Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

БАЛА БАЛАЛЫК ДООРУН СҮРҮШ КЕРЕК

№353 7-13-август, 2009-ж.


Окуучу кезде жыл сайын жайкы эс алуудан келгенде кыргыз адабиятынан сабак берген эжекебиз “эс алууну ким кайдан, кандай өткөрдү?” деген темада дилбаян жаздырчу. Анда классташтарымдын бири таене, таятасыныкына барып ысык нан менен каймак жеп, кымыз ичип күч топтоп келгенин жазса, дагы бирөөлөр жайкы лагерге барып жаңы курбу-курдаштуу болуп келгенин айтышчу. А азыркы балдарчы? Алар жайкы каникулду кандай өткөрүп жатышат?

Балдардын баары базарда

Ушул суроону көкүрөккө түйүп, баш калааны аралап, эл көп жүр­гөн жайлардан сураштырып көрсөк мектеп окуучулардын көпчүлүгү эс албай эле иштеп жаткан болуп чыкты.
Мисалы, биздин каарман, 16 жаштагы Абдылаев Руслан Бишкекке күзгү кийимине акча табыш үчүн алыскы Баткен облусуна караштуу Самаркандек айылынан келиптир. Ал учурда жүк ташуучу болуп иштейт. Бир күндө иш болбой калды дегенде 250 сом табат. Өзүн улуу кишидей салабаттуу кармаган бул балакай: “Окуу жылы башталгыча иштеп, акча топтоп албасам, айылдан мындай жумуш таппайм. Ал эми жайкы эс алууда эс албай, иштеп жүрөм деп капа деле болгонум жок”,- дейт. Дагы бир топ кызыктарды айтып берер беле, бирок, кардар келип калып “болду, мен бош эмесмин” деп басып кете берди.
Учурда базар араласаң, Русланга окшош балдардын бир тобуна жолугасың. Руслан да чоңураак класстын окуучусу. Ал эми “Ош” базарынын жол боюнда бир бала арабасына косметиканын түрүн тизип сатып отурган экен. Жанына басып барып атын сурасам, Адилет деп жооп берди. Ал баш калаабыздагы орто мектептердин биринде 7-классты аяктаган экен. Жайкысын апасына жардам берип кичинекей арабасына ар түрдүү товар салып алып сүйрөп сатып жүрөт. Тапкан акчасын күндө апасына санап берет.
Кадыралы болсо күндө агасы менен Ново-Павловка айылынан “Ош” базарына келип ыйман китебин сатышат. Ал: “Иштеп тапкан акчам кудайга шүгүр, орто эсеп менен 500 сомго чейин барат”,- дейт. Кадыралы жайкы эс алууда эмгектенип чогулткан акчасына үйүндөгү кичинекей карындаштарына да мектеп куралдарын сатып берерин билдирди. Быйыл ал 6-класска барат. Базарды кыдырсаң мындай балдарга көп кезигесиң. Жанына басып барып кепке тартсаң баары эле качып: “Мени газетага чыгарбаңыз, классташтарыма иштегенимди көргөзгүм келбейт”,-деп жатышты.

Эс алууну эңсешет, бирок...

Базар кыдырып жүрүп тырмактай бир кызды көрүп жүрөгүм ооруду. Кичинекей кыз мурдун шуулдата кайра-кайра тартып коюп бут кийим тазалап жатты. Такыр эле болбогон соң колу менен аарчып, мурдунун учун кара май кылып алды. Акырын басып келип жанына отуруп сүйлөшүп калсам, аты Айнура, 2-классты бүтүрүп жайкы эс алууда иштеп жаткан экен. Апасы айтымында ичет экен. Ал атасынын дайынын, бар-жогун билбейт көрүнөт. Ал: ”Мектепте жакшы окуйм. Жайкы эс алууда бир аз акча чогултуп кооз дептер, калем сап, анан кийим сатып алам”,- дейт. Окуусуна болсо таежелери жардам берип турарын да айтты. Кичинекей бул кызда кадимки теңтуштарындай эс алуу оюнда да жок экенин уктум. Кыздын кебинен улам “балдарга тиешелүү балалыкты тартуулай албагандан кийин эмне үчүн бул жарыктыкка алып келишет?” деген ойго аргасыз жетелендим.
Аталган мектеп окуучулары бул үймөктүн бир чети. Мындай балдар бир гана базарларда эмес, айыл жергесиндеги талааларда иштеп жүрүшөт. Албетте, алар деле эс алууну эңсешет, бирок көр тиричилик аларды эс алдырбайт көрүнөт. Бели ката элек балдардын эрте күндө майыша көр тириликтин арабасын тартканына ким күнөлүү? Заманбы, ата-энелерби же өлкөбүзбү?

Мыйзамда мындай дейт...

Мындай көрүнүшкө күбө болгон соң Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексинде 18 жашка толо элек балдардын эмгеги тууралуу эмнелер жазылганын билгим келди. Менин суроомо Социалдык коргоо министрлигинин Эмгек жана социалдык өнөктөштүктү башкаруу бөлүмүнүн башчысы Адилбеков Дауд Алимович жооп берди.
Негизи балдарды иштетүүгө болот. Бирок мыйзам ченеминде. Мисалы, 14 жашка толгон окуучулар ата-энесинин жазуу түрүндө берген уруксаты менен окуудан бош убактысында, ден соолугуна зыян келтирбөөчү жеңил жумуштарды аткарууга болот. Ошол эле учурда атайы түзүлгөн норма бар. Мыйзам түрүндө ал норма бузулбашы керек. Мисалы, бир жерден экинчи жерге кол менен көтөрүп алып баруучу жүктүн салмагы 14 жаштагы уландар үчүн 3 килограммдан ашпоо зарыл. Ал эми кыздар 2 килограммдан ашык көтөрбөшү керек. 16 жаштагылар көтөргөн жүк 3-4 килограммдан ашпашы шарт.
Муну укканда дароо көз алдыма 50 килограммдай жүктү майыша көтөрүп бараткан Руслан келди. “Төрт килограммдан ашык көтөрбөө керек” дегенди укса мыйыгынан жылмаяр беле?

Эс алууга ким шарт түзүп бериши керек?

Ошол эле учурда балдарын бапестеп баккан ата-энелер да көп. Мисалы, иштеп тапканын балдарынын эс алуусуна жумшаган Халимова Бану кесиби боюнча мугалим. Ал: “Маянам аз болсо да жайында кызымды лагерге жөнөтүп турам. Кызым Дарияна жаңы эле эс алуудан келди. Ага 10 күнгө 5 500 сомго Ысык-Көлгө жолдомо сатып берген элем. Менин оюмча, биз, ата-энелер, балдарга татыктуу балалык өткөрүүгө шарт түзүп берүүгө милдеттүүбүз. Алар убактылуу иштеп тапкан тыйынга кызыкпай, билим, таалим-тарбия алуусуна көмөктөшсөк, алардын жаркын келечегине кошкон салымыбыз болот”-деген оюн билдирди.

Балдарды иштетпей, алаканга салып бөпөлөп багуу да туура эмес болсо керек. Ылайыгы келгенде үй жумушун үйрөтүп жашоо-шартка ыңгайлаштыруу, эмгекке бышыруу зарыл экени талашсыз. Ошентсе да бала өзүнө тиешелүү балалык доорун сүрүшү керек.

Бактыгүл Сокушова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21232;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: