Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АУТИЗМ СТРЕССТЕН КЕЛИП ЧЫГАТ

№628 14-ноябрь-20-ноябрь, 2014-ж


Бала өзү теңдүүлөр катары ойноп-күлүп, ата-энесинин мээримин сезип чоңоюп келе жатат дейли. Анан канча бир убакыттан кийин мунун тескерисинче өзгөрүлүп кетиши мүмкүнбү? Буга психиатрлар мүмкүн дешет жана андай балдар аутизмден жабыркагандар. Булар тууралуу Бишкектеги «Психикалык ден соолук борборунун» балдар психиатры УУЛКАН ИТИКУЛОВА баяндайт.

СТАТИСТИКА
Кыргызстанда расмий түрдө аутист балдардын саны 220 деп көрсөтүлөт. Бирок расмий эмес маалыматтарда 24 миңге жетери айтылат.

АКЫЛЫ ОРДУНДА БАЛА ЭМНЕГЕ БИЛГЕНДЕРИН УНУТУП, ЖАПАЙЫГА АЙЛАНАТ?
-Аутизм бул – баш мээнин өсүшүнүн бузулушунан келип чыккан оору. Аутизм байыркы гректердин autos – "өзүм" деген сөзүнөн келип чыккан. Көбүнчө 1,5-3 жаштар аралыгында пайда болот. Аутизм менен жабыркагандар аутисттер деп аталат. Алар башында өзү теңдүү балдардан эч кандай айырмаланышпайт. Убагында басып, убагында сүйлөшөт. Ата-эне мээримин сезишет, аларга эркелеп күлөт, жылмаят, балдар менен чогуу ойнойт. Анан канча бир убакыттан кийин жүрүм-туруму, мүнөзү, чөйрөгө болгон мамилеси мурункудан тескери жакка өзгөрүлүп кетет. Башкача айтканда, акыл өсүшү начарлап, сөз байлыгы азаят. Ал тургай билген сөздөрүн кошуп айта албай калганга жетет. Күлүү жана адамдын көзүнө кароо деген жоголот. Ата-энесинин эркелетүүсү, колуна алып көтөрүүсү жат көрүнүшкө айланат. Алар көтөргүсү же башын сылагылары келип колдорун сунганда эле өзүнө жакындатпай чырдайт, ыйлайт. Кийингенди, жуунганды унутат.
Жаныбарлар менен куштардын атын, алардын өңүн ажыратуу кыйындайт. Мисалы, мурун өзү ойноп жүргөн ит же мышыкты көрсөтүп, «бул эмне?» десең билбейт. Ачууланып ыйлоо, өзүнө жана буюмдарына эч кимди жолотпоо адатын табат. Айрымдары оюнчугу турса аны карабай, ойнобой турган нерселер менен ойной баштайт, мисалы, идиш-аяк, үтүк. Коркууну унутуп, ысык нерсеге колун салат, бийиктиктен секирет, сууга түшүп кетет. Бирок чагылган жана күндүн күркүрөөсү менен коштолбогон жамгырды телмире тиктегенди сүйүшөт. "Аутисттер – жамгыр балдары" аталышы ушундан чыккан.
Төшөнчү орунун, кийимин, эмеректерин алмаштырууну, жуунтканды, чачын кырктырууну, тырмагын алдырууну сүйбөйт. Эгер аракет жасашса, болушунча каршылык көрсөтөт. Көндүм болгон тамактарды гана жейт. Ошол эле учурда жебей турган нерселерди, алып айтсак, кийим, кагаз, самынды жегенге аракет кылат. Эл көп жүрүүчү жерлерден, унаага түшкөндөн, көчөдөгү үндөрдөн, көпчүлүктөн коркот. Ушул себептүү аны көчөгө, сейил бакка, ооруканага алып баруу, аны менен кафеде чогуу тамактануу кыйынчылык туудура баштайт.

ООРУГА МЭЭРИМДИН ЖЕТИШСИЗДИГИ ӨБӨЛГӨ
-Оорунун эмнеден келип чыгары тууралуу илимий так түшүндүрмө жок. Бирок изилдөөлөрдүн жыйынтыктарына таянсак, бала курсакта жана кичине экенинде ага терс таасир берүүчү факторлор анын аутист болуп калышына өбөлгө түзөт. Курсакта экенинде гендик мутация таасир этет дешет окумуштуулар. Ал эми кичине кезинде негизинен төмөнкүлөр себеп болот:

1) Психологиялык стресс. Кээ бир ата-энелер акча табуу максатында баласын туугандарына таштап кетишет. Алар ата-энесиндей мээрим беришпесе жана баланы кагып-силкип урушса, бала стресске батат да, бара-бара психикасы өзгөрүлүп, аутистке айланат.
Ата-эне кечке иште болуп, балага атайын убакыт бөлбөсө жана баласына мээрим төкпөй, муздак мамиле жасашса да бала өзү менен өзү калып, аутистке айланышы мүмкүн.

2) Оорулар (ич өткөк, сарык, пневмония жана башка) да айрым балдарды аутизмге жеткириши мүмкүн. Мисалы: ачуу дары ичкенден, ийне сайдырууга зордоп алып баргандан жана башкадан стресске түшүп, анан ооруга чалдыгышы ыктымал.

АЙЫКТЫРУУ ООР, БИРОК МҮМКҮН
-Баласында жогоркудай оору белгилери билинсе, ата-эне аны балдар психиатрына алып барып текшертүүсү, кеңештерди алуусу зарыл. Психиатрлар баланын нервин тынчытып, эс алдыруучу жана мээнин иштөөсүн калыпка келтирип, иштетүүчү дары-дармектерди жазып берет. Айрым дарыларды балдар үзбөй ичүүгө мажбур.
Ата-энелер өз алдынча интернет булактардан андай балдарды карап багуу, тарбиялоо, акыл-эсин өстүрүү жаатындагы маалыматтарды алышса же атайын китептерди сатып алып колдонушса болот. Албетте, абдан өзгөргөн баланы калыпка келтирүү оңой эмес. Айталы, итти башка жаныбарлардан ажыратып, тааный билгиче иттин сүрөтүн тажабай улам көрсөтүп, «бул ит» деп жүз же миң ирет кайталоого туура келет. Андыктан ата-энеге чыдамкайлык, ишеним анан логопед, психиатр менен тыгыз иштешүү керек. Аутизмдин жеңил түрү менен жабыркаган, акыл-эси азыраак өзгөргөн аутисттерди атайын класстарда окутуп,  тарбиялап, анан кадимки класска кошууга болот.
Акыл-эси көп жабыркагандарды дарылоо кыйын, сакайбай калуусу толук мүмкүн. Алар окубай калышат.

ДҮЙНӨДӨГҮ БЕЛГИЛҮҮ АУТИСТТЕР:
Билл Гейтс (америкалык ишкер, Microsoft`тун түзүүчүлөрүнүн бири), Винсент Виллем Ван Гог (нидерланддык сүрөтчү), Сатоси Тадзири (япониялык геймдизайнер, "Покемон" сериалынын жаратуучусу), Альберт Эйнштейн (германиялык физик), Леонардо да Винчи (италиялык сүрөтчү) жана башка.

Канымжан Усупбекова
densooluk@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(9)
17.11.2014. 14:44 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
86
Катталган:
21-05-2014
Соӊку аракети:
31-12-2014 18:54
Жынысы:
Белгисиз
-2
мен аутист окшойм)))))))
17.11.2014. 16:50 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
13-02-2012
Соӊку аракети:
21-03-2018 12:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Ал ооруну 1,5 жашка чейин аныктоого болбойбу. Эгер болсо.
17.11.2014. 17:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
13-02-2012
Соӊку аракети:
21-03-2018 12:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
+5
Салам. Жаны торолгон бобоктон баштап 3 жашка чейин баланы кантип тарбиялоо жана тамактандыруу керектигин жазсаныздар. Алдын ала рахмат.
18.11.2014. 15:19 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
11-09-2014
Соӊку аракети:
24-12-2014 15:01
Жынысы:
Белгисиз
0
азыр, билинбеген менен копчулук балдарыбыз аутизм менен ооруса керек. копчулук ата эне талаалап бала багам деп журот.
18.11.2014. 22:46 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
09-03-2012
Соӊку аракети:
22-11-2014 23:16
Жынысы:
Белгисиз
0
Ата-энелер талаалабаса деле балдар аутизм ооруга чалдыгып жатат. Эркектер бакпаса байкуш апалар багат да.
20.11.2014. 10:59 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
2059
Катталган:
22-02-2011
Соӊку аракети:
24-09-2018 18:03
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
...
-1
saku94,
Курамы окшош сайттарга шилтеме калтырууга тыюу салынат! 3 күн банга!
03.04.2015. 22:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
10-06-2014
Соӊку аракети:
09-07-2018 21:16
Жынысы:
Белгисиз
0
Тарых музейинин алдында аутизмден жабыр тарткан балдардын ата-энелери, волонтерлор жана башка жарандар бул ооруудан жапа чеккендерге колдоо көрсөтүү максатында чогулду. Психологдордун түшүндүрүүсүндө, аутизм - бул психиканын бузулуусунун оор түрү. Аутизмдин пайда болушу ар түрдүү болот. Оорунун өөрчүүсү бала сүйлөөнү токтотуудан тартып, дайыма жетектеп жүрүүгө чейин барат. Расмий маалыматтар боюнча, Бишкекте эле аутизмден жабыркаган 74 бала каттоодо турат. Бирок өлкөдө бул балдар атайын тарбиялана турган бир дагы мекеме жок.

03.04.2015. 22:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
10-06-2014
Соӊку аракети:
09-07-2018 21:16
Жынысы:
Белгисиз
0
2-апрель буткул дуйнолук аутизм жонундо маалымат жайылтуу куну
03.04.2015. 22:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
10-06-2014
Соӊку аракети:
09-07-2018 21:16
Жынысы:
Белгисиз
0
Бишкек - Кыргызстан - 2 апреля!!!! Удивительный день только закончился, а мы спешим поделиться нашим замечательным настроением. Пришли наши родители, сотрудники, и просто бишкекчане и семьи с детьми. Дети и взрослые с удовольствием общались, веселились. Так было приятно смотреть на огромное количество людей солидарных с людьми с аутизмом. Запуск шаров на площади, конкурс социальных роликов в котором участвовали не только студенты, но и наши подростки с аутизмом и активные родители, фонарики запущенные в парке любви стали завершающим аккордом в день распространения информации по аутизму в г.Бишкеке
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: