Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

САБИРА КҮМҮШАЛИЕВА. САХНАГА АРНАЛГАН ӨМҮР

№202 15-21-сентябрь, 2006-ж.


Эл ар дайым элдин атын чыгарган эренин, калкка кадыры өткөн көсөмүн, кайталангыс өнөрлүү инсандарын жүрөгүнүн түпкүрүндө сактап, канча жыл өтсө да жадынан чыгарбай келет. Ошондой эл жүрөгүнөн орун тапкан өнөрлүү инсандардын бири – актриса Сабира Күмүшалиева. Кыргыз театр жана кино искусствосуна эбегейсиз эмгек сиңирген Сабира Күмүшалиева Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти, Кыргыз Республикасынын Эл баатыры жана башка көптөгөн сыйлыктардын ээси. Анда эмесе, Сабира апанын чыгармачылык жолу, кайталангыс таланты, аялдык, актрисалык тагдыры окурмандын назарында...

АЛЫСКА КЕТКЕН ЧЫЙЫР ЖОЛ

Касиеттүү Чүй боорунда жайгашкан Тө­көл­дөш айылы атагы алыска кеткен көптөгөн чыгаан инсандардын кичи мекени. Төкөлдөш­түн төрт таланттуу кызынын би­ри Сабира апанын балалыгы да ушул айылда өттү. Атактуу инсандардын тагдыр жолуна, чыгармачылык жолуна кандайдыр бир деңгээлде балалыгы таасир берет эмеспи. Сабира апанын балалыгы төңкө­рүш­төн кийинки мезгилге туш келген. 1916-жылы май айларында жарык дүйнөгө келген наристе ата-энесинин көптөн күткөн кубанычы эле. «Аккан арыктан суу агат» дегендей, бо­ло­чок актрисанын ата теги хан тукумунан болгон экен. Бир үйдүн көзгө басаар жалгыз кызы болгондуктан, Сабира эрке өсөт. «Чоң атамы ээрчип конокторго барганды жакшы көрчүмүн» деп эскерет Сабира апа. «Атам табышмак, жомок, жаңылмач айтканга ус­та жан болчу. Төкөлдөштүн төрт кызынын бири Бакен Кыдыкееванын атасы менин мугалимим болгон. Мектепте аябай жигердүү кыздардын бири болчумун. Бирок, канчалык эрке болсом да апам аялзаты катары үй оокатын мыкты кармаганга үй­рөткөн. Элдин башына келген кы­йын кезеңди эске албаганда балалыгым бактылуу өттү.»
Ааламга аты кеткен атактуу актрисанын чыгармачылык чыйыр жолу да айылдын чаң баскан жолдорунан башталган эле.

ТАГДЫР ЖАНА ТАЛАНТ

Тубаса талант ачыла албаган булак сымал. Ага канчалык тоскоолдуктар болсо да бир күнү көзү ачылып, элдин суусунун кандырат. Ошол сыяктуу Сабира апа өзүнүн көкүрө­гүндөгү булактаган таланттын учкунун байкабаган эле. Кайып каскагынан болуп Сабира апа педтехникумда окуп жүр­гөндө театрга мас­­совкага беш- алты кызды чакырып калышат. Массовкага катышкан Сабира ошондон кийин театр менен «ооруп» калат. Актриса болуп сахнада ойноо ал учурда Сабира үчүн кол жетпеген бийик нерседей болуп туюлат.
Бирок, таптакыр турмушу башка нукка түшүп кетээрин бил­ген эмес. Кылдан кыйкым, жумурткадан кыр издеген ошол замандын «мыйзамчылары» Сабираны «кулактын кызы» деген шылтоо менен педтехникумдан чыгарып жиберишет.
Аз өтпөй мектепке мугалим болуп орношуп иштеп калат. Балким, ушул боюнча сахна дегенди унутуп калат беле ким билсин, бирок, айылга оюн коюп келген театр артисттеринин көзүнө түшөт. Айылдагы жөнөкөй маалимден тубаса таланттын учкундарын байкаган Абдылас Малдыбаев сүйкүм­дүү Сабирага жылуу карап:
– Ырдай аласыңбы? Ырдап көрчү...- дейт.
Ырдап жаткан Сабираны карап туруп:
– Сен актриса болосуң. Театрга кел,- деген экен.
Ошентип, 1932-жылы 1-сентябрда Сабира 16 жашында театрдын босогосун аттайт. Бул анын биринчи жана түбөлүктүү кадамы болчу.

АЛМАШЫЛГАН РОЛДОР

Сабирага жаңы жашоо башталат. Алгач массовкаларга катышып, театрдык жашоого көнүп баштайт. Актриса болууну ушунчалык каалагандыктан, кээ бир ролдорду актёрлор жаттап жатканда угуп, аны өзү да байкабай жаттап калган учурлары да болот. Бир күнү кезектеги спектакль болгону жатканда күтүү­сүздөн башкы ролду аткаруучу актриса ооруп калат.
«Ал кезде оюнду жылдыруу деген нерсе өлүм­гө тете иш болгон. Ошол жерден ооруканага алып кеткендиктен, режиссёр эмне кылаарын билбей, бардыгы ары чуркап, бери чуркап калышты. Касымаалы Жантөшевдин «Карачач» драмасын коюп жаткан элек. Алардын кымгуут болгонун көрүп, демимди жыйып туруп бирөөнө акырын сунуш киргиздим. «Мен Карачачтын сөздөрүн жаттап алдым эле. Балким, бул ролду мен аткарып көрөөрмүн.» Башка чара жок болгондуктан, акыры макул болушту. Биринчи ролум мен үчүн укмуштуудай сыноо болгон» деп эскерет Сабира апа.
Эч кандай театралдык билими жок жаш актрисанын де­бюту көптөрдү таң калтырды. Тез эле басма сөз беттеринде Карачачты аткарган жаш актриса тууралуу жазып чыгышты. Бир дагы жолу репетицияга катышпай туруп ролду аткарып кеткени чындыгында эле тубаса талант эле. Мына ошондон баштап искусство дүйнөсүндө Сабира Күмүшалиева аттуу жаңы ысым пайда болот.

КОШ ТАЛАНТ ЖЕ БАКЫТ КОШТОГОН ӨМҮР

Адамга бир гана жолу сүйүү келет, ал эми калганы сүйүү деген түшүнүккө алдануу дешет. Сабира апа да жашоосунда чоң махабатка туш болот. Бул адам – «сахна королу» аталган Муратбек Рыскулов болгон. Сахнада өчпөгөн из калтырган тубаса таланттын ээси, көптөгөн мыкты ролдорду жараткан Муратбек ага Сабира апанын тагдыры болоорун ал кезде эч ким билген эмес.
Көкүрөгү тынч алалбаган эр көкүрөк улан «артист болом» деген ой менен Жумгалдан калаага карай жол тартат. Же даярдыгы жок, же колунда жок жаш жигит калаага келгенден кийин көрбөгөнү көр болот. Артисттик даяр тургансып дегдеп келген Муратбек театрга алгач жөнөкөй эле жумушчу болуп кирет. Ошол жерден Сабирага көзү түшүп калат. Бул кезде Сабира азыркыча айтканда «жылдыз» болуп, анча-мынчаны теңине албай турган кези эле. Өзүнөн көзүн албай тиктей берген Муратбекти алгач элес деле албайт. Бирок, басса деле, турса деле, ролго даярданып жат­са деле жаш жигиттин оттуу көздөрүнөн кутула албайт. Анын жоругуна жини келген Сабира ого бетер ачууланат.
«Күндөрдүн биринде ооруп калдым» деп эскерет Сабира апа. «Ошол учурда жанымдан чыкпай караган Мукеме биринчи жолу серп салып карадым. Анан кийин эле эмне болду билбейм. Мурун жинимди келтирген кийими деле жарашыктуу, өңү деле көзүмө жакшы кө­рү­нүп калды. Ошен­тип, жакын болуп кеттик».
Ошол мезгилден баштап Сабира апа Муратбек агага сабак үйрөтө баштайт. Өнөр баасын баалай билген Сабира Муратбектеги талант көзү ачылбай жаткан булактай оргуштап жол таба албай жатканын байкайт да, колдон келген жардамын аябайт.
Мына, эч билими жок деген адамды көрүп алыңыз. Атактуу Шекспирдин «Король Лиринде», «Отеллодо», «Курманбек» пьесасында Тейитбектин ролун Муратбек Рыскулов бийиктикте аткарып чыга келет. Сахнада төрөл­гөн­дөй ар бир жараткан ролу өзүнчө көркөм, өзүнчө оригиналдуу Муратбек тез эле «сахнанын атасы» деген атка татыды. Муратбек аганын жалындуу махабаты, тубаса таланты Сабира апанын жүрөгүнө да от койду. Акыры ко­лун сураган Мукесинин сунушуна макул болот.
Учурдун, замандын талабына жараша ал учурда бир үйдө эки депутат, эки ырчы, эки артист болгону көзгө өөн учураган. Ошондуктан, бири өз талантын курмандыкка чалышы зарыл эле.
– Менин боюм кичинекей, залдан жакшы көрүнбөй калам. Менин ордум балдар менен үйдө, сен болсо театрда калышың керек,- деп Муратбекке айткан сөздөрүн да азыр эскерет Сабира апа.
– Эл сенин боюңа карабайт, Сакишим. Алар сенин боюңа эмес, эч кимде жок талантыңа таазим кылып, таңкалып карашат. Театрдан кетем деген сөздү угузба...- деп күпүлдөп койчу экен анда Мукеси.
Өмүр бою үзөңгүлөш жүргөн Сабира күйөө­сүнүн жан шериги да, кеңешчиси да болуп берет.
«Муратбек роль аткарып жатканда жылуу сүт­тү колтугума жылуу сактап турчумун. Көшө­гөнүн аркасында туруп ролу бүтүп чыгаары ме­нен ага сактап турган сүттү ичирээр элем. Анткени, артист эң биринчи тамагын сакташ керек эмеспи. Ушундай күндөр болчу» деп эскерет Сабира апа.
Өз талантын, өз жүзүн күйөөсү үчүн курмандыкка чалган Сабира апа көп жылдар бою таланттуу күйөөсүнүн көлөкөсүндө калып келген экен. Бирок, ал Сабира апа үчүн сыймык да, бакыт да эле.
Мукеси экөө 38 жыл бирге жашашып, төрт баланы багып өстүрүшөт.
Бирок, таш боор ажал колунан талашып залкар талант Муратбек Рыскулов 64 жашында жүрөк оорусунан көз жумган.

КИНО ЖАНА САБИРА

Театрга көп өмүрүн, эмгегин арнаган Сабира Күмүшалиева кино искусствосунда да чыныгы бийиктикке жетишкен. Анын бир көргөн адамга укмуштуудай таасир калтырган ролдору азыр да өз бийиктигинен түш­пөй келет. Сабира апанын ролду жаратуудагы чеберчилиги өзүнчө сөз кылганга арзыйт. Мисалы, «От­ко таазим» фильминде өрттөлүп бара жаткан үйдөн үч баланы алып чыккан эпизод бар. Ушул эпизодду тартыш үчүн өрттөлүп жаткан үйдөн чыгыш керек болгон. «Ушул жолу тартылыш керек. Үйдү кайрадан өрттөй албайбыз, эже. Эми эптеп аракет кылыңыз» деген режиссёрдун сөзүнөн улам тобокел салган Сабира эки балага этегин карматып өрттөн чыгып кетет. Эпизод тартылып бүтөөрү менен үй кулап тү­шүп, бир ажалдан калган экен. «Ак кеме» фильминде болсо Сабира апанын ыйлачу эпизодун тартуу керек болот. «Мындай эпизодду даярдыксыз аткара албайм» деген Сабирага режиссёр оройлонуп жиберет. Ызаланып кетип ордунан ыргып туруп кетип бара жаткан Сабира кайра чуркап келип кыйкырып жиберет: «Камераны алып келгиле, мен ыйлап жатам». Ошентип, ызасына чыдабай ыйлап жиберген учурун киного тартып калышкан экен.

ххх

Өнөр картайбайт дешет. Өнөрүнүн арты менен дөө­лөт­түү карылыкка жеткен Сабира апа азыр күүлүү-күчтүү. 90 жашка чыкканына карабай, акыл-эси тунук. Келип-кеткендер менен жылуу учурашып, «чай ичип кет, айланайын» деп мээрим­дүү өнтө­лөгөн адатынан жаза элек. Учурда Сабира апа борбор шаарыбызда жашайт. Апа­­нын ал-абалын сурап, көрү­нүп калган жерден батасын алууга умтулган адамдар да аз эмес. Небере-чөбө­рөлөрү апанын көзүн карап, сөзүн жерге таштабайт.
Уул-кыздарынын кашында акыл-насаатын айтып отурган кутман ка­рыга мындан ары да денсоолук тилейбиз.

Даярдаган Нуржамал Жийдебаева

(Автор макаланын жазылышына көмөк көрсөткөн Сабира Күмүшалиеванын кызы Нуржамал Рыскуловага чоң ыраазычылык билгизет)

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: