Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КЕЛГИН КУШТАРДЫ БИЛИП АЛ!

№598 18-апрель-24-апрель, 2014-ж


Кыргызстанда канаттуулардын 300дөн ашык түрү кездешет. Алардын арасында келгин куштар да, кыштоочу канаттуулар да бар. Өткөн санды улай,  балакайларды келгин куштар менен тааныштырууну улантабыз...

САСЫК ҮПҮП (УДОД)

Узундугу – 24-28 сантиметр (тумшугунан куйругунун учуна чейин)
Салмагы – 50-70 грамм
Өмүрүнүн узактыгы – 7-8 жыл
Качан учуп келишет? – Апрель айында

Бул канаттуу «үп-үп» деп үн салгандыктан «үпүп» аталып калган. Уясындагы кыктарын тазалабайт. Уясында жумуртка жана балапаны бар кезде кол салган жырткыч куштарга, жыланга денесиндеги сасык суюктукту бүркүп жиберип коргонот. Сасык үпүп делинип калганы да ушундан улам.
Тумшугу узун, ичке, ал эми тили кыска. Курт-кумурскалар (чегиртке, коңуз, чымын жана башкалар) жана кыктардын ичиндеги курттар менен азыктанат. Уясын дарактын коңулуна, ийиндерге, ураган имараттардын кычыктарына, аскалардын жаракаларына салып, бир нече жыл анда жуп болуп жашашат. Ургаачылары 3-8ге чейин жумуртка тууп, 15-18 күндө басып чыгарат. Сасык үпүптүн айрымдары Кыргызстандын түштүгүндө кышташса, кээлери Түркменистан, Өзбекстан, Ооганстанда кыштап, жазда учуп келет.

ЧЫЙЫРЧЫК (СКВОРЕЦ)

Узундугу – 18-20 сантиметр (тумшугунан куйругунун учуна чейин)
Салмагы – 70-80 грамм
Өмүрүнүн узактыгы – 8-12 жыл
Качан учуп келишет? – Март айында

Булар өрөөндөрдө гана кездешет. Айылдарга, айыл четиндеги фермаларга жакын топ-топ болуп жашашат. Шаарлардан түнкүсүн сейил бактардагы дарактарга жана бадалдарга конуп отурганын көрүүгө болот. Дан эгиндерине зыян келтирүүчү курт-кумурскаларды жеп пайда алып келет. Ошондуктан адамдар аларга атайын жыгачтан уя жасап, илип коюшат. Балапандары 21-23 күндө өз алдынча жем таап жегенге жарап калат. Чыйырчык башка канаттуулардын сайраганын, ошондой эле эшиктин кыйчылдаганын, мышыктын мыёлогонун, баканын чардаганын да туурайт. Айрымдар аны колго үйрөтүп, кээ бир сөздөрдү жаттатат.

БӨДӨНӨ (ПЕРЕПЕЛ) 

Узундугу – 14-20 сантиметр (тумшугунан куйругунун учуна чейин)
Салмагы – 80-145 грамм
Өмүрүнүн узактыгы – 1,5-3 жыл
Качан учуп келишет? – Апрель, май айларында

«Бытпылдык» деп үн салчу анча чоң эмес канаттуу. Көбүнчө дан эгин айдалган талааларды байырлайт. Шалбааларда, токойлордун четинде да кезигет. Жашоосунун көбү асманда эмес жерде өткөндүктөн, душманынан чуркап качып кутулат. Өсүмдүктөрдүн уругун, курт-кумурскаларды жейт. Октябрда жылуу жакка учуп кетишет. Эти ширелүү жана даамдуу. Жумурткасы тооктукунан айырмаланып аллергия чакырбайт. Курамында пайдалуу заттар болгондуктан, аны жеген балдар шамдагай болуп, сабакта бат чарчашпайт.
Мукамдуу сайрагандыктан аны үйдө, кафе, чайканаларда багышат. Ал тургай үйрөтүп, бөдөнө уруштарга салышат.

ТААН, ЧӨКӨ ТААН (ГАЛКА)

Денесинин узундугу – 31-39 сантиметр  (тумшугунан куйругунун учуна чейин)
Салмагы – 175-280 грамм
Өмүрүнүн узактыгы – 14-15 жыл
Качан учуп келишет? – Март айында

Тамагын оңой таап жеш үчүн үйлөрдүн, чарбактардын тегерегинде көбүрөөк жүрүшөт. Жер айдоо кезинде соколордун артынан чурулдап ээрчишип, курттарды терип жешет. Кээ бирлери жаңы уя салбастан, башка чөкө таандын уясын ээлеп алышат. Бөлөк канаттууларга бат үйүр ала тургандыктан, карга жана чар карга менен чогуу жүрө беришет. Эске тутуусу абдан мыкты. «Уясын бузган адамды кийинки жылы да таанып, катуу үн чыгарып, айланып учуп-конот» деген да маалыматтар бар. Бактардын мөмөлөрүн жеп зыян келтиргени менен өлгөн жаныбарлардын тарпын, үлүл, чычкан, келемиштерди жеген жагынан пайдалуу.

ЖЫЛКЫЧЫ ЧЫМЧЫК (ТРЯСОГУЗКА)

Узундугу – 15-19 сантиметр (тумшугунан куйругунун учуна чейин)
Салмагы – 20-25 грамм
Өмүрүнүн узактыгы – 8-10 жыл
Качан учуп келишет? – Апрель айында

Сайроочу чымчыктарга кирет. Дарыя жана өзөн бойлорун, эл жашаган аймактарды байырлайт. Уясын көпүрөлөрдүн алдына, жыйылган дөңгөчтөрдүн, кыштардын арасына, дарактардын коңулуна, тегирмендерге жана башка жактарга салышат. Ичине саман, канаттуулардын канаттарын, жүндөрдү, чүпүрөктөрдү төшөшөт. Балапандары 12-14 күндө учканды үйрөнүп калышат. Тынчы жок чымчык болгондуктан, куйругун өйдө-ылдый сербеңдетип, бирде жерде чуркап, бирде асманга көтөрүлөт. Бирок абада кээ бир канаттуулардай калкып тура алышпайт.

Канымжан Усупбекова
balakai@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(5)
21.04.2014. 09:13 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
24-05-2012
Соӊку аракети:
14-08-2018 18:18
Жынысы:
Белгисиз
0
жылкычы чымчык келгенде жаздын келиши дечу эле атам. Ал келгенден кийин каар жаабайт деп калчу
21.04.2014. 11:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
167
Катталган:
15-02-2013
Соӊку аракети:
28-02-2017 09:14
Жынысы:
Белгисиз
0
Балдар учун эмес мага да аябай кызык болду.Канаттуулар менин хоббимдин бири.
21.04.2014. 15:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
210
Катталган:
25-07-2011
Соӊку аракети:
22-07-2014 23:33
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош, Сочи
0
Жылкычы чымчык адамды коргондо иий мына бул дагы эле олок экен дейт экен, ошондуктан жылкычы чымчыкты коргондо да да иий мына чымчыкты былтыры кордум эле дагы эле оло элек экен деш керек деп уккан элем бала маалда))).
21.04.2014. 15:13 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
146
Катталган:
31-12-2013
Соӊку аракети:
01-10-2016 02:22
Жынысы:
Белгисиз
0
Кичине кезимде жылкычы чымчыктарга жем чачаар елем. Дайыма чача бергендиктен менден коркпой калышкан .
21.04.2014. 22:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
162
Катталган:
04-01-2014
Соӊку аракети:
15-08-2018 13:38
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
азыркы убакта Москва шаарында жашайм
0
Жакшы маалымат экен
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: