНДЫРГАН МОМУН ЧАЛ

№353 7-13-август, 2009-ж.


Бала кезимде “Ак кеме” фильмин көрүп алып, “бала кантип балык болуп сүзүп кетти? Мен да ушинтсемби?” деп көл жээгине барган сайын кыялданчумун. Көрсө, баланын балык болуу кыялы тасманын трагедиясы турбайбы. Баланын чоң атасы Момун чалдын жооштугу, аны кемпиринен баштап баары кагып-силкип кордошкондору көрөрмандын жан дүйнөсүн дүрбөлөңгө салат. Ошол дүрбөлөң ээси Момун чал – Асанкул Куттубаев. Ал алтымышка чыкканда биринчи жолу тасмага тартылып, Момун чалдын образын жаратып, артына өлбөс-өчпөс из калтырды.

Ата-энеси ким экенин билбей өскөн

Болочок актёр 1914-жылы Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн. Жети биртуугандын кичүүсү болуп төрөлгөн Асанкул ага ата-энеси ким экенин билбей чоңойду. Анткени болочок актёр үч жашка толгондо ата-энеси каза болуп калган. Ата-эне мээримин көрбөй, жадакалса алар туурасында толук маалымат билбей өскөн бала жакын туугандарыныкында 15 жашына чейин чоңоёт.

Асанкул аганын биртууганы Аманкул Куттубаев борборго келип, кыргыз музыкалык драма театрында уюштуруучу болуп иштеп калат. Аманкул инисинин да актёрлукка жөндөмү бар экенин байкап, өз жанына алып алат. Ошентип, өз дараметтери менен алга умтулган биртуугандар театрда коюлган спектаклдерде анча-мынча роль жарата коюп, актёр деген улуу өнөргө кадам ташташат. Бирок бул жигиттердин жаштыгы Улуу Ата Мекендик согуштун катаал жылдарына туш келет. Асанкул ага мекенин душмандардан коргоо үчүн согушка аттанат.

1941-жылы Түркмөнстан менен Ооганстандын чек арасына жакын жайгашкан Кушка шаарында жүргөндө капысынан “артисттер мекендерине кайтсын” деген буйрук чыгат. Буйрукка ылайык мекенине келген Асанкул ага өзү иштеп кеткен театрда эмгек жолун улап, тартыштыктан, ачкачылыктан кыйналып ыйламсыраган элдин маанайын көтөрүү максатында иш баштайт. Айылдарды кыдырып, оюн койгон актёрдун жаштыгы ушундай катаал турмушта өтөт.

Билимдүү актёр

Кандуу согуш биздин жеңиш менен аяктаган соң «бардыгы жоокер үчүн!» деген ураандан тажаган эл эми келечекке чоң үмүт арта баштайт. “Окуп, билим алуу керек” деген жаштардын катарындагы Асанкул ага Москвадагы Луначарский атындагы театралдык институтуна өтүп, билимдүү актёрго айланат. Кыргызстандын кайсы аймагында театр ачылса, ошол жерлердин баарына барып иштеген актёр өзүнө акырындан тажрыйба топтой берет.

Жубайын Караколдон тапкан

Караколдогу театрда иштеп жүр­гөн­­дө актёр өзүнүн өмүрлүк жары Батый­га жолугат. Батый колунан көөрү төгүлгөн иштүү айым болгон. Иштүүлүгү, сырткы сулуулугу менен жигиттерди суктандырган бийкечти “башка бирөө илип кетпесин” деп чочулаган Асанкул ага үйлөнгүчө шашат.

Асанкул ага фильм­де Момун чалды эмес, өзүн ойногон

Асанкул аганын жүрүш-турушу, мүнөзү да дал “Ак кеме” фильминдеги Момун чалдыкындай болгон. Аталган тасмадагы ролду Чыңгыз Айтматов менен Болот Шамшиев атайлап Асанкул агага ылайыктап жазгандай эле. Бирок андай болгон эмес. Алгач сценарий жазылып, андан соң ага ылайык актёр изделген.
«Балдары тентектик кылганда Асанкул аганын колу тиймек түгүл, бир ооз катуу айтчу эмес» дешет. Жубайын Батыке деп эркелетип, көзүнө карап турган. Чөпкө да зыяны жок экенин билгендер актёрду урматтап, жакшы көрүшкөн.

Ал кездеги актёрлор съёмка кайсы жерде болсо, үйбүлөсүн толугу менен алып барыша турган. Асанкул аганын үйбүлөсү да “Ак кеме” тартылып жаткан Ысык-Көлдөгү Чоң-Жаргылчак айылына барып, съёмка бүткүчө жүргөн. Момун чал Нургазыга айтып берген жомогун тартууда актёрдун кичүү кызы Света да катышкан. Бүтүндөй бир уруу набыт болуп, жалгыз аял бешиктеги баласын алып качып баратканда, душмандар артынан жаа менен атып өлтүрүшкөн эпизод эсиңиздеби? Мына ошол аялдын ролун актёрдун кызы ойногон.

Таарынып, сүйлөбөй койгон

Момун чал Орозкул экөөлөп кыйылган бакты суудан өткөрө албай кыйналышкан жеринде зөөкүр Орозкул өзүнөн бир топ жаш улуу, бирөөгө үнүн катуу чыгарбаган Момун чалды ашата сөгүп, өтүгү менен уруп калат эмеспи. Ушул жерин экөө тең аткара албай, бир топко бушайман болушкан. Режиссёрдун катуу талабынан кийин өтүгү менен Момун чалды чапканы үчүн Орозкул кино бүткүчө кечирим сураган. Кино экенин түшүнүп турса да, Момун чал Орозкулдун кылыгына таарынып, бир нече күн сүйлөбөй койгон.

Эл эмгектен эскерет

Пенсияга чыккыча театрда эмгектенгени үчүн актёр Кыргыз ССРинин Эмгек сиңирген артисти наамына ээ болот. Аңгыча алтымыш жашка чыгып, чоң той өткөрөт. Мына ошол той менен катар Асанкул ага атак алып келүүчү Момун чалдын ролун жаратат. Башкача айтканда, актёр киного биринчи жолу алтымыш жашында тартылат. Андан кийин “Эски тегирменде” – мугалимдин, “Фонтанда” – атанын, “Сүйүү дастанында” – Бегимайдын атасынын, “Каныбекте” – чор тамандын ролун аткарган. Андан сырткары «Каардуу ак куу», «Теңтуштар» аттуу өзбек фильмдерине да катышкан.

Гүлнара Куттубаева:

“Атамды кордошкону үчүн “Ак кемени” көргүм келбейт”

– Ишенесизби, мен “Ак кеме” фильмин ушул жашка чыкканы толук көрө элекмин. Анткени кинодо Орозкул баш болуп атамды кордошот эмеспи, ошон үчүн аны аяп көргүм келбейт. Атам тирүү кезде ичимден “көзү өтүп кеткенде, балким, аны тирүү деп кабыл алып, анан кинону толук көрөрмүн” дечүмүн. Кайдан, азыр деле көрө албай кыйналам, көргүм да келбейт.
Атам укмуш жоош адам болчу. Жети небереси бир учурда моюн-башына асылып жанын коюшчу эмес. Ошондо балдарды какыс-кукус кылайын десем, кайра мени тыйчу. Атамдын улуу агасы Аманкул атама чейин каза болду. Анын балдары менен азыр катташып турабыз. Аманкулду биз чоң ата дечү элек. Атамдын чоң атамдан башка биртуугандарынын баары согушта каза болушуптур.
Ал “Ак кемеге” чейин деле театрда көптөгөн роль жараткан. Ошого карабай, Момун чалды ойногондон кийин “Мыкты дебют” наамын ыйгарышты. Менин көз карашымда маданият жетекчилигинин бул кылганы туура эмес эле.
Тамекини укмуш тартчу. Апам атамдан мурун каза болду. Тамекини кайда катпайын, таап алып буркуратып тартып кирет. Ошондон улам болсо керек, “өпкөсүнө суу толуп кетти” деген диагноз менен ооруканага жатып калды. Көп жаткан жок, бир аз ооруп эле сексен жашында кете берди. Мен үчүн бул жарык түнгө айлангандай болду. Кадимкидей көзүмө эч нерсе көрүнбөй отуруп калдым. Ким келди, ким кетти? Буларды билүүгө дараметим жеткен жок. Ал эми сиңдим Светанын айтымында, атамды акыркы сапарга узатып жатканда күн аппачык, асманда бир да булут болбоптур. Молдо жаназасын окуп, жерден көтөрүшкөндө ачык асмандан кадимкидей жамгыр жаап жибериптир. Карасаңыз, атамдын дүйнө салганына биз гана эмес, табият дагы ыйлаган.

Сүйүн Кулматова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: