Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

САТСАӉ АКЧА, САЛСАӉ ТАМ БОЛЧУ ТЕРЕКТИ ӨСТҮРҮҮ

№648 3-апрель-9-апрель, 2015-ж


Үйлөнүп, бала-бакыралуу болгон айрым ата-энелер «кийин балама там салганга жарасын» деген ийги тилек менен терек тигишет. Айткандай эле терек бала менен кошо өсүп, көк тиреп калат. Эл оозунда айтылгандай, тиксеӊ бакча, сатсаӊ акча, салсаӊ там болгон мырза теректи өстүрүү ыкмалары менен тааныштырабыз.

5 СОТЫХ ЖЕРГЕ ТЕРЕКТИН 1 ЖЫЛДЫК КӨЧӨТҮН ӨСТҮРҮҮ
Каарманыбыз Санталат Сатыбалдиевага «Ош базарына» жакын жердеги үйлөрдүн биринен жолуктук. Ал Баткендин Кадамжай районунун Арпа-Сай айылынын тургуну экендигин жана үй-бүлөсү менен 1991-жылдан бери мырза теректин көчөтүн өстүрүп, сатарын айтты:
– 5 сотых жерге 5000 даанага чейин көчөт тигилет. Теректи туура тигип, суудан үзбөй, убагында жер семирткичин берсе эле таштак болобу, кумдуу болобу жер тандабай өсө берет. Болгону топурагы шор жерге өспөй, куурап калат.
Көчөт үчүн жаздын башында атайын кеспей өстүрүлгөн чоӊ мырза теректерди бутап, алардан ичке калемче дайындап алуу кажет. Калемчелердин узундугун 20 сантиметрден кылып, учтарын кыйгач кесип, жантайыӊкы абалда отургузуу зарыл. Ар бириндеги бүчүрлөрдүн саны 2-3төн кем болбошу керек. Анан алдын ала айдалып, жөөктөрү даяр болгон жерге араларын 15 сантиметр кылып тигип чыгабыз. Ал эми жөөктөрдүн аралыгы 60 сантиметр болушу шарт.
Теректи бутоо, калемчелерди кесүүнү бала-бакыра менен өзүбүз бүтүрөбүз. Ал эми жерди айдап, жөөк салганга трактористке 800 сом төлөнөт. Калемчелерди тиккенге да адам жалдабай өзүбүз бүтүрөбүз. Андан кийин сугарылат. Арадан 1-1,5 апта өткөндө бүчүр ача баштайт. Терек куурабай жакшы өсүшү үчүн апта сайын сугарып, отойбуз. Май айынан тарта түйшүк көбөйөт. Анткени сайылган калемчелердин капталдарынан бутакчалар чыга баштайт. Алардын бирин негизги өзөккө деп калтырып, калгандарын кыркып же кол менен сыйрып салууга туура келет. Анан сугарылып, топурагы бир аз тоборсуй түшкөндө жер семирткич (азот) берилет. 5 сотыхка 2 мүшөк азот жетет, ал 2600 сом. Азотту 1 адам 2-3 саатта кол менен сээп коёт. Арадан 2-3 күн өткөндөн кийин культивация жасалат, ал үчүн трактористке 200 сом төлөнөт. Акча короткуӊуз келбесе культиваторду эшек, атка кошуп алып, өзүӊүз жүргүзсөӊүз болот. 2 күн өткөзүп сугарасыз. Ошондон тарта суук түшүп калгычакты ар бир 10 күн сайын шактарын бутап турасыз. Отоо да үзгүлтүксүз жүргүзүлөт.
Июнда жана августта теректин өзөгү жооноюп, бекем болуусу үчүн жер семирткичтен селитра берилет. Анын 1 кабы 1300 сом, 5 сотыхка 2 кап кетет. 2 жолу сепкенде 5200 сом коройт.
Кийинки жылы жаз келгенде, мартта көчөттөрдү казып, сатыкка даярдай баштайбыз. Трактор менен каздырсак 500 сом төлөйбүз. Анан көчөттөрдү 10дон кылып байлап, базарга алып барабыз. Кичинесин 15, чоӊун 20 сомдон дүӊүнөн өткөзөбүз. Сатылып бүткүчө тамырларын жерди казып, нымдуу топуракка көмө туруу керек.

Базарга алып баруу, сатуу...
– 5 миӊ көчөттү Кадамжайдан Бишкекке алып келүү үчүн унаанын ээсине 10 000 сом төлөйм. Бишкекке келген соӊ убактылуу жашаган үйүӊө, көчөттөрүӊдү короосуна койгонуӊа, тамак-ашыӊа болуп 7 000 сом кетет.

2 жылдык көчөт өстүрүү
– Терек көчөттү 2 жылдык кылып сатса да болот. Жер семирткичтерден май айында азот, июлда, августта селитра берилет. Буларга кошумча жалбырактарына курт түшүп, терек оорубашы үчүн июнь жана июлда куртка каршы дары чачылат. 10 күн сайын буталып, отолуп жана апта сайын суугарылат. Бирок 2 жылдыгынын бою менен тамыры да чоӊоюп калгандыктан арасына трактор кире албай калат. Ошондуктан культивация, көчөт казуу иштери кол менен жасалат.
2 жылдык көчөттүн кичине, чоӊуна карап 30-40 сомдон дүӊүнөн сата аласыз.

Мырза терек тууралуу
Кыргызстанда теректин 11 түрү өсөт. Алардын ичинде мырза терек да бар, илимий аталышы пирамида сындуу терек. Боюнун бийиктиги 30-40 метрге чейин, өзгөчө Таласта жана түштүк аймакта кеӊири таралган. Уругу, калемчеси жана тамыры аркылуу көбөйөт. Кургакчылыкка жана суукка чыдамдуу. Чаӊчаларын аарылар соруп, прополиске айлантышат. Таралган оорулары некроз жана дарактын рагы. Ооруган дарактын алгач жалбырактары саргайып, анан өзү куурап калат. Андайда түбү менен жулуп салуу кажет.

«СЕЛИТРА МЕНЕН ЧОӉОЙТУЛГАН ТЕРЕКТИН ЖЫГАЧЫ МОРТ БОЛОТ»
Абдрашит Ноорузов Баткен районунун Кара-Бак айлынын тургуну. Жашы 50нү таяган мырза 30 жылдан бери багбанчылык жана дыйканчылык менен алектенет. Ал теректи чоӊойтуп жана сатып пайда көрүү тууралуу баяндап бермекчи:
– Мен теректердин 1 жылдык көчөтүн сатып алып тигип, чоӊойтуп өзүмдүн керегиме жараткандан тышкары сатам. Элден чоӊ теректерди сатып алып, кайра аларды да сата коём.
Биздин аймакта көбүнчө мырза теректин кыйыштырылган түрүн тигишет. Андай теректер Өзбекстандан таралган. Өзбекстанда көк терек деген бар, аны менен биздин мырза теректи кыйыштырышкан. Көк терек жыгач катары сапаты жакшы болбогону менен, бою бат өсөт. Ал эми мырза теректин бою бат өспөгөнү менен, жыгач катары сапаты мыкты. Экөөнү кыйыштыргандагы чыккан сортту биз мырза терек же көк мырза терек деп атап коёбуз.
Эгер терек суулуу, салкын аймакта өстүрүлсө, анда 1 айда 2 ирет сугарып койсо болот. Оӊой менен да курт түшпөйт. Ал эми ысык аймакта өстүрүлгөндөрүн апта сайын сугарасыӊ. 2 жылдыгынан тарта жалбырагына курт түшүп, курт сөӊгөгүнө чейин кирип жеп жиберет. Андай учурларда куртка каршы дары чачышат. Көчөттү тиккенден соӊ 3 жылга чейин бутап, сугарып, түптөрүнө кык таштап гана турам. Кык жерди борпоӊ кылып, нымды кармап турууга жардам берет. Химиялык жер семирткичтерди бербейм. Аларды көчөт бизнеси менен алектенгендер бою бат өсүшү үчүн беришет. Негизи селитраны терек абдан чоӊ болгучакты берсе деле болот. Бирок ал теректин сапатын жоготуп, борпоӊ кылып коёт. Демек, жыгачы морт келет. Андыктан терек сатып алып курулушка пайдаланам дегендер элден сүрүштүрүп, селитрасыз өстүрүлгөнүн алса жакшы.
3 жылдык көчөттүн бою 5-6 метрдей болуп калат. Жоондугу (диаметри) 1-1,5 карышка жетет.
3 жылдан кийин теректерди бутаганды токтотом. Анткени теректердин ылдыйкы шактары өзү куурап, боюнун өсүшүнө шарт түзүп турат. Сугаруу, 1 жылда 1-2 ирет түбүнө жарым чакадай кык салуу жетиштүү.
Теректерди сатып алууда жана сатууда диаметри карыш менен ченелет. 5-6 жылдыгынын жоондугу 2,5-3 карыш болуп, курулуш материалдарына жарап калат. Көбүнчө тилдирип, рейкага, тамдын үстүн жабуу үчүн устунга (балка) колдонушат. 1 түп теректин баасы жоондугуна карап 1000-1500 сомго чейин.
7-8 жылдыгынын жоондугу 4-5 карыш болуп, баасы 3000-4000 сомдун тегерегин түзөт.
9-10 жылдык жакшы каралган теректин диаметри 5-5,5 карыш болуп, баасы 5000-6000 сомго жетет. Эгер дүӊүнөн алам десеӊ, албетте, баасын түшүрүп, кайра сатканда кошуп сатасыӊ. Көбүрөөк пайда табуу үчүн теректи тилдирип, тактай кылып сатуу кажет.
Теректерди, андан алынган тактайларды өзүбүздүкүлөрдөн сырткары коӊшу айылдагылар сатып алышат. Анткени Орусиядан ташылып келинип жаткан тактайларга
караганда арзан.
7-10 жылдык теректерден пол салып, эмерек, жашик, сандык жана башкаларды жасашат. Орусиянын фабрикаларында фанера, ширеӊке чийлерин чыгарышат. Диаметри 5 карыштык 3 теректен 1 метр3 жыгач алууга мүмкүн. Абдан чоӊ 15-16 жылдык теректин бирөөсүнөн эле 1 метр3 жыгач чыгат. Жаӊы кыркылган теректин 1 метр кубунун салмагы 800 килограмм, кургак болсо 500 килограмм чыгат.

Билип ал
ДҮМҮРДҮ КАНТИП ЖОК КЫЛУУ КЕРЕК?
Картайган дарактарды отун үчүн кыркканда ордунда дүмүрлөрдүн калуусу анык. Аларды кантип жоготсо болот?
Эӊ байыркы ыкмалардын бири – бул дүмүрдү өрттөө. Муну кышында жасаса айлана-чөйрөгө коркунуч келбейт. Дүмүрдүн ортосун балта менен тереӊирээк, мүмкүн болсо 30-40 сантиметрге чейин чуӊкурайтып алуу кажет. Болбосо дрель менен деле ойсо болот. Анан ал жерге керосин, мазут же бензин куюп, дүмүргө жакшы сиӊиши үчүн бир нече күн күтүп туруу керек. Анан өрттөй берсе болот. Бирок отту көзөмөлдөп турууну унутпаӊыз!
Дагы бир ыкма бар. Мында деле дүмүрдүн ортосун чуӊкурайтып оюп, ал жерге жер семирткичтен селитра же карбамидди, булар жок болсо аш тузун салып, үстүнө суу куюп нымдап туруп, дүмүрдү кленка менен жаап салуу зарыл. Аталган заттар дүмүрдү бир нече айда «жеп» салат. Муну кыш алдында жасаса оӊ.
Дүмүрдү трактор же кол менен казып жок кылса да болот. Эгер дүмүрдүн айланасын же бир капталын күрөк менен чуӊкурайтып казып, ал жерге сууну толтуруп койсо, жер жумшарып дүмүр бат суурулат.

Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  6 
Комментарийлер(13)
06.04.2015. 12:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
468
Катталган:
24-04-2011
Соӊку аракети:
01-09-2018 11:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
kg
+1
Супер инфонун администраторуна-

Саламатсыздарбы абдан баалуу керектуу маалымат экен рахмат,анан менде бир суроо биздин теректерди курт жеп жакшы остуро албайбыз кантип дарылаш керек, эмне деген дарылар колдонулат рахмат!
06.04.2015. 14:32 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
5911
Катталган:
05-09-2011
Соӊку аракети:
22-09-2018 10:36
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Супер-Инфо
0
Abdurahman, саламатсызбы!
Сунушуңузду тиешелүү бөлүмгө жеткирип койдук. Рахмат!
Модератор admin_superstan түзөттү 2015-04-06 14:32:16
06.04.2015. 19:10 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
22-03-2015
Соӊку аракети:
21-09-2018 20:02
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Картахена Испания
+1
Abdurahman,oa tyyry aitasin kyrt degen bale bar birok aninda darysy bar syyga aralashtyryp terekterge chachasin birok al daarisin ynytyp jatam syrashtirsan baary ele bilet dep oiloim terekti ostyryp paida korso alda kireshelyy ish , yigilik...
07.04.2015. 08:21 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
468
Катталган:
24-04-2011
Соӊку аракети:
01-09-2018 11:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
kg
0
malika14, rahmat estegende aityp koison jakshy bolot ele
08.04.2015. 00:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
22-03-2015
Соӊку аракети:
21-09-2018 20:02
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Картахена Испания
+1
Abdurahman,Makul jazip koiom kop jildan beri kyrgyzstanga bara elekmin oshogo ynytyp kalipmin...
11.04.2015. 08:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
468
Катталган:
24-04-2011
Соӊку аракети:
01-09-2018 11:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
kg
0
malika14,рахмат азыр кай жердесин
08.04.2015. 16:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
209
Катталган:
28-11-2008
Соӊку аракети:
20-09-2018 17:57
Жынысы:
Белгисиз
+1
Би-58 деген дары баарынан жакшы деп уктум
08.04.2015. 19:23 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
10-10-2012
Соӊку аракети:
03-04-2016 10:09
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бул жерден корунбойт
0
Дагы бир нерсени кошумчалай кетейин.Эгер мырза теректин кызыл тартып баратканын байкасананар тезинен ал теректерди кыркып пайданарга иштеткиле,себеби ал терек ичинен кондойлонуп бараткан болот
09.04.2015. 15:52 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
102
Катталган:
31-12-2013
Соӊку аракети:
01-10-2016 02:22
Жынысы:
Белгисиз
0
Биздин уйдо теректерибиз кашаа бойлой озулору эле осо берчи эле. Жазында бутап эле койчук. Дары сары сеппей эле.
11.04.2015. 08:25 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
468
Катталган:
24-04-2011
Соӊку аракети:
01-09-2018 11:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
kg
0
Aisanat,кайсы жерде,суулуу тоолуу жерлерде курт тушпойт деп уктум эле
11.04.2015. 11:08 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
206
Катталган:
14-11-2014
Соӊку аракети:
21-09-2018 18:34
Жынысы:
Белгисиз
0
Теректин баасы ушунча кымбат болобу а оххооо бизнес кылса болчудай экен
12.04.2015. 10:15 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
108
Катталган:
01-02-2015
Соӊку аракети:
06-11-2016 12:20
Жынысы:
Белгисиз
0
Урматтуу админ сизден бир суранычыбыз бар эле. Ушундай макалаларга спорттуу үйрөнүүнүн жолдорун да чыгарсаныздар жакшы болмок.. Мисалы: Валейбол, Фудбол ж.б айрыкча жаштарга да кызык болсо керек деп ойлойм...
14.04.2015. 15:15 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
5911
Катталган:
05-09-2011
Соӊку аракети:
22-09-2018 10:36
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Супер-Инфо
0
BAYAW-KG, саламатсызбы!
Сунушуңузга рахмат. Тиешелүү бөлүмгө жеткирип койдук.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: