Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЖЫЛКЫ СОЮУ ЖАНА УСТУКАНДОО

№632 12-декабрь-18-декабрь, 2014-ж


Жылкынын казы-карта майын чайнап, чүйгүн этинен тиле кесип жеген кимге жакпасын? Беш бармагы жөнүндө айтпасак да белгилүү эмеспи. Бирок жылкы кантип союлат, жиликтери канчага бөлүнөт, устукандар кандай тартыларын баарыбыз биле бербейбиз. Кызыгып жатсаӊыз, баарын төмөнкү макаладан окуп алыӊыз.

ЖЫЛКЫ СОЮУ
Жылкыны адалдаардын алдында кыбыланы каратып Жараткандан жакшылык тилеп бата кылынат. Андан кийин алдыӊкы буттарын аркан менен тушайбыз. Аркандын калганын теӊ экиге ажыратып, арткы буттарынан кайчылаштырып илип, жерге жыгабыз. Алдыӊкы жаагын аркан менен байлап жогору тартып, кокого бычак уруп, күрөө тамырды жана кекиртекти кулактын түбүнө чейин кесебиз. Жылкынын жаны чыккандан кийин буттарын чечип, терисин сыйрууга киришебиз.

ТЕРИСИН СЫЙРУУ ЫКМАСЫ
Чү дегенде эле төрт шыйрагын кесип алабыз. Андан кийин алдыӊкы бутунун терисин ичинен төштү карай түз жирейбиз. Экинчи бут да ушул ыкмада ишке ашат. Андан кийин төштөн башка карай түз жирейбиз. Жылкынын арткы буттары да алдыӊкы буттардай эле кесилип, табарсык тарапты көздөй кесилет. Андан кийин курсактын терисин теӊ экиге бөлүп алабыз. Териге жол салып алгандан кийин жылкынын бир жак капталын таяп, чалкасынан түшүрүп алуу зарыл. Бул анын терисин бир убакта эки тарабын теӊ чыгарууга ыӊгайлуу (кара малды экиден көп киши сойгондуктан, бири алдынан, бири артынан терини сыйрыйт). Терини кабыргага чейин кесип алган соӊ калганын муштум менен жиреӊиз. Териге эт, май жабышпай чыгыш үчүн малды соёрдон мурун 1 күнгө чейин жем-чөп бербей таӊ ашырып коюу керек. Муну менен малдын ичиндеги бок-жини тазаланат, экинчиден, тери оӊой чыгат. Мындан сырткары тери эттен оӊой ажырашы үчүн союлчу малга бат-бат туз берип туруу абзел.
Терини эттен ажыратып болгон соӊ кылдаттык менен ичин төштөн бир карыш ылдый жеринен киндик тарапка чейин кесебиз. Ич этти алардан мурда ичеги оодара турчу тарапка клеёнка салып алыӊыз.

ИЧ ЭТ
Жылкыны бир капталга оодарганда ич эт жеӊил эле жайылган клеёнкага сыдырылып түшөт. Карынды, ичегини, картаны ажыратып алып, өзүнчө идишке салып, тазалайбыз. Карын менен карта кат-кат болгондуктан, ар биринин ортосун тазалап жууш зарыл. Антпесе картага боктун жыты сиӊип калат да, шорпонун жана эттин даамын бузат. Эми боорду кесип алабыз. Өпкө-жүрөктү кекиртек менен сууруп алып, жүрөктү тилип, канын тазалайбыз.

КАЗЫ-КАРТА, ЖАЛ
Жылкынын эӊ чүйгүн жери болуп казы-картасы, жалы эсептелет. Жылкы – бат семирүүчү жаныбар. Жем-чөбү келишсе 40 күндө согумга даяр болот. Семиргенин жалынан жана киндигинен билсе болот. Касаптар жылкынын ичинде канча эли казы бар экенин киндигин же жалын кармап эле билип алышат. Жылкынын казысын булут, бир эли, эки эли, үч эли, төрт эли, анан таман казы деп бөлүшөт. Таман казы чыкканда жылкынын ичегиси чучук жасаганга жетпей калат.

ЧУЧУК ЖАСООНУН ЫКМАСЫ
Ичегини таза жууп алган соӊ ыӊгайына карата бөлүп алабыз. Казыны узатасынан тилип, атайын идишке салып, татымына жараша туз, кара мурч, табитке жараша зире кошуп аралаштырып, 5-6 саатка тыныктырып коёбуз. Аралашып болгон соӊ кесилген ичегинин бир жагын жип менен байлап, ачык жагынан казыны салабыз. Кесилген ичеги толгон соӊ жип менен байлайбыз.

ЖЫЛКЫНЫ ЖИЛИКТӨӨ
Алдыӊкы колдон кар жиликти күӊ жиликтен ажыратып алабыз. Андан кийин күӊ жиликти далыдан ажыратабыз. Далыны моюн эттен жана кабырга этинен кылдаттык менен кесебиз. Экинчи кол дагы ушундай жол менен ишке ашат.
Арткы саны болсо жото жиликти кашка жиликтен ажыратуудан башталат. Андан кийин кашка жилик жамбаштан бөлүнөт. Жамбашты учадан ажыратууда этин көп чыгарып албаш үчүн уча менен жамбаш ажырачу жикти бычак менен айлантып кесип алыӊыз. Муну менен учанын эки тарабындагы эти теӊ чыгат. Экинчи сан дагы ушул жол менен бөлүнөт.

ЖИЛИКТЕРДИ БӨЛҮҮ
Негизи жылкынын жилигин кыргыздар сыйлуу конокко бүтүн тартышкан. Азыр замандын шартына ылайык жиликтер бөлүнүп тартылууда.
Кар жилик – эӊ улуу устукан катары эсептелет. Бул жилик аял кишилерге тартылбайт. Илгери ата-баба салтында аялдар бул жиликти укурук жилик деп тергеп айтышкан. Кар жилик бөлүнбөйт (майда жандыктардыкы). Жылкыныкы көлөмүнө жараша 4 бөлүккө чейин бөлүнүп, сыйлуу конокторго тартылат.
Күӊ жилик, далы, жото жилик жана кашка жилик төрткө бөлүнөт.
Жамбашты, негизинен, экиге бөлүш керек. Бирок төрт бөлүккө бөлүнүп, булар сыйлуу устукан катары тартылат.
Мындан тышкары бел-аркалар 8 бөлүккө ажыратылып, жамбаштан кийинки эле сыйлуу устукандын эсебине кирет.
Ар бир кабырга төрткө бөлүнөт.
Моюн, төш, омурткалар ыӊгайына жараша бөлүнө берет жана сыйлуу устукан катары эсептелбейт.

БЕШ БАРМАК ЖАСАЙБЫЗ
Жылкынын этин таза бышырып алабыз. Этти сууга салып жатканда суу ысык болбош керек. Суу ысык болсо эт кызарып катып кетет да, жакшы бышпай калат. Этти жай кайнатып бышырган соӊ майдалап туурайбыз. Шорпосундагы майын албайбыз, канчалык майлуу болсо ошончолук жакшы. Анткени шорпого салынып бышкан камырлар бири-бирине жабышпайт. Ошондуктан жылкынын шорпосунун майын (зардап) чогултуп коюп, камыр саларда шорпого кошуп жиберебиз. Беш бармактын камыры колго жуурулуп, тууралат.
Беш бармактын даамын чык чыгарат. Чыкты жасоодо майлуу шорпого пияз туурап, татымына жараша туз, калемпир, мурч кошуп коюӊуз.
Учанын мааниси тууралуу этнограф, тарых илимдеринин кандидаты, доцент Бердигул Темирбаевге кайрылып, төмөнкүдөй жооп алдык:
– Уча – эӊ барктуу конок үчүн (куда-сөөк, аксакал адамдарга) тартылат. Белгилүү этнограф С.М.Абрамзондун иликтөөсүндө “өткөн кылымдарда той-аштарда Кыргызстандын түндүк тарабында – Ысык-Көл, Нарын өрөөндөрүндө коноктун эӊ абройлуусуна берилген” деп жазылган. Бул каада азыр дагы аткарылып келе жатат. Учадан кийин жиликтер улуусуна карата тартылат. Ал эми бул каада өлкөбүздүн түштүгүндө аткарылбайт. Ал жакта сыйлуу устукан катары жамбаш тартылып, андан кийин башка жиликтер тартылат.

БАШ ЖАНА ШЫЙРАК
Баштын терисин сыйрып алабыз да, аны да өз жигине карата бөлүп чыгабыз. Алдыӊкы жаакты үстүнкү жаактан тил менен кошо ажыратып алабыз. Тиштерин кагып, тазалап чыгабыз. Кааласаңыз шыйрактарынан даамдуу килкилдек жасап жесеӊиз болот.

ЖЫЛКЫНЫН ЭТИН КИМДЕРГЕ ЖЕГЕНГЕ БОЛБОЙТ?
Жылкынын этин күчтүү жана ысык оокат деп коюшат. Аны кан басымы жогору адамдар, сарык болуп ооругандар, кант диабетине чалдыккандар жегенге болбойт.


Султан Төрөбеков
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(8)
16.12.2014. 11:24 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
173
Катталган:
05-11-2013
Соӊку аракети:
26-11-2017 23:03
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Египет
+1
Ошто деле уча сыйлуу конокторго тартылат суйлойт десе суйлой береби
18.12.2014. 20:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
Катталган:
19-09-2010
Соӊку аракети:
18-09-2018 12:42
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Россия, Томск
+1
Менин билишимче жылкынын шыйрагынан килкилдек жасалбайт, ушул маалыматты жакшылап текшерип корсонуздор урматтуу автор. Мындан сырткары Кыргызстандын баардык эле жеринде уча улук жилик болуп саналат, учаны тартуунун да озунчо шаан-шокоту болот.
19.12.2014. 10:08 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
5911
Катталган:
05-09-2011
Соӊку аракети:
24-09-2018 09:20
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Супер-Инфо
0
mbk, саламатсызбы!
Тактоого аракет кылабыз. Рахмат!
06.01.2015. 10:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
13-06-2014
Соӊку аракети:
13-08-2018 11:25
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
admin_superstan,
килкилдек жасоого болбойт
18.12.2014. 20:31 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
10-07-2014
Соӊку аракети:
30-11-2015 00:06
Жынысы:
Белгисиз
-2
Ошто жылкы коп союлбайт,Алай , Каракулжада союлат, ал эми ноокат,Карасууда такыр эле союлбайт. Баркын деле билишпейт.
21.12.2014. 02:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
03-08-2011
Соӊку аракети:
29-08-2018 10:50
Жынысы:
Белгисиз
0

ЖЫЛКЫНЫН ЭТИН КИМДЕРГЕ ЖЕГЕНГЕ БОЛБОЙТ?
Жылкынын этин европалыктарга жана турк озбек тажик жб болбойт. Алар учун эшшекти союп жеген менен бирдейт.
03.03.2015. 16:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
26
Катталган:
19-06-2014
Соӊку аракети:
17-09-2018 13:00
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Жылкынын шыйрагын жебейт иттерге берет
04.06.2015. 10:08 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
11-10-2013
Соӊку аракети:
24-09-2018 09:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Жылкынын шыйрагы муун ооруларынан айыгуу учун 1000дин бири.Каалоочулар купуядан кайрылсаныздар билген жардамымды аябайм.Практика жузундо колдонуп жакшы жыйынтыгын коргом.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: