Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ООГАН АРДАГЕРЛЕРИ ЭСКЕРЕТ. «СОГУШТАН СОӉ 10 ЖЫЛ ЭЛГЕ АРАЛАША АЛБАЙ ЖҮРДҮМ»

№641 13-февраль-19-февраль, 2015-ж


«Согуштун эч кимге кереги жок. Анда жеӊген тарап да, жеӊилген тарап да болбойт экен. Бул мааниси жок эле адам өлтүрүү». Ооган согушунун ардагери Шайымбет агайдын үшкүрүк аралашкан бул сөзүнө макул болбой коё албайсыӊ. Кан күйгөн ал согуштун аяктаганына быйыл туура 26 жыл болот. Биз күлгүндөй жаш курагында согуш алааматын көрүп, жаштыгынын бир бөлүгүн курал кармап, ажал менен тирешип өткөргөн агаларыбыздын эскерүүлөрүн уктук.

«БААРЫНА КӨНӨСҮӉ, БИРОК АДАМ ӨЛҮМҮНӨ КӨНҮҮ МҮМКҮН ЭМЕС»
Сайфуддин Азизов, запастагы полковник, Ооган согушунун ардагери. Учурда Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүнүн Аба чабуулунан коргонуу күчтөрүнүн башкы усулчусу:
– Мен Саратов учкучтар жогорку окуу жайын 1981-жылы аяктадым. Ошол эле жылы Закавказ аскердик округунун өзүнчө тик учак полкуна учкуч-штурман катары кызмат өтөй баштадым. 1983-жылы биздин полктон бир эскадрильяны
Ооганстандын Кундуз шаарына жөнөтүштү. Бир жыл учкучтук милдетимди аткарып жүрдүм. Экинчи ирет 1985-жылы кайрадан бардым, бул жолу Кандагар шаарында ага учкуч болдум.
Биринчи жолу Ооганга барганда 22 жашта элем. Албетте, коркуу болду. Жумушубуз абдан көп. Айрыкча биз башкарган МИ-8 тик учагына оголе көп жумуш табыла берчү. Эс алганга да убакыт табылбай калар эле. Бирок ага деле көндүк.
Согуштук операцияларга көп жолу бардым. Алгач 1983-жылы Мазари-Шариф шаарында туткунда калган 19 нефть иштетүүчүнү куткаруу операциясына катыштым. Алдыда жүрүүчү тик учакты душмандар атып түшүрүштү. Биз аскердик колоннаны коштоп бара жаткан элек. Унаалардан секирип түшүп бараткан балдарга ок жаап, алардын мерт болуп жаткандыгы азыр деле көз алдымда. Согушта баарына көнөсүӊ, бирок адам өлүмүнө көнө албайт экенсиӊ. Өлүм деген өлүм тура.
Мен өзүм да ар кандай окуяга кабылдым. Эки ирет башкарып бара жаткан тик учактын кыймылдаткычына ок тийип, конууга аргасыз болдум. Ал кезде өлүм тууралуу ойлобойт экенсиӊ. Тезирээк чара көрүш керек болот, тик учактагы адамдардын өмүрүн сактап калайын дейсиӊ. Анан окуя бүткөндөн кийин ажал канчалык жакын келгенин элестетесиӊ. Бир ирет көз алдымда досум башкарган, ичинде 16 жоокери бар тик учак жарылып кетти. Эч нерсеси калбай күйүп, бири да тирүү калган жок.

«ЖУБАЙЫМДЫН КҮТКӨНҮ МЕНИ АМАН АЛЫП КАЛГАН»
– Ошол убакта чынында эле Ооганстанда тынчтык орнотуп жатабыз, интернационалдык милдетти аткарып жатабыз деп ишенчү экенбиз. Советтик тарбия, патриоттуулук укмуштуудай күчтүү болчу. Бирок канчалаган досторубузду жоготтук, канча адам мерт болуп кетти. Эми ошолордун баары жөндөн-жөн эле каза болгон деп кантип айтабыз?! Антип мен айта албайм. Ооганда 35 учкуч досумду жоготтум. Алардын жакындары, ата-энеси дагы эле «балам ыйык милдетин аткарып жүрүп каза тапкан» деп ишенишет. Бирок мен Оогандан чыныгы достукту таптым. Анан, албетте, учкуч катары тажрыйба топтой алдым.
Согуштан бир да жараат албай кайтып келдим. Бул деген ийгилик. Биринчи ирет Ооганга барып, кайра келгенден кийин үйлөнгөм. Анан кийин кайра бардым. Ооганда жүргөндө жоокерлер ырдаган орусча ыр бар эле, анын эки сабы төмөндөгүдөй: «Тысячью невидимых связаны мы нитей, я тебе обязан тем, что я живой». Ушул ыр саптарын келинчегиме айтып, «менин аман калгандыгыма сенин салымыӊ бар. Күттүӊ. Сен күтүп мен аман келдим» деп айтып калам. Анда азыркыдай уюлдук телефон жок. Кат жазышып турчубуз. Кат да кечигип, эки жумада, бир айда келет. Ошондуктан жубайым экөөбүз күнүгө бири-бирибизге кат жазышып турабыз деп сүйлөшүп, каттын акырына кайсы күнү жазылганын кошумчалап койчубуз. 30 жылга чукулдап калды, чогуу жашап келе жатабыз. Жакында чоӊ ата болом. Элибизде тынчтык эле болсунчу.

«ЖАПЖАШ АДАМДАР ОККО УЧКАНДА КЕЙИП КАЛА БЕРДИК»
Шайымбет Каразаков, Ооган согушунун ардагери, офицер, Кыргыз Республикасынын Куралдуу күчтөрүнүн Аба чабуулунан коргонуу күчтөрүнүн учкуч-инструктору:
– 1980-жылы бала кезимден кыялданып жүргөн Учкучтардын окуу жайына тапшырдым. Бирок орус тилин билбей, окууга өтпөй калдым. Кайра айылыма барып, колхоздо иштеп жүрдүм. Тил үйрөнүш үчүн аскерге барышым керек, учкучтардын окуусуна ошондо өтөм деп ойлогом. 1981-жылдын апрель айында аскерге чакыруу келди. Азыр да эсимде, Оштун райондук аскер комиссариатынын алдында миӊге чукул аскерге барчуларды топтошту. Ошонун баары Ооганга жөнөтүлмөк экен. Аны деле билбептирбиз. Поезд менен Түркмөнстандын Тахта-Базар деген аймагына жеткиришти. Ошол жерде 3 ай болдук. Бир күнү тик учакка салып, Оогандын Баграм аттуу аймагына алып келишти. Ал жерден бир канча кыргыз балдарды Герат деген шаардагы 101-мото-аткычтар полкуна кошушту. Жалаӊ чатырлардан турган шаарчага алып келишкен. Эсимде, ошондо жолдо катар коркуп келгенбиз.
Аз өтпөй жоокерлерди тизип, «айылда трактор айдап жүргөндөр барбы?» дешти. Көрсө, танкист механиктер жетишпей жаткан экен. «Айдап жүргөм» деп танк батальонуна өтүп кеттим. Далай окуялар баштан өттү. Жапжаш жигиттер болор-болбос нерсенин айынан каза таап калышканда ичим ачышып, өкүнүп кетчүмүн. Бир ирет аскердик колоннаны коштоп Гератка баратабыз. Армян улутундагы мектепти жаӊы бүтүп келген бала мага октоп берип туруучу болуп кызмат кылып баштаган. Келгенине 3-4 эле күн болгон. «Башыӊды чыгарба, дарыянын жанынан атышат» деп келе жаткам. Бир убакта аткылап башташты. Күн батып калгандыктан октун жарык изи «салют» сыяктуу болуп көрүнөт. Ошого кызыгып кетти окшойт, башын чыгара калганда эле ок тийди. Башынын бир жагынан кирип, экинчи тарабынан чыгып кетиптир. 5-10 мүнөт эле жашады. Армян тилинде бир нерселерди булдуруктап сүйлөп жатты. Мындайды көрүп эмнеге, кайсы кылыгы үчүн дейсиӊ? Маанисиз өлүм да.
Алайлык Абдылда деген жигит бар эле. Музыкалык окуу жайды бүтүп келген, укмуш ырдачу. Биз аны Рыспай Абдыкадыров деп коёр элек. Мүнөзү да жакшы, таланттуу, өзгөчө адам эле. Бир күнү кароолдо туруп, дарыядан суу алып келе коймокчу болгондо атып кетишиптир. Ошондо баарыбыз ыйладык. Бир үйдүн жалгыз баласы болгон экен. Жакшы адамдар маанисиз, максатсыз эле окко учканда кейип-кепчип кала берет элек.

«СОГУШТА КҮЛКҮЛҮҮ ОКУЯЛАР ДА БОЛДУ»
– Согушта күлкүлүү окуялар да болбой койчу эмес. Бизди танктын ичинен граната ыргыттырып машыктырышчу. Машыктырган командир толмочунан келген, танканын оозунан эптеп батып кирген адам эле. Командир танкта отурат. Гранатанын сүрүнөн көп киши коркот. Бир жоокер ошентип сүрдөп кеткен окшойт. Гранатанын шакекчесин алып ыргытайын дегенде колунан танктын ичине түшүп кетиптир. Шакекче суурулгандан кийин 4 секундда жарылат да. Гранатанын танкка түшүп кеткенин көргөндө ичиндеги баягы толук командирибиз араӊ батчу ооздон учуп эле чыгып жерге жатып калды. А тигил жоокер гранатаны кайра алып тышка ыргытып жибергенге жетишти. Ана-мына жарылат деп жаткан граната сыртка чыгып жерге жата калган командирдин жанына түшсө болобу?! Дагы жакшы, жакын жерде чуӊкур бар экен. Командир ошого кирип кеткенде «дүӊ» эле деди. 4 секунддун ичинде ушундай окуя болуп кеткен. Мунун аягы жаман аяктап калышы мүмкүн болчу. Бирок ошондо аябай күлкү келтирерлик окуядай сезилген.
Мына ушинтип жүрүп Кыргызстанга кайтар да мезгил келди. Чыдамыбыз кетет. Анан Баграмга алып барып самолётко отургузушту. Бирок коркуу сезими кетпейт экен. Учакты атып түшүрбөсө экен деп тиленесиӊ. Аскерде жалаӊ эле Орто Азиядан баргандар менен жүрүп, ойлоп көрсөм, орусча деле үйрөнбөптүрмүн. Бирок келгенден кийин өзүм каалаган Учкучтардын окуу жайын бүтүрдүм. 30 жылга чукулдап калды, тик учакты башкарып, жаштарга да үйрөтүп келе жатам. Согуштан соӊ 10 жылдай адамдарга аралаша албай түнт болуп жүрдүм. Кийин-кийин гана калыбыма келдим.

ООГАН СОГУШУ ТУУРАЛУУ МААЛЫМАТ
1979-жылдын 25-декабрында Ооганстанга советтик аскерлер киргизилип, 1989-жылдын 15-февралында чыгарылган. Ушул убакыт ичинде 620 миӊдей советтик офицер, жоокер кызмат өтөп, согушта 15 миӊдей жоокер көз жумуп, 54 миӊи жараат алышкан.
Кыргызстандан да 7141 тургун согушка катышып, душмандын колунан 300дөн ашуун адам каза болсо, 1500 жоокер жараат алып, 4 жоокер дайынсыз жоголгон. Өлкөбүздөн 2 адам Советтер Союзунун Баатыры наамын алган. Алар: Юрий Исламов (каза болгондон кийин сыйланган) жана Сергей Гущин (учурда Орусияда жашайт).

Мирлан Өмүралиев
koom@super.kg


Ооган ардагери: “Көз алдымда 16 жоокерди алып бараткан тик учак күйүп кеткен”

Автор: Мирлан Өмүралиев
Оператор: Азамат Бакиров

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(8)
Super TV
14.02.2015. 04:20 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
93
Катталган:
04-05-2013
Соӊку аракети:
05-05-2016 03:21
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
денсоолукта болунуздар ар дайым...
Super TV
14.02.2015. 04:47 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
102
Катталган:
09-10-2013
Соӊку аракети:
20-09-2015 23:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
Чын эле толку жок согушта каяктагы авганистанды коргогону биздин уландар каза болгон. Эки байке тен создору маанилуу аябай скромный кишилер экен дагы маектерин угуп эле олтургун келет. Чон рахмат мындан ары ишинидерге ийгилик мекенибизде согуш болбосун.
16.02.2015. 12:57 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
58
Катталган:
14-01-2013
Соӊку аракети:
20-09-2016 00:28
Жынысы:
Белгисиз
0
Туура толку жок согуштар.Азыр деле Украина,Сирияда ушундай корунуш!Аллахым тынччылык бер!
16.02.2015. 19:18 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
02-02-2015
Соӊку аракети:
28-08-2015 12:43
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
бишкек
0
Омурунуздорду берсин...
17.02.2015. 14:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
149
Катталган:
27-09-2014
Соӊку аракети:
19-04-2016 03:49
Жынысы:
Белгисиз
0
avganistandy kimderden kooruwkan
18.02.2015. 10:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
160
Катталган:
19-11-2012
Соӊку аракети:
13-04-2018 08:32
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
новосибирск
0
Эч кимдин башына салбасын согушту тынч эле жашасак болду
19.02.2015. 00:01 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
0
Катталган:
14-02-2014
Соӊку аракети:
06-08-2018 09:28
Жынысы:
Белгисиз
0
тынчылык эле болсунчу согушту козубуз эч качан корбосун кудай сактасын
21.02.2015. 10:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
02-05-2013
Соӊку аракети:
06-02-2018 14:53
Жынысы:
Белгисиз
0
Avganistan olkosundo SSSR mn AKW soguwkan...azyrky Ukraina sy9ktuu...Avganistan, Ukraina sy9ktuular jon gana oyun4uktar 4on derjavalardyn astynda
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: