Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КАРЫШКЫРЛАР МЕНЕН АЛЫШКАН АЙЫМ

№371 11-17-декабрь, 2009-ж.


Кыргызстанда Каракол шаарында жайгашкан жалгыз зоопарк бар. Союз урагандан кийин аз жерден жоюлуп да кете жаздаган. Азыр ал зоопарк Жапайы жаныбарларды коргоо борбору деген аталышка ээ. Пони, аюу, сүлөөсүн сыяктуу бир нече жаныбарды эң жакын досу катары санап, карышкырлар менен алышып ойногонду жактырган эр жүрөк кызыбыз Сеитова Салтанат аталган зоопаркты башкарып келет.

САЛТАНАТ ТУУРАСЫНДА

  • 1976-жылы Бишкек шаарында туулган.
  • Бир уулу бар.
  • Эч нерседен коркпойт.
  • Жаныбарларга жини келгенде кишини урушкандай эле урушуп, алаканы менен чаап коёт.
  • Эң жакшы көргөн жаныбары – карышкыр.
  • Жаман көргөн жаныбары жок. Курт-кумурска, жөргөмүштөн бери жакшы көрөт.
  • Жаныбарларды жаным, алтыным деп эркелетет.

– Салтанат, сизди "карышкырлар менен алышат экен" деп уктум эле...
– Алышканда эми мушташпайм, күрөшүп ойнойм. Аларды көзү ачыла элек кезинен сүт берип үйүмдө багып чоңойтуп, анан капаска коё берем. Ошондон уламбы жырткыч болсо да, мени энесиндей жакшы көрүшөт. Мисалы, Акбара менен Ташчайнар азыр бир жарым жашта. Таластык мергенчилер эне-атасын өлтүрүшүп, балдарына колдору барбай, көзү ачыла элек кездеринде мага алып келишкен. Бир жарым айга чейин үйдө бактым. Аларды көпкө көрбөсөм, кадимкидей сагынып калам.
– Жырткыч деген жырткыч да, кол салган учурлар болду беле?
– Карышкырдынбы, аюунунбу, кыскасы, капаска кирердин алдында алардын маанайын байкайм. Эгер көңүлү суз болсо үстүлөрүнө кирбейм. Күүлөп жатканда да жолобош керек. Жанына барсаң сенден бири-бирин кызганып тиштеп алышы мүмкүн. Ал эми сагынып калышканда колумду жалап, жөөлөп ойношот. Иштеп жатканыма жети жыл болду, бирөө да кол сала элек.
– “Ошол борбордо бир баланын колун ийинине чейин аюу жеп салыптыр” деген маалымат тараган...
– Ал окуя союз учурунда болуптур. Бала зоопаркка атасы менен келиптир. Ойногусу келип колундагы момпосуйду аюуга ыргыткан. Анысы капаска жетпей четине түшүп калганда, атасы баланын колуна карматып аюуга өзү бердириптир. Аюу баланын колун ийининен жулуп алган. Бул жерде аюу эмес, атасы күнөөлүү. Угушума караганда, ал бала быйыл мектепти бүтүптүр.
Азыр деле айрымдар айнектин сыныктарын ыргытат же таяк алып чукулашат. Көрүп калсак 500 сом айып салабыз. Бирок андай айыпты төлөөгө көбүнүн шарты жок болгондуктан, тартипти көзөмөлдөөчүлөр сыртка чыгарып салышат.
– Учурда канча жаныбар бар?
– 6 карышкыр, 7 төө, 6 лама, 1 пони, 3 аюу, 4 сүлөөсүн, 2 түлкү, 4 бүркүт, 1 таз жору, 3 топоз, 3 үкү, 2 айры куйрук, 3 жаман сары, 2 дикобраз, 2 пржевальск жылкысы бар. Жылкыларды Алматы зоопаркы белек кылды. Биз аларга 1 эркек, 1 ургаачы топоз, 1 ургаачы лама, анан 1 эркек аркар бердик. Аркар бизде жалгыз болчу. Ал күүлөп жатканда жинденип, капастардын баарын талкалачу, ошондон улам жалгызсырабасын деп берип жибердик. Понибиз эркек, ага ургаачысын сатып алалы десек 2000-2500 доллар болуп жатат.
– Жаныбарлар ал жерден көбөйө да алышабы?
– Карышкырлар, топоздор, ламалар, төөлөр көбөйүшөт. Карышкырлар жылына 5-6 бөлтүрүк тууйт. Аларды багыш оңой эмес, ошондон улам эркегин бычып салсакпы деп жатабыз. Мисалы, сүлөөсүндөрдү, аюуларды жалгыздан кармайбыз. Кошсок алар бири-бирин тытып жеп коюшат.
– Тамак жагы кандай болуп жатат?
– Бугу, элик, лама чөп жешет. Андан сырткары, ундан ботко жасап беребиз. Карышкырлар малчылардын арам өлгөн малдарынын этин жешет. Бирок ооруп өлгөн малдын этин бербейбиз. Эт алып келишкенде берерден мурун атайын текшерүүчү адамдардын көзөмөлүнөн өтөт. Бүркүт, ителги сыяктуу жырткыч канаттууларга койдун боорун, көгүчкөн, коён беребиз. Cүлөөсүндөргө сүт, жумуртка, анан тоок союп беребиз. Тамак-ашка кеткен чыгымдын баары Германиянын Жаныбарларды коргоо борбору тарабынан төлөнөт.
– Бул зоопарк мамлекеттин карамагындабы?
– Союз убагында, албетте, мамлекеттик болчу. 15 республика өз алдынча кеткенден кийин жаныбарлар каралбай калган. Айрымдары ачкадан өлүп, айрымдары оорукчан болуп калышкан. Ошондо Германиялык “Илбирстерди коргоо” долбоору менен иштеген Торстен Хардер биздин зоопаркты өз карамагына алган. Ошентип ал зоопарк эмес, Жапайы жаныбарларды коргоо борбору болуп кайрадан түзүлгөн.
Учурда бул борбор мамлекетке карабайт. Бирок мамлекет менен тыгыз иш алып барабыз. Мисалы, браконьерлерден төрт сүлөөсүн алынган экен. Мамлекеттин өзүнүн базасы жок болгондуктан бизге беришти. Биз атайын ушул борборго деп жаныбарларды кармабайбыз. Кичине кезинде кармалып, чоңойгондо жаратылышка жашап кете албагандар бизде багылат.
– Ооруларга каршы атайын эмдөөлөр болобу?
– Жылына эки жолу эмдейбиз. Андан сырткары, ичеги курттарга каршы дары беребиз. Ал эми борборго жаңы келген жаныбарлар бир айга жакын өзүнчө кармалып, анализ алынат. Эгер оорусу болсо дарылайбыз.
– Кандайча жаныбарлар менен достошуп калдыңыз?
– Кичинекей кезимден эле жаныбарларга жакынмын. Кирпи, көгүчкөн, ит, мышыктарды үйгө киргизип алып бакчумун. Эс тарта баштаганы мал доктур болом деп, Агрардык академияга тапшырдым. Өз алдымча кимдин ит, мышыгы ооруп калса дарылай баштадым. Бир жолу Германиянын Кыргызстандагы элчисинин жардамчысынын ити ооруп калып айыктырып бердим. Ал мен тууралуу тааныштарына айтыптыр. Көп өтпөй бир кыз Торстен Хардер деген немистин чакыруу баракчасын таштап кетти. Ии, ити ооруп калса керек деп барсам, “Караколдогу Жаныбарларды коргоо борборуна мал доктур болбойсуңбу?” деген сунушун айтты. Мал доктур болуп үч ай иштегенден кийин эле мени директор кылып коюшту.
– Борбордо азыр канча адам иштейт? Жаныбарларды көрүүгө келгендер канча акча төлөшөт?
– Кассир, эсепчи, тартип сакчыларын кошкондо 15 адам иштейбиз. Кирүү акысы чоңдорго 25, кичине балдарга 15 сомдон.
– Өнүктүрүү туурасындагы иш пландар кандай?
– Жакынкы күндөрү капастарды көбөйтсөкпү деген пландар бар. Андан сырткары, Бишкекке көчүп келсекпи деп да ойлоп жатабыз. Ал үчүн эң биринчи жер керек.
– Рахмат маегиңизге. Ишиңизге ийгилик.

Сүйүн Кулматова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
16.12.2009. 05:38 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
13-04-2008
Соӊку аракети:
24-08-2014 23:20
Жынысы:
Белгисиз
0
Бир жылдары барып...жаныбарлардын ото эле... ушунчалык каралбай калганына кейип кеттим эле!
Салтанат эже!сизге рахмат!Ишиниз алга жылсын!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: