Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТАКТАЙДАН КОМПЬЮТЕРДИ КӨЗДӨЙ...

№366 6-12-ноябрь, 2009-ж.


7-ноябрь – Басма сөз күнү

Азыр гезит көп. Көңүл ачуучу, саясий-маалыматтык, жарнамалык, криминалдык, айтор, сан түркүн. Гезиттер мына ушундай миң түркүн жүзгө, үнгө ээ болгуча кандай жолдорду басып өткөн? Кабарыңыз барбы?

ГЕЗИТТИН ТАРЫХЫНАН

Биринчи кайда пайда болгон?
Байыркы Римде ар түрдүү окуялар чегилип жазылган жыгач тактайлар байларга, сенаторлорго таратылып турчу. Рим императору Юлий Цезарь «маалымат тактайлар бардык элге таратылсын» деген буйрук чыгарган. Бул тактайлар учурдагы гезиттердин түпкү атасы десе болот. Ал эми жазма түрүндөгү гезит биринчи жолу биздин замандын 911-жылы Кытайда пайда болгон.

Эмне үчүн газета?
16-кылымда Италиянын Венеция шаарында кемелердин жү­гүрт­мөсү, падышанын жашоосу, шаар аралык соода байланыштары, жалпы эле соодага байланышкан жаңылыктар жазылган баракчалар басып чыгарылып турган. Ал баракчалар “gazzetta” деп аталган Италиянын майда тыйындарына сатылчу. “Газета” сөзү ушул түшүнүктөн келип чык­кан.

Эң көп нускалуу гезиттер
1990-жылы Орусиянын “Аргументы и факты” гезити дүйнөдөгү эң көп нускалуу гезит деп, “Гиннес рекорддор китебине” киргизилген. Ал жумасына 33,5 миллион нускада чыкчу. АКШнын “New York Times” гезити учурда күн сайын 1 миллион 77 миң, ал эми жекшембиде 1 миллион 476 миң нуска­да чыгып келет.

ГЕЗИТ БАСЫП ЧЫГАРУУ ОҢОЙ ЭМЕС

Ар бир тамганы тизип чыгуу керек
Компьютердик индустриянын өнүгүшү азыркы журналисттердин түйшүгүн кыйла жеңилдетти. А мурун кандай эле?
Алгачкы гезиттерди чыгарууда жыгачтан оюлуп жасалган тамгалар колдонулчу. Жазылчу сөздү ошол тамгалардан курап, атайын калыпка кол менен тизип чыгышкан. Анан калыпка тизилген тамгаларга боёк куюлуп, үстүнө кагаз бастырылган. Ошондо калыптагы текст толугу менен баракка түшкөн. Кээ бир учурда тамга калыптарынын жетишсиздигинен бир бет кагазга басылып бүткүчө экинчи бет басылбай токтоп турган.

Коргошун, фототергич, компьютер...
Техниканын өнүгүшү менен басмакана кызматкерлери ар бир тамганы колго тизүүдөн кутулушкан. Башкача айтканда, тамга терүүчү машина “Линотип” (лат. linea — сап, typos — так) пайда болуп, ал коргошун менен иштеген. Текст терүүчү адам клавиатураны басканда калыпка тамгалар тизилип, ага эритилген коргошун куюлуп, текст жазылган. Эгер саптагы сүйлөмдөн бир ката кетсе, аны оңдоо үчүн саптын баарын кайрадан терип чыгууга туура келген. Негизги текст машина менен териле баштаганына карабай, макаланын аталыштары, рубрикалар жыгач тамгалар менен колго тизилген. Жакынкы күндөргө чейин Кара-Кулжа, Бакай-Ата өңдүү райондордун гезиттери ушул технология менен басылып келди.
“Линотип” машинасынан кийин текст терүүчү аппарат – фототергич чыккан. Мында аппаратка терилген ариптер плёнкага түшүрүлгөн. Анан аны кайчы менен кесип, ар түрдүү дизайн жасашкан.
Заман агымы менен бул иш процесси да артта калып, кадимки компьютер колдонууга кирген. Гезит беттери компьютерде даярдалып, анан принтерден атайын плёнкага чыгарыла баштаган. Ал плёнкадан гезит беттери ультрафиолет нуру аркылуу пластинага түшүрүлүп, басууга берилген.
Ал эми азыркы учурда журналист материалды компьютерге терет да, аны дизайнер жасалгалап, редакциядан интернет аркылуу басмаканага жөнөтөт. Материалдар СtP (Computer-to-Plate) деп аталган аппаратка жөнөтүлүп, ал жерден пластинага түшүрүлөт. Пластинадан резинага түшкөн маалымат гезит болуп басылып чыгып, окурмандарга жаңылык жеткирүүгө шашат.

Жогоруда саналган тепкичтерди дүйнө жүзүндөгү бардык гезиттер, анын ичинде кыргыз гезиттери да басып өтүшкөн.


«ЭРКИН ТООГО» ЧЕЙИН...

  • Кыргыз басма сөзүнүн тарыхына кайрылсак, 1913-жылдан тарта орус тилинде “Пржевальский сельский хозяин” журналы чыга баштаган.
    Үч айда бир жолу чыккан журналдын башкы редактору бал челекчи Пётр Силин болчу. Журналда “Балчынын кеңеши”, “Агрономдун кеңеши”, “Мал доктурдун кеңеши” деген рубрикалар болгон.
  • Экинчи басылма “Семиреченская молодёжь” деген аталыш менен 1916-жылы жарык көргөн. Изилдөөлөргө таянсак, бул басылма эки жолу чыгып эле жабылып калган.
  • 1918-жылы март айында “Пишпекский листок” гезитинин тушоосу кесилген. Гезитте турмуштук макалалар аз жарыяланып, жаңыдан орной баштаган Совет бийлиги кабыл алган чечимдерге көп орун бе­рилчү.
  • 1919-жылдын майында Токмок шаарында “Токмокский вестник” чыгат.

Кыргызстандын аймагында чыккан алгачкы орус тилиндеги гезиттерди кыргыздын туңгуч интеллигенттери окуп, маалыматтарды элге жеткирип турушкан.

  • “Эркин Тоо” – төл башы
    Биринчи жолу кыргыз тилинде араб тамгасы менен “Эркин Тоо” гезити 1924-жылы 7-ноябрда жарык көргөн. Гезиттин биринчи саны Ташкент шаарында 1000 нуска менен чыккан. Кыргыз тилдүү туңгуч гезиттин баш редактору Осмонкул Алиев, катчы катары Сыдык Карачев, корректор болуп Хусейин Карасаев, котормочулукту Мурат Салихов аркалаган.
  • 1926-жылы 7-ноябрда “Ленинчил жаш” гезитинин биринчи саны кыргыз тилиндеги экинчи басылма болуп жарыкка чыккан.

Сүйүн Кулматова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(4)
09.11.2009. 13:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
19-07-2008
Соӊку аракети:
17-06-2018 16:37
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
tokio
0
мына сага эмгек деп ушуну айт
11.11.2009. 14:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
22-02-2007
Соӊку аракети:
26-06-2018 15:35
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Азыркы журналисттер мунун четин да көрбөй калбадыбы. Коргошун менен иштөө канчалык оор экенин эч ким биле бербесе керек. Макаланын аягына материалды даярдоого жардам бергени үчүн деп ыраазычлык берип койсоңор мен кубанмакмын...
12.11.2009. 14:01 
Тайпасы:
Башкы администратор
Комментарийлердин саны:
36
Катталган:
17-03-2008
Соӊку аракети:
01-04-2014 15:07
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан
0
Материалды даярдоого жардам бергени чн ыраазычылык билдиребиз сизге, урматтуу Бакыт мырза!!!
Сиздин кыргыз басмасз тармагына кошуп жаткан эмгегииз тарыхыбыздын алтын барактарында сзсз татыктуу орунду ээлейт.
17.11.2009. 15:38 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
22-02-2007
Соӊку аракети:
26-06-2018 15:35
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Рахмат.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: