Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Төлөгөн Касымбеков «СЫНГАН КЫЛЫЧ» (Романды кыскача баяндап беребиз)

№651 24-апрель-30-апрель, 2015-ж


(Башталышы өткөн сандарда)

Бир жумадан соӊ Абдырахман парваначы ишенимдүү кишилери коштоп Анжияндын жанындагы Ботакара кыштагына келди.
Исхак экөө коончу абышканын короосунда жолугушту.
– Алейкум-а ассалам, келиӊиз бек. Исхак Абдырахмандын суз саламын отурган калыбында алып, бет алдында жаткан ташты көрсөтө берди. – Келиӊиз, отуруӊуз, өз үйүбүз, өлөӊ төшөгүбүз эмес, кечиргейсиз.
Мынчалык басмырлаганды көргөн эмес, Абдырахман ыӊгайсыз абалда калды. «Кимге келгем?» Өкүнүчтүү ой көӊүлүнө кылт этти. Башында таажысы бар адам өзү
жалтактап сүйлөшчү эле го! Исхак баарын байкады. Байкамаксанга салып, колундагы анделектен бир тилип сунду:
– Кана, даамга келиӊ, бек. Бегим сынындабы, кылычы кынындабы, кайсы периште айдап, экинин бири, ордонун тиреги мында келип турганын билсек болор бекен?
– Кайсы периште айдап келгени ханзаадага маалумдур. Жолубузду Кудай кошсо кылычы кынында экенин бирге сынап көрөлү. Дилимди билген бир Кудай күбө, ханзаада, ушу элдин күнү деп жүргөн кишимин. Өз башыма мансап керек болсо ал мансап колумда. Бирак, өз өлкөмө, өз элиме бапасы жок мансап, бийлик мени иренжитти...
– Мейли, өзүӊүз айткандай болсун, ишенели. Ушул элдин күнү деп кара башын окко байлап жүргөн азамат дейли...- деп тирмейип тиктеп калды. – Айтыӊызчы, а мен киммин?
Абдырахман элтейди.
– Мен ханзаадамынбы? Ушу элди бөөдө октун алдына тосуп, «тактымды, бактымды алып бер» деп айдап жүрөмбү? Жо, мен ханзаада эмесмин! Кудай жолунда жүргөн жай адамдын баласымын. Сиз аны жакшы билесиз. Менин алдыма келип таазим кылуу бек башыӊызды пас кылып турат окшойт. Кабагыӊыздын киринен көрүп турам!
Абдырахман нестейди.
– Мага эмне керек? Алтын такпы? Ал башын чайкады. – Көр оокатпы? Дагы башын чайкады. – Мага тигинин да, мунун да кереги жок. Мага эл катары кеӊчилик керек. Жанагы сиз күйүп жүргөн, кор болгон элдин кеӊчилиги керек. Иштин теги мен элди алдыма салып айдап жүргөн жокмун, эл мени алдына салып айдап жүрөт. Демек, урматтуу бегим, мен эл өзү көтөрүп чыккан туумун. Сиз мага бек башыӊызды ийсеӊиз, мага жолуӊузду кошсоӊуз, аныӊыз элге башыӊызды ийгениӊиз, элге жолуӊузду кошконуӊуз!..
Исхактын ачыктыгына, шардыгына таӊ калды Абдырахман.
– Ниетиӊе баш ийдим, баатыр!- деп жиберди. – Эртеӊки күн эмне болорун бир Кудайга коёлу, бүгүн кошуп ал, баатыр, биригели!
Көп өтпөй ордонун тиреги Абдырахман парваначы өзүнүн тандамал аскери менен, Иса-оулия, Калназар датка болуп Анжияндын жанында эрегишке келип кошулду.
«О, Абдырахман! Кыларыӊ ушул беле?! Койнума жыландын баласын салып жүргөн экенмин го?! Ха, туз ургур, тузума койдум...» деп Кудаяр хан кеӊгиреп, эмнени ойлонорун билбей турганда көзү алайып, акактаган бир тууганы Султанмурат бек кирип келди.
– Ханзаада Насирдин...
– Эмне болду? Айта бер, ханзаада аманбы?
– Кетиптир...
Кудаяр хандын көзү чоӊ ачыла түштү.
– Колундагы төрт миӊ аскерди баштап алып Абдырахмандын артынан кетиптир...
Кудаяр хан жүзүн үйрүп кетти:
– Ушундан көрө өлдү деген сөздү уксамчы...
Ханзааданын оюнда ыйык максат, элдин мүдөөсү деген кайдан болсун?! Ордо төӊкөрүшү жакындап келе жатканын гана сезип, күч оогон жакка жылт берип калганы болучу.
«Өй, Кудурет, бу бала дегенди эмнеге атага кас жаратасыӊ, а?! Жашында кубаныч, эр жетсе душман...» Эч акылы жетпей турганда эшик ага кирди:
– Өкүмдар, Вей паша...
Кудаяр хан балача сүйүнүп кетти.
– Айтпадым беле! О, мени булар таштабайт дебедим беле!..
Генерал Вейнберг татар тилмечи менен келди.
– Башыбызга каран түн салаӊдап келатат, улук төрөм... Кандай акыл айткайсыз?..
Генералдын жүзү былк эткен жок.
– Да, көрүп турабыз таксыр. Өлкөӊүздө саясий абал катуу...
Тилмеч которду. Генералдын камырабаганын көрүп Кудаяр хандын ындыны өчтү:
– Көрүп турасыӊар,  баарын көрүп турасыӊар. Кандай күн болот эми?.. Мен силерге ишенбедим беле?! Силерге таянбадым беле?!
Генерал Вейнберг атайын маалкатып, анын кекирейген хан сөөлөтүн күбүп таштап, анан сүйлөшкүсү келип атайын тымпыйды. Кудаяр хандын ичи өрттөндү. «Бу каапырлар да мени куласын дешип калганбы? Эмне кылдым буларга? Кандай өкчөсө ошондой түшүп, эркине көнүп берип отурганымбы?! Ушуларга оогонум  үчүн өзүмдүн бектерим кетип жаткан жокпу?!» Туталанып кетти:
– Кана?! Ачык айт! Дагы эмне кылып беришим керек?
– Бир гана айла бар, таксыр...
Генерал Вейнбергдин айласы көп өтпөй анын айтуусу менен кагазга түшүрүлдү: «Түркстан генерал-губернатору урматы улук жарыктык фон Кауфман төрөгө... Минтип башыма каран күн түшүп турганда белиме таӊуу кылган, ишенимдүү деген кишилерим – молла Иса-оулия, Абдырахман абтабачы, Калназар парваначы бүт аскери менен менин душмандарым тополоӊчу кыргыз тарапка өтүп кетишти. Эми аларга кошулуп кайра өзүмө каршы уруш ачып келе жатышат. Мына ушинтип, Сиздей урматы улук жарыктык төрөдөн көп жардам, сүйөк көрүп келген элем, ушу азыр кыйын учурда да тез жардамсыз калтырбайт деп үмүт кылам. Өз башымды да, Кокон мамлекетин да улук даражалуу амиран императордун колуна тапшырам. Кокус каргыш тийген тополоӊчулардын арам ою ишке ашып кетпесин, Сизден орус аскерин көп замбиреги менен Кокон шаарына тез аттанууга буйрук берет деп сынакы бурадар катары өтүнөм...»
Тилмеч жай отуруп каттын сөзүн Кудаяр ханга которуп берди. Ал куп этпей, башын ийкеп отуруп укту. Аягына чыкканда сөөмөйүн саал көтөрүп:
– Жанагы жерин...  кайта окуӊчу, абзий...- деди бир кур иреӊи кетип, жини келгендей танабы кыпчылып. – Жанагы эмне, «өз башымды да, Кокон мамлекетин да...» эмне
кылам дедик?.. Ошол жерин...
Тилмеч кайта тактап окуду.
– Гм... муну кандай түшүнсөк болот? Тапшырам?.. Кандайча?..
Генерал Вейнберг унчукпай келип, катты Кудаяр хандын алдына жылдырды:
– Улук даражалуу таксыр, бу сиздин эӊ акыркы айлаӊыз...
Тилмеч которду. Кудаяр хан суусаган таандай акактап, тердеп, колу титиреп, өлүктөй жымжырттык ичинде каттын этегине мөөрүн басты.

***

Кокон шаарынын эли дүүлүгүп, сагат сайын тынчсыз. Курал дүкөндөрүнөн башкасы жабылды. Генерал Вейнберг Кокондогу полковник Скобелев башчылык кылган орус-казак отряды менен хан ордосун коргоого алды. Көп өтпөй бир түнү тилин алган төрт миӊ аскерди ээрчитип, ханзаада Мухаммед-амин бек да көтөрүлүшчүлөргө кошулуп кетти. Бул хан ишенип отурган күчтүн жарымысы болчу. Эми Кудаяр ханга да, Вейнбергге да Кокондо туруу мүмкүн болбой калды.
Эртеси Кудаяр хан бүт үй-бүлөсүн, ээрчиген ордо кишилерин, 80 арабага жүктөлгөн казынасын алып, Скобелевдин отрядынын курчоосунда Кожон багытына жол алды. Шаар эли көчөмө-көчө жол бууп, тар көчөнүн эки жагына шыкалып:
– Ха-а! Куйругун кыпчыган экен!- деп табалап, шылдыӊ кылып, кай бирөө шыбатып сөгүп узатып калышты.
Жолдо ар жерден куралдуу топторго учурап, жолмо-жол ок менен тегерене коргонуп отуруп, хандын казына жүктөлгөн кырк арабасын алдырып, Орусиянын кол астына кирип калган Кожон шаарына эртеси араӊ жетишти.

(Уландысы кийинки сандарда)



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Башка сандарда:
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22285;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: