Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

«КОРЬ» ИЛДЕТИ КЫЗЫЛЧА ЭМЕС, КЫЗАМЫК!

№639 30-январь-5-февраль, 2015-ж


Ушул кезге чейин «корь» оорусу өлкөбүздө кызамык деп которулуп келгени белгилүү. Жакындан бери айрым басылмаларда «корь» – кызылча деп берилип, «кайсынысы туура?» деп элдин башы айланды. Бул суроого жооп алуу максатында филология, терминология жана медицина жаатындагы тажрыйбалуу инсандарга кайрылдык.

Аалы Молдоканов, Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын котормо жана жарнама бөлүмүнүн башчысы:
– «Корь» – бул медициналык термин. Муну илгертен кыргыздар кызамык деп айтып, жазып да келген. Анан жакында эле «корь» – кызылча деп которулат турбайбы» деген ызы-чуу чыгып калды. Айрым басма сөз каражаттары «корь» оорусун кызамык деп берсе, ай­рымдары кызылча деп жаза башташты. Мунун баары биздин тил комиссиянын мүчөсү, КРнын Саламаттыкты сактоо министрлигинин улуттук тил боюнча координатору Мейманжан Жээналиевдин катачылыгынан кетти. Ал комиссия мүчөлөрү менен «корь» термининин кыргызча котормосу тууралуу кеӊешпей эле, өзүнүн пикирине таянып туруп «корь» – кызылча деп берилиши керек» деп Саламаттыкты сактоо министрлигине айтып салган. Ал биз менен кеӊешип, анан жалпы бир чечим кабыл алганыбыздан кийин котормосун бериши керек эле.
Мен Мейманжанга «корь» сө­зү­нүн котормосун туура эмес берип коюпсуз» десем, ал өзү да эки анжы пикирде экен. Кыскасы, оюн мага ачык айтпай койду.
Кайсы тармактын кызматкерлери болбосун, кө­бү Юдахиндин сөздүгүн колдонушат. Ошол сөздүктө «корь» – кы­зылча, «краснуха» болсо «балдардын жугуштуу оорусунун бир түрү» деген бойдон турат. Котормосу жок. Анан кантип «корь» сө­зү­нүн которулушу кызылча дегенге ынаныш керек? Юдахин сөздүктү түзгөн мезгил башка мезгил болчу. Азыр ал сөздүктү кайра карап чыгуу керек.
1992-жылы Каракол медициналык окуу жайынын (азыр колледж) окутуучусу, хирург Канымет Жакыпбеков жана Эрмек Токтомамбетов экөө «Орусча-кыргызча медициналык сөз­дүктү» чыгарышкан. Ошондо деле «корь» – кызамык, «краснуха» – кызылча деп берилген.
Медициналык терминдердин которулушу азыр баш аламан, ар ким түрдүүчө которуп жүрөт. Андыктан бул жаатта атайын сөздүк түзүү алдыдагы иш.
А сиздер, журналисттер, «корь» – кызамык, «краснуха» – кызылча деп бергениӊиздер оӊ.

Венера Майтыева, Саламаттыкты сактоо министрлигинин коомдук саламаттыкты сактоо бөлүмүнүн жетекчиси:
– Илгертен эле «корь» оорусу кызамык деп айтылып да, жазылып да келген. Ал эми «краснуха» оорусу кызылча делет. Түрк тилдүү элдер деле, мисалы, татарлар, марийлер (Марий Эл Рес­публикасынын жашоочулары) «корь» оорусун кызамык дешет.

Гүлжигит Аалиев, Республикалык жугуштуу оорулар ооруканасынын жетекчиси:
– Ооба, мурун «корь» оорусу кызамык деп берилип келген. Азыр деле биздин ооруканада «корь» оорусун кызамык деп айтып интервью берген врачтар бар. Бирок биз Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясына «корь» сөзүнүн так котормосун бериӊиздер» деп кайрылганыбызда «корь» – кызылча деп беришкен. Саламаттыкты сактоо министрлигине да ушундай котормону беришкен. Андыктан министрлик да «корь» – кызылча деп бекитип, тараткан.

Таалайбек Токоев,
К.Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин кыргыз тили кафедрасынын жетекчиси, филология илимдеринин доктору, профессор:
– «Корь» термини эзелтеден эле кызамык деп которулуп, айтылып келген. Аны башкача өзгөртүүгө болбойт.

Дамирахан Чыныева,
КММАнын Балдардын жугуштуу оорулары кафедрасынын доценти:
– Атам замандан бери эле «корь» оорусу кызамык деп эле ко­торулуп, айтылып келген. Ал эми кызылча оорусу «краснуха» аттуу оору. Экөө эки башка дарт.

Бурул Жаркынбаева, Бишкектеги Республикалык жугуштуу оорулар ооруканасынын 9-бөлүмүнүн жетекчиси:
– Илгертен врачтар «корь» дартын кызамык деп келгенбиз. Мен сиздердин гезитке кызамык деп маек бергем. «Бул дартты кызылча деп атагыла» деген буйрук кийин келди. Башкача айтканда, бизге жетекчилик тарабынан «Саламаттыкты сактоо министрлиги «врачтар Юдахиндин сөздүгү боюнча иштешсин, анда «корь – кызылча» деп берилиптир» дептир» деген көрсөтмө берилген.

КЫЗАМЫКТЫН КЫЗЫЛЧА ООРУСУНАН АЙЫРМАСЫ
Кызамыкта: дене табы 38-40 градуска чейин көтөрүлүп, мурун жана үн бүтүп, чимкирик көп агат. Күрсүлдөгөн жөтөл жаралат. Көз кызарып, чылпактайт. Таӊдайда кызыл тактар, ал эми жаактын ичиндеги чел кабыкта топтошкон ак чекиттер пайда болот. Денеге жыш кызыл бүдүрчөлөр ооругандан 3-4-күн­дөрү чыга баштайт (алгач кулактын артында, моюнда, бетте пайда болот, анан кийинки күнү денесине, колуна тарап, акырында буттарына чыгат). Оору кабылдап кетсе бронхит, пневмония, менингоэнцефалит жана башка ооруларга алып келет. Бойдогу балага терс таасири жок.
Кызылчада: дене табы 37,5-38 градуска чейин көтөрүлөт. Мурун, үн аздан бүтүшү мүмкүн. Чимкирик аздан гана агат. Жөтөл да аз болот. Кызыл бүдүрчөлөр адам ооругандан кийинки күнү эле дененин бардык бөлүгүнө бир маалда чыгат, бирок жыш эмес. Аял кош бойлуулуктун алгачкы 3 айында кызылча менен ооруса, ичтеги баласына терс таасири тийип, бойдон түшүү же бала майып болуп төрөлүшү мүмкүн.
Көз кызарбайт, чылпактабайт, жаактын ичине жана таӊдайга так, чекиттер пайда болбойт.

Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(11)
02.02.2015. 15:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
74
Катталган:
29-06-2011
Соӊку аракети:
24-08-2018 16:15
Жынысы:
Белгисиз
0
Ракмат Супер. ушул макаланы аябай жакшы жаздыңар. А то Азаттык бир макаласында кызамык деп берсе бир макаласында кызылча деп берип адамдын башын айландырып жаткан болчу. Эми журналисттер да ушуга карата жазышат ко жаңылыктарын.
03.02.2015. 11:24 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
"Кайсы тармактын кызматкерлери болбосун, кө­бү Юдахиндин сөздүгүн колдонушат. Ошол сөздүктө «корь» – кы­зылча, «краснуха» болсо «балдардын жугуштуу оорусунун бир түрү» деген бойдон турат. Котормосу жок. Анан кантип «корь» сө­зү­нүн которулушу кызылча дегенге ынаныш керек?"
Урматтуу Аалы Молдоканов, эмне үчүн котормосу жок, жакшылап карасаңыз көрмөксүз, котормосу бар, ал электрондук вариантында да (кызамык мед. краснуха.), китепте да (кызамык мед. краснуха. Юдахин, 476-бет) турат.
03.02.2015. 23:38 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Бардык эле адабияттарда, сөздүктөрдө, анын ичинде Юдахиндикинде "корь" - "кызылча", "краснуха" - "кызамык" деп ачык-айкын, даана, бадырайып жазылып турат.Анан эмнеге кеңешет эле, эгер сиз айткандай, "Юдахинде котормосу жок" болуп, күмөн санаса, анда кеңешмек да, ушуну которолу деп. Бул жерде "Юдахинди" дурустап карабаган, чала карап алып "котормосу жок экен" деген сизден кетиптир го катачылык, урматтуу Аалы мырза.
03.02.2015. 23:55 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин пикиримче, Улуттук тил комиссиясы (Аалы Молдокановдон башкасы) туура эле маалымат, тыянак бериптир, эми Аалы Молдокановдун комментарийи боюнча аталган комиссия да тиешелүү жообун берсе керек деп ойлойм. Анткени бир эле мекемеде эки башка жооп болуп калды да...
04.02.2015. 00:14 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
"Юдахин сөздүктү түзгөн мезгил башка мезгил болчу. Азыр ал сөздүктү кайра карап чыгуу керек" (Аалы мырза ушинтип бериптир).
Маалымат үчүн айтып коёюнчу.
Ушул жакшынакай эмгекти жасап кеткен Юдахинге чоооң рахмат дешибиз керек.Бирок бул эмгекти өзү эле жалгыз бүтүргөн эмес, ага К.Карасаев көөп жардам бериптир. "Карасаевдин аты Юдахиндики менен чогуу туруш керек, бул эмгекте, аты жазылыш керек" деген маселе көтөрүлгөн, бир илимий конференцияда.
04.02.2015. 00:21 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Бирок аны (авторлош дегенди) ишке ашыруу үчүн көп жолду басып өтүү керек, ал оңой эле ишке аша калчу нерсе эмес экен, анткени автордук укук ж.б. деген маселелер бар. Аалы мырза Юдахинге "ишенбей", күмөн санап жатпайбы, а Карасаевге кандай карайт болду экен... Карасаев кандай филолог, кеменгер, даанышман, сөзмөр, сөз баккан киши болгонун билсе керек, анан ошол адам кызылча менен кызамыктын айырмасын билбей калабы...
04.02.2015. 00:38 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Аталган сөздүк көп эмгек менен жаралып, СССРдин Мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон, азыр да кызмат кылып жатат.Андан кемчилик издебейм, анткени моралдык укугум жок (өзүм эч нерсе кылбай туруп), а кемчилигин ушуга чейин байкаган жокмун. Ал эми Аалы мырзанын "Юдахинде котормосу жок" деген гана негиз менен жогорудагыдай жооп бергени мени канааттандырган жок.
04.02.2015. 00:43 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Тил илимине олуттуу бурулуш жасайм деп, кемчиликти оңдойм (эгер ал бар болсо, далилденсе), түзөтүү киргизем десе, ага деле эч ким каршы болбосо керек, бирок жетиштүү аргумент керек го.
04.02.2015. 09:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
126
Катталган:
06-03-2007
Соӊку аракети:
03-11-2018 11:13
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясына кайрылганда терминдерди бир шумдук кылып которуп беришет.ошол эле терминди кайра жибергенде такыр башкача которот.кайсынысына ишенип кайсыны колдоноорунду билбейсин.баш аламан...
05.02.2015. 00:09 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
"Ушул кезге чейин «корь» оорусу өлкөбүздө кызамык деп которулуп келгени белгилүү"... Макалада ушинтип берилиптир.
Илимий эмгектерде, макала ж.б. материалдарда "корь" "кызылча" деп гана берилиши мүмкүн.Анткени илим чөйрөсүнүн адамы кайсы бир эмгекти жазууда сөзсүз бир ишенимдүү булакка таянат.А бизде тил боюнча мурун да, азыр да ишенимдүү булагыбыз Юдахиндин сөздүгү эмеспи.Анда "корь" - "кызылча" деп турат.Демек, жаңылууга мүмкүн эмес,муну илимий чөйрөдөгүлөр жакшы билишет.
05.02.2015. 01:32 
Тайпасы:
Түйүлдүк
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-12-2014
Соӊку аракети:
08-03-2017 00:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Ооба, илимий адабияттардан, эмгектерден сырткары эл ичинде "кызамык" сөзү көбүрөөк колдонулушу мүмкүн. Анткени эл бул эки ооруну бир эле оору деп кабыл алган болуш керек. Ушундан улам сиздер да "Ушул кезге чейин "корь" оорусу өлкөбүздө "кызамык" деп которулуп келгени белгилүү..." деп жатсаңыздар керек.

1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: