Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ӨСПҮРҮМДҮН АЗГЫРЫККА БЕРИЛГЕНИ ЖҮРҮМ-ТУРУМУНАН БАЙКАЛАТ

№647 27-март-2-апрель, 2015-ж


Өспүрүм куракта азгырыктардан баш тартуу кыйын. Аларга туруштук бере албагандар тамеки чегип, алкоголь ичимдиктерин ичип, андан ары токтоло албагандар баӊгизаттарын пайдаланууга өтүшөт. Төмөндө өспүрүм курактагылар эмне үчүн баӊгизатына бат берилишет жана анын кесепеттери, азгырыктарга кантип туруштук берүү керектиги тууралуу кеп кылабыз.

КООМДУ ДҮРБӨЛӨӉГӨ САЛГАН «СПАЙС»
Жакынкы күндөрү «спайс» аталышындагы зат тууралуу кабар тарап, бул эмне болгон зат, ден соолукка коркунучу канчалык деген сыяктуу суроолор жаралууда. Спайс
тууралуу маселе Жогорку Кеӊеште да каралып, аны баӊгизаттарынын катарына кошуу боюнча долбоор сунушталууда.
Учурда коомду дүрбөлөӊгө салып жаткан спайс медицина кызматкерлеринин изилдөөсү боюнча баӊгизаттардын эӊ эле зыяндуусуна кирет. Аны колдонгон адамда баш оору, кусуу, ачуулануу, депрессия өнөкөт адатка айланат. Айрымдары бийиктиктен учууну каалашат да, көп кабаттуу имараттардан же болбосо жолдогу тез ылдамдыкта бараткан машиналарга боюн ташташат. Спайсты өлчөмүнөн көп колдонуп алган адам өлүмгө дуушар болушу толук мүмкүн.
Акыл-эси токтоло элек, өспүрүм курактагылар эрте чоӊоюуну каалап, чоӊдор кылган нерселердин баарын өз жон териси менен сезгиси келет. Айланасындагы чоӊдордун
арак ичкенин, тамеки, насыбай тартканын көргөн өспүрүмдө «мен деле ичип, тартып көрсөм эмне болмок эле?» деген ой жаралары бышык. Ошол эле компьютердик оюндар, интернет, телевизордон коомдук адепке туура келбеген видеотасмаларды көргөн баланын психологиясы жакшы жагына өзгөрбөй турганы анык. Баланын мындай азгырыктарга кабылышынын дагы бир себеби – кимдир бирөө тарабынан кысымга алынуусу.

«14 ЖАШЫНАН ИЧКИЛИККЕ БЕРИЛГЕН КЫЗДАР БАР»
Баӊгизаттардын жана алкоголдук ичимдиктердин зыяндуулугу боюнча врач-нарколог Шайлообек Өмүралиев буларга токтолду:
– Эӊ алгач өспүрүм баӊгизатын колдонуу менен кандай зыян тартат, ошону тереӊ түшүнүп алуусу зарыл. Баӊгизаттын кайсы түрү болбосун аны колдонгон адамдын акыл-эси, эске тутуусу, кабыл алуусу начарлайт. Боор, бөйрөк, жүрөк-кан тамырлары жана жыныстык органдары жабыркайт, айрымдар тукумсуздукка кабылышат, балалуу болсо да майып бала төрөлөт. Баӊгизатын колдонгондо биринчиден нерв клеткалары өлөт, мээге кычкылтектин жетүүсү кыйындап, баш оору өнөкөтү пайда болот. Бизге жакында эле 17 жаштагы кыз келди. Ал ичкилик ичүүнү, тамеки чегүүнү 14 жашында баштап, 3 жыл аралыгында аракечтикке кабылган.
Өспүрүмдөр алгач кызыгуу катары татып көрүшөт. Анын башаты насыбай, тамеки тартуу менен башталып, акырындык менен баӊгизатына жетет. Көчмөн калктын организминде алкоголго каршы күрөшүүчү дегидрогеназа ферменти аз болот. Натыйжада организм бат жабыркайт. Бул фермент жүзүмдү көп жеген батыштын калкында көп болот. Ошондуктан биздин өспүрүмдөр эле эмес, чоӊ адамдардын да организми алкоголь, баӊгизаттардын айынан бат жабыркап, аз убакыт аралыгында эле берилип, баш тарта албай калышат.

«ЖАМАН ДЕП БИЛГЕН НЕРСЕГЕ «ЖОК» ДЕП АЙТУУДАН КОРКПОШ КЕРЕК»
Өспүрүмдөрдүн психологиясы туурасында психолог Кеӊешбек Үсөнов буларга токтолду:
– Өспүрүм курак инсульт, инфаркт, баш оору, тукумсуздук, боор, бөйрөктүн жарактан чыгуусу, рак, шал, көрүүнүн начарлашы деги эле оору эмне экенин, ден соолуктун баркын билбеген курак болот. Алар коомдо болуп жаткан нерсени кандай жол менен болсо да жасап көрүүгө умтулушат. Баӊгилик, карта, компьютердик оюндар, ичимдик, жаш курагы жете электе жыныстык мамилеге баруу сыяктуу жаман адаттар жана күнүмдүк кайф алууну алар мода катары кабыл алышат.
Ата-энелер баласынын тамеки чеккенин же башка жаман жорукка барып жатканын кантип билсе болот?

1. Бала мурда жасабаган иштерди кылууга өтөт, мисалы, таштанды төгөм, мал жайгарам, суу ташыйм дегендей сыртка чыккан шылтоолору көбөйөт.
2. Тишин бат-баттан жууп, сагыз көп чайнайт, бөлмөнүн терезелерин улам-улам ачып желдетет, жыт билинбеши үчүн.
3. Дүкөнгө жиберсеӊиз кайрымжы акчаны кайтарып бербегенди адат кылат.
4. Өзүнүн оокаттарына башка бирөөнүн жакын келүүсүн, анын бөлмөсүн бирөө жыйноосун каалабай калат.
5. Баланын кумар азгырыгына абдан берилгенин анын акча табуу үчүн уурулукка бара баштаганынан билсе болот.

Балдардын жаман нерсе экенин билип турса да ага «жок» дей албаган мүнөзүн жоготуу керек. Ал үчүн үйдөгү тарбиясы эӊ негизги ролду ойнойт. Ата-эне баласына эмне жаман, эмне жакшы экенин жеткиликтүү түшүндүрүп бере алуусу зарыл. Баланы ойлонууга, оюн ачык айтууга ата-эне кичине кезинен тарбиялашы керек.
Бала эркин болушу керек.Өспүрүмдөрдүн арасында сөзсүз бир тентек лидер болот. Лидерлер көпчүлүк учурда жогорудагы жаман адаттарды илештирип жүргөн балдар. Анын кылганын жанындагы жан жөөкөрлөрү аткарбай койбойт. Бала өзүнө ишенимдүү болуп, жаман деп билген нерсесине «жок» деп айтуудан коркпош керек.
Эгер кысым көрсөтүлсө, ата-энеге, мугалимге же болбосо милиция кызматкерлерине кайрылуу уят иш эмес экенин, ал адамдык укугун коргоп жатканын түшүнүшү маанилүү. Эгер кысымга моюн сунуп, жаман жолго түшүп кетсе аягы эмне менен аяктаарын, андай адамдардын келечеги жоктугун тереӊ түшүнүп билүүлөрү зарыл.

«Супердин» сурак бурчу
Баӊгизат, кумар оюндары сыяктуу азгырыктарга кантип туруштук берүү керек?
Гүлкан Тойчубекова, 5 баланын апасы:
– Балага ишенимдүү мамиле кылып, аны менен ачык сүйлөшүү керек. Зыяндуу нерселер туурасында роликтерди көрсөтүп, чыныгы турмуштан мисалдарды айтып берсек болот. Спорт, бий сыяктуу ийримдерге катыштырып, бекерчиликке жол бербеш керек. Анын маанайы, жүрүм-туруму өзгөрүп жатканын байкап туруу зарыл.

Алимбек кызы Алиса, 17 жашта:
– Эрктүү болуш керек. Үй-бүлөдө ар кандай тарбия алган балдар бар. Акылдуу, тарбиялуу, жаман жолго баспаган достор менен мамиле куруу абзел. Менин чөйрөмдө тамеки тартып, арак ичкен курбу, досторум жок. Эгер андай жолго барууга теӊтуштарымдан сунуш түшсө мен такыр макул болбойм.

Сабиров Уларбек, 17 жашта:
– Азгырык деп ичимдик, уурулук, баӊгизаттарын колдонуу сыяктуу терс көрүнүштөрдү айтып жатасыз го. Менин досторумдун арасында деле ичкени ичет, чеккени чегет. Бирок уурулук, рэкетчиликке барганы жок. Достор ушуну чегип көр же ичип көр десе эле аны аткара койбойм. Ар ким өзү чечет да эмне кылышты.

Атыркүл Мамытмусаева, мугалим:
– Өспүрүм курактагы балдардын көӊүлү аябай сезимтал болот. Аларга этияттык менен мамиле кылуу керек. Туура эмес жолго түшүп алган баланы катуу урушуп же окуучулардын, мугалимдердин алдында жемелебеш керек. Түшүндүрүү, жакшы мамиле менен кээ бир окуучуларды андай жолдон чыгарып алган учурларыбыз болгон.

Куттубек уулу Болуш, 18 жашта:
– Окууга аябай берилгендиктен, маданий иш-чараларга тынбай катышкандыктан андай азгырыктар деле боло элек. Мектепте чоӊ класстын окуучулары салык салышчу. Андай деле ичимдик ичүү, тамеки чегүү, баӊгизатын колдонуу деген болгон эмес. Ал эми компьютердик оюндарды ойноп калабыз, бирок чеги менен, көбүнчө ата-энелерибиз көзөмөлдөп турушат.

Кыял Атырова, мугалим:
– Зыяндуу нерселерге тартылуу балада 6-7-классында башталат. Туруштук берүү үчүн ата-эне да, мугалим да бала менен достук мамиледе болсо, андагы өзгөрүүлөрдү байкап, жардам бере алат. Чөнтөгүн аӊтарып, катуу айтпаш керек. Эгер урушуп мамиле жасаса, бала каяша айтууга көнөт.



Уулбү Каныбекова
kenesh@super.kg



Азгырган баңгизаттан кантип сактануу керек?

Автор: Айзат Болотбек кызы
Оператор: Кайрат Сарбагышов

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(6)
Super TV
28.03.2015. 05:10 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
36
Катталган:
07-11-2011
Соӊку аракети:
10-03-2017 20:54
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
Эн пайдалуу репортаж болуптур. Ушундай коомчулука пайдалуу маалыматарды жеткирип туруу бизде абадай керек нерсе деп ойлойм.Ишинерге ийгилик Супер- Инфо жамааты.
Медиа-портал
29.03.2015. 02:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
26-02-2014
Соӊку аракети:
26-09-2017 20:14
Жынысы:
Белгисиз
0
супер инфо молодцы аябай актуалдуу темаларга пайдалуу нерселерди жазып чыгасынар ...бул аябаяй актуалдуу тема азыр Кыргызстанда адис да аябай туура кенештерди бериптир
03.04.2015. 14:52 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
53
Катталган:
02-02-2014
Соӊку аракети:
13-01-2017 19:19
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
насивай эмнеден жасалаарын уктунарбы туугандар.эми ойлонгула жакшылап.
06.04.2015. 00:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
16-08-2011
Соӊку аракети:
02-06-2018 03:03
Жынысы:
Белгисиз
0
Kyrgyz jawtary azyrky ubakta konumuw adatka ailangandai bolup,okuuga jon ele baryp-kelip eptep-septep ubakyt otkorboi,ayagynda akcha menen diplom albai,kyzyguu,aldyga umtuluu menen, teren bilim alyp,ozdoru tandagan kesiptin tatyktuu eeleri bolso deim.Kelechek,jakwy bakubat jawoo bilimden kuralat da!Sizder myndan ary da maaniluu psihologiylyk kenew berip tursanyzdar,kop jaman adattar jakwy jakka burulat dep iwenem
19.04.2015. 02:24 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
162
Катталган:
05-08-2014
Соӊку аракети:
23-05-2017 16:48
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Талас
0
мен тээ бала кезден эле карымжыны кайтарып бербейм сурамайынча
23.08.2015. 15:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
17-08-2015
Соӊку аракети:
20-11-2018 19:12
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Мамлекет бул "адаттарды" токтотуу учун биринчиден ошол эле аракты,тамекини,насвайды сатууну токтотуш керек.Бангизаттарын чек арада кандай катуу козомолго алган болсо,аракты,тамекини,насвайды да ошондой козомолго алуу зарыл.Эгерде сатууга тыюу салганы туура келбесе,анда булардын баасын кескин турдо жогорулатыш керек.Ошондо бул "жаман илдеттен" арылууга бир аз да болсо жол ачылат.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: