Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТАМЧЫЛАТЫП СУГАРУУ – ЗАМАНДЫН ТАЛАБЫНДАГЫ ЫКМА

№609 04-июль-10-июль, 2014-ж


Чет жерден өлкөбүзгө келген туристтер жайлоого чыгып, чычкандын ийининен оргуп чыгып жаткан сууга таң калып, сүрөткө тартып жатышканын көрүп, тескерисинче, мен алардын жоругуна таң калдым эле. Бизге адаттагыдай көрүнүш болгону менен, айрым суусу тартыш өлкөлөргө Кыргызстан бейиштин жериндей көрүнөт окшобойбу. Ооба, Кыргызстан сууга бай өлкө. Бирок акыркы убактарда көптөгөн айдоо жерлерге суу жетпей, какыраган жерге айланып жатканы да бар. Биз бул сапар тамчылатып сугаруу ыкмасына кайрылмакчыбыз. “Кумтөр” компаниясынын колдоосу алдында уюштурулган “Карагат +” долбоорунун Ысык-Көл облусу боюнча мобилизатору Маратбек Букараевге кайрылып, кызыктырган суроолорго жооп алдык.

ТАМЧЫЛАТЫП СУГАРУУ ТУУРАЛУУ:
Бул ыкма алгач суусу тартыш Израиль өлкөсүндө өткөн кылымдын 50-жылдарында колдонула баштаган.
1 гектар жерди 10 тонна суу менен сугара аласыз. Эгер аянттагы эгилген өсүмдүктү 3 ирет сугарыш керек болсо, 30 тонна суу менен түшүм алууга болот.
Суу өсүмдүктүн тамырына гана тийип, башка жерлерине жетпейт. Ошондуктан отоо чөптөр да суу жетишпегендиктен куурап калат.

– Маратбек мырза, айтсаңыз, тамчылатып сугаруу системи деген эмне?
–Кандай гана мөмө-жемиш берчү көчөт тигип же жер-жемиш айдабаңыз, ага сөзсүз түрдө суу жана күндүн нуру керек экени талашсыз. Күндүн нуру табигаттан жана аба ырайынан көз каранды болсо, өсүмдүккө суу берүү адам баласынан көз каранды. Тамчылатып сугаруу долбоору фермерлер үчүн өтө пайдалуу. Бул үчүн фермер жок дегенде 3-4 окутуу, түшүндүрүү иштерине катышышы зарыл.
Тамчылатып сугаруу системи аз эле жабдыктардан турат. Жердин аянтына жараша суу топтоо үчүн чоң цистерна же челек керек. Ага уланган негизги түтүк жана ошол суу агып чыгуучу негизги түтүккө уланган ичке полиэтилен түтүкчөлөр керектелет. Негизги жоон түтүк челектин суу чыгуучу тешигине уланып, ал жерге кран жана атайын чыпка бекитилет. Андан соң жөөктөрдү же түптөрдү аралап өтүүчү полиэтилен түтүктөрү катар уланат. Ар бир түптүн тушунан полиэтилен түтүгүн тешип, сууну тамчылатып туруучу дозатор (өлчөмдөөч) бекитилет. Челекке сууну толтуруп, кранды ачып, негизги жоон түтүк аркылуу майда түтүкчөлөргө суу жүгүрткөн соң бардык түпкө бирдей суу чуркап, дозаторлор аркылуу тамчылай берет. Ал эми чыпканы орнотуу максаты майда түтүктөргө суудагы ар кандай нерселер өтүп, бүтөп калбаш үчүн керектелет.
– Тамчылатып сугаруу системин кандай жерлерде колдонсо болот?
–Айрымдары суу жетишсиз жерлерге гана сууну жеткирүү үчүн колдонот деп түшүнүшөт экен. Жок, аны талаа иштеринин бардык жеринде колдоно берүүгө болот. Мисалы, айрым өсүмдүктөр сууну көп талап кылбайт. Бирок биз аны билбей эле сууну да ысырап кылып, убактыбызды да коротуп, азап чегип арык казып суу буруп келип кыйнала беребиз. Тамчылатып сугаруу системинин эң негизги артыкчылыгы – анын өсүмдүктүн тамырына сууну жеткирүүсү. Суу өсүмдүктүн түбүнө тушталып тамчылап отуруп, чекесине жайылып кетпей, түз тамырга гана барат. Натыйжада суунун ысырап болушунан сактайт. Суу жетпеген жерлерге арык казып убара болуунун ордуна челекке толтуруп алып, тиешелүү көлөмдөгү суу менен тамчылатып сугара берет. Дагы бир негизги артыкчылыктардын бири – бул өсүмдүк эгилген топурак кыртышын ар кандай минералдык, органикалык жер семирткичтер менен азыктандыруу. Челектеги сууга жер семирткичти же курт-кумурскага каршы каражаттарды алынган өлчөмдө аралаштырып жиберип, түтүк аркылуу оңой жеткирип аласыз. Тамчылатып сугаруу системи суунун ысырап болуусун жөнгө салып, фермердин убактысын жана кара күчүн үнөмдөйт.
– Өсүмдүктүн бардык эле түрлөрүн сугарууда колдонула береби?
–Бир жылдык бадыраң, помидор, болгар калемпири жана башка ушул сыяктуу жер-жемиштерди көчөт кезинен тарта бир калыпта сугарууга абдан ыңгайлуу. Картошка, көп жылдык жусай, пияз сыяктуу көк чөптөрдү, кулпунайдын жөөктөрүн да сугарса болот. Карагат, малина менен катар эле алма, өрүктүн дарактарын дагы ушул эле систем менен сугара аласыз.
– Кыргызстанга бул ыкма качан келген? Кайсы өлкөнүн жабдыктары ыңгайлуу?
–Кыргызстанга 2003-жылдардан баштап келе баштаган. Бирок дыйкан-фермерлер анын артыкчылыгына дароо эле ынанып кетишкен жок. 7-8 жылдап анан адамдардын аң-сезимине кире баштайт экен. Анын кененирээк жайылышына атайын компаниялардын долбоорлору көмөктөш болду. Өзүбүздүн эле жигиттер долбоорлорду жазып, чакан гранттардын негизинде бир топ иштерди жасап алышты десем болот. Акыркы үч жылдан бери тамчылатып сугаруу ыкмасы белгилүү бир аймактарда жайылып калды.
Сапаттуусуна карайм дегендерге Израиль жана Италиянын технологиясын сунуштамакмын. Бирок азыр бизге Кытайдан келип жатат. Ал деле жакшы, акчасы да биздин дыйкандардын чөнтөгүнө туура келет. Бир жолку алган системди 3 жылга чейин колдонсо болот.
– Макаланы окуган соң кызыкдар адамдар сөзсүз чыгат деген ишеничтебиз. Тамчылатып сугаруу системин колдонууну каалагандар жабдыкты кайдан, кантип алса болот? Канча каражат сарпталат?
–Азыр Кыргызстанда дыйканчылыкты өнүктүрүүчү, фермерлерге жер иштетүүдө көмөктөшүүчү, алыскы жана тоолуу аймактарды өнүктүрүүчү долбоорлорду ишке ашырып жаткан уюмдар бар. “Хельветас”, “АРИС” жана ушул сыяктуу көптөгөн уюмдарды азыр ар бир айылдык тургун уккан жана билет. Ошол уюмдардын атайын кеңселерине кайрылып, алгач окутуу, түшүндүрүү иштери менен таанышып алган оң. Андан кийин окутууну жүргүзгөн уюмдун атайын адистери сиз каалаган мүдөөнү ишке ашырууга жардам берет. Жалпы жабдыкты алып колдоном десеңиз, баш-аягы 30-40 миң сомдой каражат сарпталат. Ал эми системди фермер 3 жылдан ашык мөөнөткө колдоно алат. Азыр “Кумтөр” компаниясынын колдоосу алдында уюштурулган “Карагат +” долбоорунун негизинде Ысык-Көл облусунун аймактарына ушул усулду жайылтып келе жатабыз.
– Маегиңизге рахмат. Элге пайдасы тиет деген ишеничтебиз.

Кетмен-чотун ийинине асып, таң атпай чогулган элдин сабы менен бир нече чакырым арыкты казып, тазалап жүргөн ата-энелерибиздин, улуу муундардын бир кездеги заманы эсиңиздедир. Суу алып өтүүчү каналдарды, талаа аралап өткөн арыктарды казуу, тазалоо адамдын бир топ кара күчүн алып, чоң эмгекти талап кылат. Техника менен каражат жетишсиз жерлерде азыр деле суу жеткирүү маселеси биринчи көйгөй болуп, көптөгөн жерлер иштетилбей жайдак калып жатат. Эгер сиздин гектарлаган жериңизге суу жетпей, иштетилбей жаткан болсо, анда тамчылатып сугаруу системин колдонуп көрүүнү сунуштайбыз.


Гүлжан Асанкожоева
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(9)
08.07.2014. 07:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
24-06-2014
Соӊку аракети:
26-07-2017 10:09
Жынысы:
Белгисиз
+1
Jange tahnika, jange madaniyatte tek paydaluu ele bolso vyronvvgo arzeyt.
08.07.2014. 23:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
07-02-2014
Соӊку аракети:
11-11-2018 23:44
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Каракөл
-1
Кымбат экен да. Арыктан эле суугарган он го.
09.07.2014. 19:40 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
08-09-2013
Соӊку аракети:
01-01-2015 20:32
Жынысы:
Белгисиз
+1
Бул ыкманы бак тигип орнотуп алса пайдалуу ж/а туболуктуу болот.
12.07.2014. 16:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
72
Катталган:
29-01-2014
Соӊку аракети:
25-09-2018 22:44
Жынысы:
Белгисиз
0
кымбат болгону менен суу ресурсубуз уном болуп жатпайбы, биз бир кундук акчаныны эсебеин чыгарбай келечектеги ресурстарды ойлонушубуз керек
12.07.2014. 16:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
72
Катталган:
29-01-2014
Соӊку аракети:
25-09-2018 22:44
Жынысы:
Белгисиз
0
кымбат болгону менен суу ресурсубуз уном болуп жатпайбы, биз бир кундук акчаныны эсебеин чыгарбай келечектеги ресурстарды ойлонушубуз керек
13.07.2014. 17:38 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
64
Катталган:
19-02-2014
Соӊку аракети:
20-09-2014 22:27
Жынысы:
Белгисиз
-1
ээ бул ыкма суусу жок тартыш олколор ойлоп тапкан бизге кереги жок бизде суу кенен жамгыр жаайт тынбай.калпеле башынарды оорута бербегилечи.булар ушу техниканы алса деп бизнесин ойлоп жатышат.суусу жок олколорго сата беришсин.
15.07.2014. 18:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
72
Катталган:
29-01-2014
Соӊку аракети:
25-09-2018 22:44
Жынысы:
Белгисиз
0
бизде суу коп болгону менен тоолу жерлерде маселе коп, коп болсода ошону уномдош керекта!!!
07.07.2015. 23:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
30-08-2011
Соӊку аракети:
12-06-2018 08:09
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
Керектуу жабдыктарды кайдан алса болот?
09.05.2016. 22:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
09-10-2011
Соӊку аракети:
05-03-2017 17:16
Жынысы:
Белгисиз
0
Коп деле акча кетпейт экен. Кааласанар айтып берем кандай кылыш керек экенин. Бул ыкма менен сугаруу аябай жакшы экен. Арык менен сугарсак жооктор катып чоптор коп чыгып кетет. Тамчылатып сугарсак топурак жумшак болуп осууго жакшы шарт тузулот. Каражат жагы коп деле кетпей.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21442;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: