Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ААЛЫ ТУТКУЧЕВ: «ТӨКМӨ АКЫНДЫККА ЖАРАБАЙСЫҢ ДЕП ОКУУГА АЛБАЙ КОЮШКАН»

№307 19-25-сентябрь, 2008ж


– Аалы, куш келипсиң биздин редакцияга. Иштериң кандай?
– Баары жакшы. Рахмат.
– “Айтыш-2008” Эл аралык фестивалынын өткөнүнө бир ай болуп калды. Ошол айтыш азыр телеканалдардан байма-бай көрсөтүлүп жатпайбы. Кандай ойдо болуп жатасың?
– Фестивалда мени нааразы кылган нерсе, өзүм курактуу төкмөлөр менен айтышпай, жашы менден бир топ улуу Каныша Раисовага эки жолу туш келгеним болду. Апамдай болгон төкмө менен алым-сабак айтышуу мен үчүн кыйын болду. Дагы бир өкүнгөнүм, казак төкмөсү Аслан Гафуровго туш келбей калганым. 2006-жылдын ноябрында Казакстандын Орал шаарына дастанчы Мухит Мерейм уулунун 165 жылдыгына барганыбыз. Ошондо Аслан экөөбүз финалга чыкканда ал мага катуу сөз айткан эле. “Жерин саткан кыргыздар, Жердин баркын билеби? Элин аткан кыргыздар, Элдин баркын билеби? Тамак ичип көрбөгөн, Туздун баркын билеби? Кыз көрбөгөн кыргыздар, Кыздын баркын билеби? Жериңерде пикет-митинг болуп жатса, силер бул жакта ырдап жүрөсүңөр”,- деп кирди. Бизде ошондо чын эле бир жумалык митинг болуп жаткан. Ичимден таарынып калсам да, өзүнө жараша мындайча жооп бергем:
Кыз баркын билбейт кыргыз деп,
Кордобо элдин бардыгын.
Акаев менен Назарбаевдин,
Ычкырына байлаба,
Эки элдин бирдей тагдырын.
Силер “айгайлап” обон созсоңор,
Биз токтолбой туруп төгөбүз.
Анан жеңилмек элек неге биз?
Кыз баркын билбейт кыргыз дейт.
Карындашың бар болсо,
Берсең анан көрөбүз – деп ырдадым. Андан сырткары, алардын жел токсон окуясын биздин Аксы окуясына салыштырып “силердин башка оор кайгы түшкөндө кыргыз жаштары казак эли үчүн Отарга чейин барып, мылтыкка төшүн тосушкан. А сен элин аткан кыргыздар деп шылдыңдап күлөсүң” деген мааниде ырдадым. Ошондо залда кол чаппай отурган улуу муундагылардын баары дүркүрөтө кол чаап “байгени бер кыргызга” деп кыйкырышты. Көп упай топтогон казак төкмөлөрү мени менен айтышпай туруп эле башбайгени жана биринчиликти алып кетишти. Мен болсо 2-орунду алгам.
– Анда казак төкмөлөрүнө айтайын деп жүргөн сөзүң бар турбайбы?
– Өткөн айтышта Асланга туш болсом бир топ сөз айтмакмын. Ага Жеңишбек өнөк болуп чыкканда “Аслан, Отарда айтканыңды азыр эл алдында айтчы” дебедиби. Аслан сөздү башка жакка буруп, Бишкекти, кыргыз элин мактап туруп алды. Биз төкмөлөр сахнада курч ырдаганыбыз менен ырларыбыз үчүн бири-бирибизге кек сактабайбыз.
– Канча жолку баш байгенин ээсисиң?
– 2005-жылы филармонияда Арстанбек Буйлаш уулунун 180 жылдыгына карата өткөрүлгөн республикалык айтышта башбайгени жеңип алгам. Андан тышкары, бир нече жолу биринчи, экинчи орундардын жеңүүчүсү болгом.
– Ийгиликтериңди көргөн жа­кындарың сени менен дайыма сыймыктанып келишсе керек...
– Атам байкуш менин ырдаганымды укпай кетти. Ал бар кезде деле төгүп ырдаганым менен үйдөн ата-эне, биртуугандарымдын көзүнчө такыр ырдай албайт элем. Мен кайсы убакта жеңишке жетишпейин, дароо атамды эстейм. Анын менин ийгиликтеримди көрбөй кеткенине ичим ачышат. Апам менин жамактаганымды телевизордон көрүп эле жүрсө керек. Маңдайыма отуруп көргөнү 2005-жылда болгон республикалык айтыш болду.
– Айтыш өнөрүнүн ички сырлары боюнча атайын окуп үйрөндүң беле? Же тубаса талантпы?
– Айтыш өнөрүнүн сырларын бир жыл окудум. Мага ушул гана жетиштүү болду. Бирок, дээринде барлар, жөндөмдүүлөр окубай деле төгүп жүрүшпөйбү.
– Кайдан окудуң эле?
– Мектепти бүтүп, эртең мамлекеттик экзамендердин экинчиси болот деген күнү атам 51 жашында каза болуп калды. Ошону менен «үйгө жакыныраак болосуң» деп апам мени Таластан окутмай болду. Биздин айылдын колунда бар жигиттери «жардам катары жылына эки окуучуну Талас университетине өткөрөбүз» дешкен. “Жакшы окуйт” деп эки баланын бирине мугалимдер мени жазып коюшкан эле. Чынында, ал жакка окугум келген эмес. Кудай жалгап, тиги кишилер да “окутпайбыз” деп айнып калышты. Сүйүнгөнүмдү сураба. Ошентип, Бишкекке жол тарттым. Келсем, бардык окуу жайларда документ кабыл алуу аяктап калыптыр. Анан филармониянын алдындагы эки жылдык студияга тапшырдым. Экзамен алып жаткан бир нече адамдын алдында төкмө акын болгум келээрин айтып ырдадым. Арасында отурган бирөө “сен жаттап алсаң керек, бул жерде атактуулар отурат. Ошолорду кошуп ырдачы” деди. “Башка тема бересиңерби, отургандарды тааныбайт экем” десем, “эмнесин тааныбайсың, булар–Самара Токтакунова, Анарбек Ибраев” деп тааныштыра кетти. Аларды телерадиодон угуп, көрүп жүргөнүм менен бет маңдай келгенде тааныбай койдум. Ошентип, аларды жамактап ырдагандан кийин «сенден акын чыкпайт» деп кылкыяк бөлүмүнө өткөрүп коюшту.
– Эмне үчүн?
– Азыр ойлосом, алардын мени айтыш бөлүмүнө өткөрбөй коюшкандыгы, комиссиянын курамында төкмө акындардын жоктугу экен.
– Кыл кыяк бөлүмүнө өтсөң, бул аспапты мурун чер­тип жүрчү белең?
– Чертип жүргөндү айтасың, ага чейин кылкыяк көрдүң беле деп сурабайсыңбы. Колума алып чертсем, кыйчылдайт же түшүнбөйм. Кечинде жатып алып “ушинтип кор болот белем” деп ыйлайм. Кылкыякты үйрөнүп кеткенден кийин “Курманбек”, “Гүлгаакы” дастандарын ырдап калдым. Ошол жылдары аскерге улам-улам чакырта беришкенинен «филармонияда окуйт» деген маалымдама алып барсам, ал дагы жарабай калды. Ошондон улам бир жылдан кийин искусство институтунун музыка бөлүмүнө тапшырдым. Ал жерде төрт жыл окуп, 5-курста жүрөгүм эңсеп келген фольклор бөлүмүнө которулуп, дастан айтуу, айтыш өнөрү боюнча Замирбек Үсөнбаевден сабак алдым.
– Фольклор бөлү­мүндө окусаң, айтыш, дастан айтуудан сырткары элдик ырларды да жакшы созсоң керек...
– Мектепте манас айтып, комуз менен элдик ырларды жакшы ырдачумун. Филармониянын алдындагы студияга өткөндөн кийин кылкыяк бөлүмүндө окуганым менен вокалдан сабак алып жаткандарды туурай берчүмүн. Тактап айтканда, аларды туурап үйдөн үнүмдү бийик чыгарып кыйкырып жүрүп үнүмдү бузуп алгам. Ошентип, өзүмдүн үнүмдөн жок же тарбияланган үндөн жок калгам.
– Мектептен эле комуз чертип ырдачу экенсиң, ал эми окуу жагынан кандай элең?
– Сабактан деле жакшы окуган окуучулардын катарында элем. Бирок, төкмөлүккө көбүрөөк маани берсем керек.
– Кыргыздын байыркы өнөрлө­рүнөн болгон айтыш өнөрүн улоочулардын катарын жөн жерден толуктабасаң керек...
– Туура айтасың. Чоң атам, өз атам экөө тең жамактап ырдаган, макалдаштырып сүйлөгөн, ооздорунан сөз куюлган адамдар болушкан. Атам сүйлөгөндө өзүнөн улуу адамдар дем чыгарбай угушчу экен. Эсимде, раматылык атам үйдө нан, чай жок болсо да, көчөдөн өтүп бараткан адамды чакырып келип аны менен кечке сүйлөшүп отура берчү.
– Биринчи жолу качан жамактап ырдадың?
– Жамактап ырдоо менин ыр чыгаруумдан улам өнүктү окшойт. Биринчи жолу 5-классымда “Ата-энем тойго кетти” деген ыр жазгам. Сыртта каттуу бороон болуп жаткан, ата-энем болсо тойго кеткен. Анан эле тамдын төбөсүндө бирөө басып жүргөнсүп дүңк-дүңк дейт. Ошондо бөбөктөрүм уктап калбаса экен деп коркконуман аларды кечке уктатпай ыр чыгаргам. Тамдын төбөсүндө бирөө басып жүргөндөй болгону шамалдан улам антенна шыпка тийип, катуу үн чыгып жатыптыр. Ал эми жамактап ырдаганым 10-классымда башталды. Мектептин кире беришинде биздин айылдан чыккан Алымкул, Замир, Эстебес, Абдылдалардын сүрөттөрү илинип турчу. Аларды көрүп “менин да сүрөтүм ушул жерде илинсе... Булар кантип төгүшөт болду экен?” деп ойлоно берчүмүн. Ошентип жүрүп, классташ балдарымдын баарына ат коюп жамактап ырдай баштадым. Балдар түгөнгөндө кыздарга да ат койдум. Мунумду мугалимдер чогулушка чыгарып, урушуп жатып койдурушкан. Райондорго айтыш өнөрү менен конкурска барганда мени менен айтыша турган балдар жок болгондуктан, байгени ырдабай эле алчумун.
– Канча биртуугансың? Алардын ичинен айтышка кызыккандары барбы?
– Жети биртууганмын. Үчөө үй-жай күтүшкөн. Ал эми үчөө бойдок. Алардын ичинен көркөм сөзгө кызыккандары бар. Бирок, мендей айтышты аркалап кеткендери жок.
– Эми сөздү сенин жеке жа­шооңо бурсак, сүйлөшкөн кызың барбы?
– Үч жылдан бери сүйлөшүп жүр­гөн кызым бар. Кудай буюрса, эмки орозодо үйлөнүп, ичкилиги жок той берип, апамды сүйүнтөйүн деп жатам.
– Чыгармачылыгың өркүндөй берсин. Маегиңе рахмат.

Маектешкен Сүйүн Кулматова


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: