Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

САМАНЧЫНЫН ЖОЛУ – БИЗДИН ГАЛАКТИКА

№376 15-21-январь, 2010-ж.


Жайдын түнүндө асманда жылдыздар бадырайып даана көрүнөт. Алардын ичинде көзгө айрыкча урунары, ааламдын бир кыйырынан экинчи кыйырына созулуп жаткан жылдыздар экени талашсыз. Ал жылдыздар жана биз жашаган Жер планетасы да Саманчынын жолу галактикасына таандык.

САМАНЧЫНЫН ЖОЛУ – СПИРАЛЬ ТҮРҮНДӨГҮ ГАЛАКТИКА
Күн системасына 9 планета, анын ичинде Жер да кирери баарына маалым. Ал эми Күн системасы биздин галактика болуп эсептелген Саманчынын жолуна кирет. Саманчынын жолу башка элдерде Сүттүү жол, Асман дарыясы деп да аталат. Бул сөз байыркы гректердин “galaxias” – сүт­түү айлампа деген сөзүнөн келип чыккан.
Саманчынын жолу спираль түрүндөгү галактикалардын бири. Жашы болжолдорго караганда, 12800-13600 миллион жылдардын тегерегинде. Галактика жылдыздардан жана жылдыздар аралык заттар: чаң жана газдардан турат. Чаң жана газдар жылдыздардын арасындагы боштукту толуктайт. Галактиканын бир башынан экинчи башына жарык жылынын эсеби менен 100 000 жылда жетүүгө болот (жарыктын ылдамдыгы 299 792 458 м/с түзөт).
Башкача айтканда, галактиканын бир башынан чыккан жарык экинчи башына 100 000 жылда жетет.

КАНЧА ЖЫЛДЫЗ БАР?
Галактика орточо эсеп менен 200 миллиард жылдызды өз кучагына камтыйт. Тактап айтканда, галактика ири жылдыздар системасы болуп саналат. Күн болсо жылдыздардын бири. Көпчүлүк жылдыздардын чоңдугу Күндүн чоңдугундай. Тагыраак айтканда, диаметри 1 390 000 чакырым. Кээ бир жылдыздар Күндөн 100 эсе чоң болсо, кээ бирлери 300 эсе чоңдук кылат. Жылдыздар жаралат жана өлүшөт. Жылдыз канчалык чоң болсо, ошончолук өмүрү кыска. Себеби күчтүү жарылууга туш болушат.
Күн орточо өлчөмдөгү жылдыз. Аны 9 планета айланып жүрөт.
Жылдыздар бири-биринен ар кандай алыстыкта жайгашкан жана бетиндеги температурага жараша өңдөрү ар башка. Ак-көгүш өңдөгү жылдыздар эң ысык жылдыздар болуп эсептелет. Ал эми кызыл жылдыздар муздак жылдыздардын катарына кирет.
Жылдыздар ара­сында ар түрдүү­чө топтошуп жайгашкандары кездешет. Мисалы, жылдыздар сейрек жайгашкан топтомдо 50дөн 2000 жылдызга чейин болот. Булар адатта жаш жана чоң жылдыздар. Ал эми шар сымал топтошкондордун курамында бир нече миллион жылдыз болот. Алардын көбүн картаң жылдыздар түзөт.
Күн галактиканы 220 миллион жылда бир айланып чыгат. Күн өзү пайда болгондон бери галактиканы орточо эсеп менен 30 жолу айланып чыкты деген маалымат бар.

ЯДРОСУ БАРБЫ?
Башка галактикалардын борборлору жаркырап турса, биздин Саманчынын жолунун борбору тескерисинче жаркырабайт. Изилдөөлөргө караганда, борбордук бөлүктө кара көңдөй жайгашкан. Ал абдан бекем тыгыздыкка жана мыкты тартылуу күчүнө ээ. Андыктан андан жарык да суурулуп чыга албайт. Башкача айтканда, Жердин тыгыздыгын кара көңдөйдүн тыгыздыгына окшоштуруу үчүн Жерди ширеңкенин көлөмүнө чейин кысуу керектелет. Изилдөөлөргө караганда, борбордогу чоң кара көңдөйдүн тегерегинде майда кара көңдөйлөр жана жаштары 2 миллиард жылды түзгөн картаң жылдыздар айланып жүрүшөт. Асман материялары кара көңдөйгө сорулганда майда бөлүктөргө бөлүнүп, күчтүү нурданууну чыгарышат.
Кара көңдөй боюнча божомолдор абдан көп. Анткени ал изилденип бүтө элек.

ЖЕҢГЕ ОКШОШ БӨЛҮКТӨРҮ
Болжолдуу түрдө галактиканын көйнөктүн жеңине окшогон спиралдуу 4 бөлүгү бар. Ал бөлүктөр сандаган жаңы жылдыздардан, чаңдар менен газдардан турат. Чаңдар жана газдар болсо жаңы жылдыздардын пайда болушун шарттайт. Демек, галактиканын жеңге окшош бөлүктөрү жаш жылдыздардын мекени десек жарашчудай.

ГАЛАКТИКАНЫН ТААЖЫСЫ
Саманчынын жолу капталынан жалпак диск (же учуучу тарелка) катары көрүнөт. Бирок анын таажысы (илимде "гало") өз кучагына шар сымал топтошкон жылдыздар топтомун, жеке жылдыздарды, ысык газды камтыйт.

САМАНЧЫНЫН ЖОЛУНАН БАШКА КАНЧА ГАЛАКТИКА БАР?
Ааламдагы 25 галактика Жерги­лик­түү системага кирет. Алардын бири биздин Саманчынын жолу. 25 галактика өз ара тартылуу күчү менен тартылышып турат. Жергиликтүү системага кирбеген галактикалардын саны изилдөөлөр жүргүзүлгөн сайын өсүүдө. Болжолго караганда, алардын саны учурда 200 миллиондон ашат.

ГАЛАКТИКА ЖОК БОЛУШУ МҮМКҮНБҮ?
Астрономдордун болжолуна таянсак, Саманчынын жолу 5 миллиард жылдан кийин өлүмгө учурайт. Анткени биздин галактика убакыт өткөн сайын Андромеда тумандуулугу деп аталган галактикага жакындап баратат. Акырында Саманчынын жолун аталган галактика жутуп алат.


Дүйнөдө эмне кеп?

Бириккен Араб Эмираты

160 КАБАТТУУ ИМАРАТ ИШКЕ КИРДИ
Дубайда 4-январда 160 кабаттуу, бийиктиги 828 метр келген дуйнөдөгү эң бийик имарат «Бурж Дубайдын» ачылыш аземи өттү. Ири имараттын курулушу дээрлик 5 жылга созулуп, ага 1,5 миллиард доллар сарпталды. Ачылышына 6 миң адам катышып, майрам фейерверктер менен коштолду. Ачылыш аземинин түз берилишин дүйнөнүн 2 миллиарддан ашык адамы көрдү. Имараттын негизги бөлүгү офистерге берилет. Антсе да анда ресторандар, бассейндер, мейманкана бөлмөлөрү да жайгашкан. Мейманкананын дизайнын айтылуу Жорджио Армани иштеп чыккан. Имарат кызмат көрсөтүүчү адамдарды кошкондо 12 миң адамды батыра алат.

Англия

ВИНДЗОР ШААРЫНЫН КӨЧӨЛӨРҮНӨ КЫК ТӨГҮШТҮ
Виндзор шаарынын жетекчилери кар жана муз каптаган көчөлөргө кык төктүрүштү. Мындай чечим кабыл алууга тайгалакта жолго төгүлчү кум менен туздун тартыштыгы түрткү болду. Эми тайгалактан корккон элге кыктын жытына чыдоого туура келүүдө.

Китай

МАШИНА ҮЧҮН 700 КИЛОГРАММ ТЫЙЫН ТӨЛӨДҮ
Кытайдын Хэ­нань шаарында атайын жайдан бир машинаны сатып алуу убактысы 4 саатка созулду. Анткени 22 миң доллар турган машина үчүн сатып алган адам жалаң тыйын төлөгөн. Ал тыйындарды саноо туура 4 саатка созулган жана саноого автосалондо иштеген 100 адам катышкан. Тыйындардын жалпы салмагы 700 килограммды түзгөн. Сатып алуучу тыйындарды 20 желим баштыкка салып, жеткирүү үчүн машина жалдаган.

Орусия

МЕДВЕДЕВ МЕНЕН ПУТИН ТУУРАЛУУ
МУЛЬТФИЛЬМ ТАРТЫЛДЫ

Орусияда өз­гө­чө мульт­фильм тартылды. Анда Медведев менен Путин ырдайт жана бийлейт. Муну көргөн чет элдик басма сөз кызматкерлери "Орусиянын өкмөт жана өлкө башчысын мазактоого болот тура" деп таң калышууда. Акыркы жылдары Путин менен тамашалашууга эч ким батынбаган. 10 жыл мурун «Куурчак» сатиралык программасында Путиндин кейпиндеги куурчакты алып чыгып мазакташкан эле. Бирок алар атайын буйруктун негизинде куурчакты дароо жоготууга аргасыз болушкан.

Түркия

АДАМ КЕБЕТЕЛЕНГЕН КОЗУ ТУУЛДУ
Мындай сейрек кездешүүчү окуя Түркиянын Тире Измир районунда катталды. Бет түзүлүшү адамдыкына окшош өлүү туулган козуну туулар замат текшерүүгө алып кетишкен. Муну изилдеген окумуштуулар ар кандай ойлорду айтышууда. Болжолдорго таянсак, козу энесинин курсагында экенинде витаминдер менен аз камсыз болуп калган. Жаныбарларга тиешелүү табышмактуу окуя жакында Орусиянын Алтай крайынын Смоленск районунда катталган. Анда адам жүздүү эмес, эки баштуу козу туулган.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
20.01.2010. 14:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
57
Катталган:
08-12-2009
Соӊку аракети:
06-04-2010 14:42
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
KIRGIZSTAN
0
Toluktoo kirgizem---Burj Dubaydin kuruluwu u4un 4 mlrd dollar sarptalgan.Imarattan tywkary aylanasyndagy baardyk es aluu4u jaylar kowulup 20 mlrd dollar sarptalgan.Bawka4a aytkanda KIRGIZSTANIBIDIN 2 jyldyk uluttuk kirewesinin 2 esesi.OTO ELE UYAT.BIYLIK JEY BERBEY IWTE!!!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: