Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Жээнбек Алымбаев, тарыхчы: «ИСХАК АСАН УУЛУНУН ХАН БОЛУП КАЛЫШЫ –ТАРЫХТА ЧАНДА КЕЗДЕШЧҮ ОКУЯ»

№651 24-апрель-30-апрель, 2015-ж


– Полот хандын саясий ишмердүүлүгү 19-кылымдын экинчи жарымына туура келет. Исхак Асан уулу 1844-жылы Кокон хандыгына таандык Маргалаӊ аймагындагы Охна кыштагында туулган (азыркы Баткен облусундагы Кадамжай районуна караштуу А.Орозбеков атындагы кыштак). Теги – кыргыздын ичкилик уруусунун бостон уругунан. Атасы Асан молдо хандыктагы медреселерде жана мектептерде сабак берген. Мударистик кылып жүргөн Асан молдо уулу Исхакты өзү менен кошо ала жүрүп, сабатын ачып, медреседен окуткан. Кийин ал Маргалаӊдагы «Ак медресеге» которулганда Исхак да кошо келип окуусун уланткан. Исхак молдолуктан сырткары соода-сатык иштери менен да алектенген. Анын хан болуп калуу тагдыры тарыхтагы чанда кездешчү окуя. Тактап айтканда, 1865-75-жылдар аралыгында Кокондо Кудаяр үчүнчү жолу хан болуп такка отурат. Элге көрсөткөн зулум саясатына чыдабай Шер датка башында турган бийлер Кудаярдын ордуна тактыга мураскор издөөгө киришет. Ал мезгилде чыгышта тактыга Чыӊгыз хандын урпагы келиши керек деген принцип болсо, Кокондо миӊ урпагынан болушу керек деген норма сакталып турган. Ошол себептен көтөрүлүштүн уюштуруучулары Самарканды мекендеген, миӊ уругунан чыккан Алим хандын урпагы Полот бекке хан катары баштоосун сунушташса, ал бул милдетти аткаруудан баш тартат. Тилеги орундалбаган өкүлдөр келатып Ташкенге жакын жерден Абдымомундун (Чаткалдан чыккан Момун Шамурзак уулу, Абдымомун 1873-74-жылдар аралыгында Кокон хандыгына каршы чыккан көтөрүлүштүн жетекчилеринин бири) үйүнөн Полот бекке окшош жигитти көрүшөт. Ал Исхак Асан уулу (тарыхта Полот хан) эле. Ага эгемендик үчүн күрөштү хан катары баштап берүү сунушун киргизгенде, айныбай макул болот. 1873-жылы 29 жаштагы Исхак азыркы Ала-Бука районунун Сафед-Булан айылында хан көтөрүлөт. Жүрүштү Чаткалдан баштайт. Анын саясий ишмердүүлүгүн эки бөлүккө бөлүп кароого туура келет. Биринчиси, анти феодалдык көтөрүлүш же Кокон хандыгына каршы күрөш. Экинчиси, 1875-76-жылдары орус империясынын Коконду каратуусуна каршы жасаган аракети. 1875-жылы 28-августта Коконго орус аскерлери кирип, Кудаяр хандын баласы Насирдин менен К.П.Кауфмандын ортосунда келишим түзүлөт. Сыр- дарыянын оӊ жээгинде жайгашкан Наманган, Чуст орустарга берилип, Наманган бөлүмү түзүлүп, М.Д.Скобелев ал жерге башчы болуп дайындалат. Ошол эле жылдын 27-сентябрында Исхак Асан уулу экинчи жолу хан көтөрүлүп, 9-октябрда Коконду ээлейт. Орус бийлиги менен дипломатиялык алака түзүү үчүн Кауфманга өкүлчүлүк жиберет. Бирок ал Полотту хан катары тааныбай коёт.
Скобелев баштаган согуш отряды Коконду согуштук жол менен каратууга киришет. 1876-жылдын 9-январында Андижанды каратууда 20 миӊге жакын адам өлөт. Өлүктөрдү эч ким албагандыктан 3 күндүн ичинде жыттанып, карга-кузгун жеп, айрымдарын сууга ыргытышкан деген маалымат орус булактарында жазылып калган. Орус аскерлери курал жагынан күчтүү келгендиктен, Полот хан аскерлери менен Алай тарапка качууга аргасыз болот. 1876-жылы 19-февралда Кокон хандыгы жоюлуп, анын ордуна Орусия империясынын Түркстан генерал-губернаторлугуна караган Фергана облусу түзүлгөн. 1876-жылдын алгачкы айларында Исхак Асан уулу – Полот хан аскерлердин колуна түшүп, орус абагында кармалып турган. Ошол эле жылдын 1-мартында аны Маргалаӊда дарга асышкан.

Төлөнбай Абдразаков, журналист: «ПОЛОТ ХАНДЫ ЭКИ ЖОЛУ ДАРГА АСКАН ДЕШЕТ»
Полот хандын бейити эл оозунда айтылган маалыматтарга караганда Өзбекстандын Фергана облусунун Ахунбабаев районундагы Эшен гузар айылында. Бул жерге барып баатырдын арбагына багыштап Куран түшүрүп, көзү менен көрүп келген журналист Төлөнбай Абдразаков буларга токтолду:
– 2005-жылы Кадамжай районунун борбору Пүлгөн айылында Исхак Асан уулуна эстелик тургузганда Өзбекстандын Фергана облусунун Ахунбабаев районунан келген Мурат аттуу ажы Полот хандын мазары Эшен гузарда деп айткан экен. Журналисттик ишмердигим менен Эшен гузарга барып, маалымат алып кайттым. Ал жер «Пулат хан маалеси», «Пулат хандын мазары» деп айтылып калыптыр. Мурат ажынын жана туугандарынын айтуусунда, 1876-жылы жазында Исхак Маргалаӊдын борбордук базарында даргага асылат. Ажал алдында турган хан бешим намазын окуп алууну суранат. Биринчи ирет асканда дардын жиби үзүлүп, аман калат. Мындай учурда шарт боюнча тирүү калыш керек болчу. Бирок генерал Скобелев кайрадан дарга асууга буйрук берет. Анын сөөгү эч кимге берилбейт. Хандын өтө жакын адамдары түн ичинде анын сөөгүн кайтаргандарга ири тартуу беришип, сөөктү сатып алышат. Алар Эшен гузардагы мечитке алып келип сууга алышат да, эски мазарга алып келишип, кийин тапканга жеӊил болуш үчүн бий алманын түбүнө жашырышат. Полот хандын адамдары өздөрүнүн изин жашыруу үчүн туш тарапка тарап кетишкен экен. Мурат аксакалдын чоӊ атасы Полот хандын сөөгү коюлган мазардын айлана-тегерегин тосуп, өмүрү өткөнчө ага көз салып жүрөт. Өлгөндөн кийин өзү да ошол мазарга, баатырдын жанына коюлат.
Мурат ажынын атасы карып калганда балдарына «бул мазарга Полот хандын сөөгү коюлган. Мен көз жумганда мени хандын жанына койгула» деген керээз айтат. Атасынын айткан керээзин Полот хандын урпактарына жеткирүү үчүн Мурат ажы атайын Кыргызстанга келген. Бүгүнкү күндө жергиликтүү тургундар Полот хандын мазарын ыйык, сыйынуучу жай катары эсептешет.

Султан Төрөбеков



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(13)
27.04.2015. 15:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
04-04-2015
Соӊку аракети:
01-06-2018 03:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
Мындай адамдар ченде чыгат
27.04.2015. 15:23 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
102
Катталган:
09-10-2013
Соӊку аракети:
20-09-2015 23:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
Ото кызыктуу экен корогоч акылдуу инсан болсо керек
27.04.2015. 16:16 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
155
Катталган:
15-04-2013
Соӊку аракети:
12-11-2018 22:21
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жалал-Абад
+2
Полот Хан жонундо тарыхий кино тартса болчудай экен окуп жатып элестер келип жатты сценарий жазып коруш керек экен.
Супер инфо Полот хан жонундо китеп жазылган бекен билип беруунорду суранам?
27.04.2015. 17:40 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
7573
Катталган:
22-02-2011
Соӊку аракети:
16-11-2018 17:44
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
...
0
tilek-x, саламатсызбы! Сунушуңузду тиешелүү бөлүмгө кабарлап койдук, рахмат!
27.04.2015. 20:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
14
Катталган:
24-02-2011
Соӊку аракети:
21-09-2018 17:20
Жынысы:
Белгисиз
0
tilek-x, Төлөгөн Касымбековдун "Сынган кылычында" Исхак тууралуу башынан аягына чейин окуй аласыз. Абдан сонун тарыхый роман.
28.04.2015. 08:50 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
34
Катталган:
08-03-2012
Соӊку аракети:
17-01-2018 22:51
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Кап этпейсинер, олгондун артынан жаман суйлоого болбойт бирок ошентсе да бир ооз соз жазайын. Ошол мезгилдин акыбалын даана байкаган эмес, Кокон хандагы уже ото оор абалда эле, ошого карабай тактык мансапты энсеген деп ойлойм, натыйжада хандык талкаланып озу жазага туш болду...
28.04.2015. 14:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
793
Катталган:
12-01-2009
Соӊку аракети:
31-01-2018 00:05
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Ошондо чыныгы Полот бек хандыктан баш тарткан экен да (миң уругунан чыккан Алим хандын урпагы Полот бекке хан катары баштоосун сунушташса, ал бул милдетти аткаруудан баш тартат), анан Исхакка сунушташса ал макул болуптур (Абдымомундун үйүнөн Полот бекке окшош жигитти көрүшөт. Ал Исхак Асан уулу (тарыхта Полот хан) эле. Ага эгемендик үчүн күрөштү хан катары баштап берүү сунушун киргизгенде, айныбай макул болот).Исхак бирөөнүн аты менен оңой эле бийликке келиптир, ошондо ал ким болуп калат, "самозванец" болуп калбайбы... Тарыхчылар буга кандай карашат, кандай баа беришет болду экен...
Мэри түзөттү 2015-04-28 14:58:00
10.10.2015. 05:04 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
27
Катталган:
03-10-2010
Соӊку аракети:
10-10-2015 06:52
Жынысы:
Белгисиз
0
Сынган кылычта чыныгы Полот бекти динге катуу берилип, дубана болуп кеткен деп жазат, барып хандыкты сунушташса баш тартат. Биздин Полот хан "самозванец" болгондон башка жолу жок болчу, хандык деген төрөлгөн каныңа карап берилет да, Полот бек менен Исхак түспөлдөш экен. Кудаяр хандан тажагандар "Мына хандын башка тууганын алып келдик, эми 7%тен кредит алабыз" деп, Исхакты хан шайлап алышкан))
jumamidin түзөттү 2015-10-10 05:09:06
29.04.2015. 04:08 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
22-11-2014
Соӊку аракети:
11-11-2018 12:42
Жынысы:
Белгисиз
0
Исхак хан чындыгында ал оганыстан тарапка качып ункурдо бекинип ооруп олгон экен желдеттери ачкадан олушкон.Ичкилик уруусу болгондуктан аны Сырткылык уруудагылар жактырган эмес.
29.04.2015. 17:54 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
03-10-2014
Соӊку аракети:
16-10-2015 04:20
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Чет олко...
0
Айтбубу Маматалиевага тушунбой калдым да. Чебереси болгон болсо анда Назарова болуш керек эле.
29.04.2015. 21:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
172
Катталган:
16-06-2012
Соӊку аракети:
15-05-2018 11:03
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Сахалин
0
Xanif, абышкасынын фамилиясын алган го...
03.05.2015. 20:08 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
46
Катталган:
04-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2018 10:57
Жынысы:
Белгисиз
0
Полот хан жонундо сынган кылыч романында толук эле жазылган,таап окусанар болот.
07.05.2015. 17:10 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
113
Катталган:
25-11-2013
Соӊку аракети:
26-06-2016 08:36
Жынысы:
Белгисиз
0
мына сага кызык..............
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: