Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

СУМО

№373 25-31-декабрь, 2009-ж.


Дүйнөдө оор салмактагы балбандар массалык түрдө катышкан сумодон башка күрөш түрү болбосо керек. Сумо Японияда уруш өнөрлөрүнүн катарына кирет. Ал гана эмес, чиркөөлүк кызмат, шоу жана цирк бизнесине айланган.

СУМОГО БАШКА ӨЛКӨЛӨРДӨ ТЫЮУ САЛЫНГАНБЫ?
Сумо – тарыхы тереңде жаткан япондордун улуттук күрөшү болуп саналат. Ал тууралуу маалыматтар япон тарыхында VII кылымда “сумаи” аталышы менен эскерилет. Ошондо императорго корей элчиси келип, анын урматына эки өлкөнүн балбандарынын ортосунда биринчи мелдеш өткөрүлгөндүгү айтылат. Учурда сумо боюнча профессионалдар арасында мелдештер бул күрөштүн мекени болгон Японияда өтүп келет. Ал эми дүйнөнүн калган өлкөлөрүндө сумо сүйүүчүлөрүнүн ортосунда гана таймаштар болуп турат. Башка өлкөлөрдө сумого тыюу салынган эмес, жөн гана азырынча күрөштүн бул түрү популярдуу боло элек. Андыктан сумо менен алектенгиси келген башка улуттун өкүлдөрү Японияга көчүүгө аргасыз. Японияда жергиликтүү улуттун өкүлдөрүнөн башка америкалык, орусиялык жана болгариялык мыкты сумочулар бар.

КИЛЕМДИН ОРДУНА ДОХЁ
Сумодо күрөш бийиктиги 60 сантиметрден ашпаган помостто өтүп, анда килемдин (диаметри 4,5 метр) ролун кум аралашкан кадимки топурак аткарат. Балбандар күч сынашчу бул майдан дохё деп аталат. Дохёдо кум чоң кызмат аткарып, анын жардамы менен балбандардын денеси жерге тийген же тийбегендиги аныкталат.

ЭРЕЖЕЛЕРИ
Сумодо күрөш калыстын белгиси боюнча 2 атаандаштын бири-бирине атырылып кагылышуусунан башталат. Бул “жолугушуу” татиай деп аталат. Арабызда тасмалардан ошол учурда балбандардын катуу кыйкыргандарын көргөндөр болсо керек. Көрсө, ал атайын эреже эмес жана эч кандай маани бербейт экен. Болгону, айрым балбандар андай жол менен өзүн күрөшкө даярдайт.
Сумодо атаандашынын таманынан башка каалаган жерин биринчи болуп жерге тийгизген балбан жеңүүчү аталат. Анан дагы сумодо так аныкталган раунддар каралган эмес. Анткени адатта күрөш бир нече секундга созулат. Узакка созулган сейрек беттештерде балбандар эс алууга укук алышат.
Эмнеге тыюу салынган? Атаандашын урууга, тебүүгө, муунтууга, бармактарды кайрууга, чачты жулууга, кулакты үзүүгө. Эгерде аталган эрежелер сакталбаса, эреже бузганы шарттуу түрдө дароо жеңилет.
Кайсы ыкмаларды колдонсо болот? Алакан менен чабуу, көтөрүп чабуу, буттан чалуу, түртүү сыяктуу ыкмаларды колдонууга болот.

СУМОДО САЛМАК КАТЕГОРИЯЛАРЫ БОЛБОЙТ
Сумонун дагы бир өзгөчөлүгү – анда салмак категориялардын жок болгондугу. Сумо боюнча мелдешке катышуу үчүн минималдык салмак 100 килограмм болуп саналат. Мелдештерде 120 килограммдагы балбан менен 200дөн ашык салмактагы балбандар да күрөшүп калышат. Мында жеңиштин кайсы тарапта болуусун алдын ала айтуу кыйын. Анда биринчиси шамдагайлыгына ишенсе, экинчиси оор салмагына ишенет. Ошол эле учурда салмагы 200 килограмм болгон балбандардын аракеттенүүсү бир аз жай болсо, жеңили үчүн мындай салмакты кулатуу эрдикти талап кылат. Айтор, сумодо салмак чоң мааниге ээ эмес деген кеп бекеринен айтылбаган.

МЕЛДЕШТЕР ТУУРАЛУУ
Японияда жылына сумо боюнча 6 мелдеш болот. Алсак, Токиодо 3 жолу (январь, май, сентябрь айларында) жана Осака (март), Нагоя (июль), Фукуоке (ноябрь) шаарларында бир жолудан өтөт. Ар бир мелдеш 15 күнгө созулган майрамга айланат. Сумочулар мелдештер арасында өлкөгө саякатка чыгышып, түрдүү кайрымдуулук иш-чараларга жана салтанаттарга катышышат.

ДЕН СООЛУККА ЗЫЯНЫ КАНЧАЛЫК?
Сумодо оор салмактагы спортчулар кагылышууга аргасыз болушкандыктан, анда жаракатка кабылуу коркунучу чоң. Ал жаракаттар бокстогу нокдаун же нокаутка кабылгандай эле таасири бар. Кеңири жайылган жаракаттардан (мээнин чайкалышы, каштын жарылышы, бут жана колдун түрдүү жаракаттары) тышкары сумого гана таандык ден соолукка зыяндуу жактары бар. Ал ашыкча салмактын айынан келип чыккан организмде зат айлануунун бузулушу, кан басымынын жогорулашы жана башка өнөкөт оорулар.

СУМОЧУНУН ЖАШООСУ
Сумочулардыкындай денеге ээ болуу өзүнчө бир өнөр. Сумочунун күн тартибинин баары салмагына байланышкан. Алсак, сумочу күн чыккандан баштап 5 саат бою ачка машыгат. Машыгуу жылуу ванна менен аяктайт да, узакка созулган тамактануу (машыктыруучунун кылдат көзөмөлү менен) башталат. Башка спорт түрүнөн айырмаланып, сумодо спирт ичимдиктерин ичүүгө тыюу салынбайт. Тескерисинче, колдоого алынат. Тамактануудан кийин кайра уйку, машыгуу жана кечки тамактануу. Андыктан күжүрдөнө машыгып, чемпион болуу менен шарап ичип, уктап жүрө берсе болот.

“МАЙЛУУ” ФАКТЫЛАР

  • Элиталык дивизиондогу сумочулардын айлык акысы орто эсеп менен 8 миң долларды түзөт. Андыктан сумочулар Японияда суктандырган бойдоктордун катарына кирет.
  • “Маваси” – балбандар күрөшүү үчүн кийген жалгыз кийим болуп саналат. Ал белди айланта жана алаадан өткөрүлүп оролот.
  • Сумочуларга өз алдынча автоунаа айдоого тыюу салынган. Адатта алар такси жана кичиавтобустар менен жүрүшөт.
  • Японияда сумо боюнча профессионалдык мелдештерге 23 жаштан өйдө гана балбандар катыша алышат.


Эл аралык кабарлардан

Футбол

МЕССИ-РОНАЛДУ ТИРЕШҮҮСҮ УЛАНУУДА
21-декабрда ФИФАнын версиясы боюнча 2009-жылдын мыкты футболчусу белгилүү болду. Күтүлгөндөй эле бул наамга 22 жаштагы аргентиналык Лионель Месси татыды. Ал добуш берүүдө аталган сыйлыктын былтыркы ээси Криштиану Роналдуну 721 упайга артта калтырган. Ал эми аялдар арасында жеңүүчү деп бразилиялык Марта аталды. Ошондой эле быйылтан баштап жаңы түптөлгөн Ференц Пушкаш атындагы “Жылдын мыкты голу” сыйлыгы да өз ээсин тапты. Португалиялык Роналду бул сыйлыктын 1-жеңүүчүсү катары тарыхта калмай болду. Криштиануга мындай сыйлыкты былтыр УЕФАнын ЧЛсынын чейрек финалында “Портунун” дарбазасына киргизген голу алып берди.

БЕКХЭМ «МЮГА» КАРШЫ ОЙНОЙТ
18-декабрда УЕФАнын группалык баскычынан ийгиликтүү өткөн командалар жарым чейрек финалдагы атаандаштарын табышты. Чүчүкулактын жыйынтыгында чемпиондукка башкы талапкер болушкан Англия менен Италиянын мыкты өкүлдөрү өз ара туш келип калышты. Алсак, “Челси” – “Интер” жана ”Милан” – “Манчестер Юнайтед” тирешүүсү күйөрмандарды кайдыгер калтырбоосу анык. Өзгөчө Бекхэмдин экс-клубунун “МЮга” каршы ойноосу зор кызыгууну туудурууда. Спорт күйөрмандарына Бекхэмдин январда “Миланга” келип кошулары маалым.

УЕФАнын ЧЛсынын 1/8 финалындагы атаандаштар:
“Милан” (Итал.) – “МЮ” (Анг.)
“Олимпиакос” (Грец.) – “Бордо” (Фран.)
“Бавария” (Гер.) – “Фиорентина” (Итал.)
“Порту” (Пор.) – “Арсенал” (Анг.)
“Лион” (Фран.) – “Реал” (Исп.)
“Штутгарт” (Гер.) – “Барселона” (Исп.)
“Интер” (Итал.) – “Челси” (Анг.)
ЦСКА (Орус.) – “Севилья” (Исп.)


Жергиликтүү кабарлардан

Оор атлетика

АГАНЫ КӨРҮП ИНИ ӨСӨТ
18-23-декабрда Бириккен Араб Эмираттарында өткөн жаштар арасында Азия биринчилигинде өлкөбүздүн туусу желбиреди. Буга даңазалуу спортчубуз Улан Молдодосовдун бир тууган иниси, келечектен көптү үмүттөндүргөн оор атлетикачыбыз Султан Молдодосов себепчи болду. Ал 62 килограмм салмакта жалпысынан 260 килограммды багынтып, байгелүү 3-орунду ээлеп кайтты. Мелдешке Султандан тышкары өлкөбүздүн атынан Изат Артыков (56 килограмм) да катышып келди.

КЕНЖЕСАРИЕВ КАЙТЫП КЕЛЕБИ?
Декабрдын башында мындан 4 жыл мурда Казакстанга кетип калган “Абдыш-Атанын” тарбиялануучусу “Эмил Кенжесариев Кыргызстанга кайтат” деген маалымат тараган эле. ФИФАнын жаңы жобосуна ылайык, футболчуларга курама команданы алмаштырууга тыюу салынгандыгы маалым. Андыктан “Кенжесариев кайрадан улуттук курама командабызга кайтышы мүмкүнбү?” деген суроо жаралат. Бул суроо менен улуттук курама командабыздын машыктыруучусу Анарбек Ормонбековго кайрылганыбызда ал: “Учурда сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Бул суроого, буюрса, январдын алгачкы күндөрүндө жооп ала аласыздар”,- деп билдирди.

Базарбек Абдураимов
sport@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: