Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

«ИЛБИРС АТСАҢ ЭЛИҢДИ АТКАН БОЛОСУҢ»

№677 23-октябрь-29-октябрь, 2015-ж


Илбирс Алтай тоо кыркаларынан Борбордук Тянь-Шанга дейре, ошондой эле Гималай тоолорунда байыр алып, жалпы 12 өлкөдө гана кездешет. 2013-жылы Бишкекте илимпоздор арасында бүткүл дүйнөлүк форум өтүп, анда 23-октябрды «Илбирсти коргоо күнү» катары белгилөө тууралуу чечим кабыл алышкан. Себеби Кызыл китепке кирген жаныбар дүйнө жүзү боюнча кескин түрдө азайып бара жатат.

«АЗЫРТАДАН ИЛБИРСТЕРДИ КОРГОБОСОК, ЖОГОТУП АЛАБЫЗ»
Толкунбек Асыкулов, «НАБУ» жаратылышты коргоо уюмунун директору:
– Ак илбирс – өзгөчө жаныбар. Ал деӊиз деӊгээлинен 3-4 миӊ метр бийиктикте жашайт. Жылуулукту эмес, салкынды сүйөт. Азыгы аркар-кулжадан тарта коёнго чейин. Кызыл китепке 1986-жылы киргизилген. Учурда дүйнө жүзү боюнча жоголуп бара жаткан жаныбарлардын катарында. Кыргызстанда Ысык-Көлдүн тоолорунда, Какшаал, Сары-Жаз, Нарын, Алайда кездешет. Өлкөбүздө 300-350дөй илбирс бар деп божомолдонууда. Азыртадан илбирстерди коргоп албасак, илбирс тукумун жоготуп алуу коркунучундабыз. Бул жаныбардын табигый өсүшү да аз. Экиден ашык туубайт. Апрель-май айында тууйт, бул кезде тоолордо абдан суук, андыктан кээде балдары суукка чыдабай өлүп калат.
СССР тарагандан кийин илбирстин терисин белекке берүү абдан популярдуу болуп кеткен. Анда илбирске аӊчылыкка мамлекет тарабынан уруксат берилчү. Ал тургай «илбирс терисин алам» деген жарыяларды гезиттен окуп калгам. Бул жаныбардын азаюусунун биринчи көйгөйү – бул мыйзамсыз аӊчылык кылгандар. Браконьерлер илбирстин тоют базасын жок кылат, жыйынтыгында илбирс ачкадан өлүмгө учурайт. Ошондой эле илбирстин өзүнө аӊчылык кылгандар да бар. Мындан тышкары жергиликтүү калк менен иштешип, элге экологиялык билим берүү кажет. Келечек муунду жаштайынан жаратылышты сүйүүгө чакырып, мекенибизди сактоого үйрөтүшүбүз керек. Биздин уюмдун Ысык-Көл облусундагы Ананьево айылында калыпка келтирүү борборубуз иштеп келет. Анда жаныбарларды багып, кайрадан жаратылышка коё беребиз. Учурда ал борбордо 4 илбирс, 1 сүлөөсүн жана 2 бүркүт бар.

«ИЛБИРС ҮЧҮН АЙЫП 500 МИҢ СОМ. БУЛ АЗ»
Мыйзамсыз аӊчылыкка каршы иш жүргүзгөн «Барс» уюмунун жетекчиси Курманбек Дүйшеев менен маектештик:
– Сиздердин уюм эмне иш менен алектенет?
– Биздин уюм 11 жылдан бери мыйзамсыз аӊчылыкка каршы иш жүргүзүп келебиз. Кызыл китепке кирген жаныбарларды коргоо, анын ичинде илбирстерди сактоо боюнча иштейбиз. Замандын өнүгүшү менен бул жааттагы жумуштар да алда-канча илгерилеп жатат. Айтсак, фотокапкан менен жаныбарларды так аныктап иш жүргүзөбүз. Фотокапкан жаныбарды коркутпай, ошол жерде кандай жаныбар бар экендигин сүрөт же видеого тартат. Фотокапкандын кубаты 6 айга чейин чыдайт, демек, ошол убакытка чейин аталган жерди изилдей алабыз. Кээде бул аймакта жашабайт деген жаныбарлар да кездешүүдө.
– Жаныбарлардын кескин түрдө азайышынын негизги себеби эмнеде?
– Байыртадан кыргыз эли аӊчылык менен оокат кылып келген. Аркар-кулжа, тоо текеге аӊчылык кылуу менен башка жаныбарлардын азыгын азайтып жатканыбызды билүүбүз зарыл. Өткөн 2-3 жылдарга салыштырмалуу мыйзамсыз аӊчылыктын саны азайганын байкасак болот. «Илбирс атсаӊ элиӊди аткан, терисин сатсаӊ жериӊди саткан болосуӊ» деп мамлекет башчы бул ишке өзү кызыкдар болуп, бул ишке катуу көзөмөл койду.
– Ушул жылдын жаз айларында интернет желесинде атылган илбирстин жанында сүрөткө түшкөн адам кызуу талкууга алынган эле. Бул иш аягына чыктыбы?
– Интернетке чыккан сүрөт боюнча биринчилерден болуп коӊгуроо кагып, анда Орусиянын жараны, миллионер Павел Тё экени тастыкталган. Сүрөттө кайсы тоодо, качан түшкөнү белгисиз. Анын иши Интерполго өткөнү тууралуу маалымат берилген, ал жактан сурап «иш жүрүп жатат» деген жооп алдык. Негизи Кыргызстанда илбирсти өлтүргөндөргө айып пул 500 миӊ сом. Муну 1 миллион сомго чейин көтөрүүнү сунуштап жатабыз. Тажикстан менен салыштырсак, ал жакта айып пул 35 миӊ АКШ доллары же 7 жылга чейин эркинен ажыратуу каралган.

«ИЛБИРСКЕ АҢЧЫЛЫК КЫЛУУ КАТТАЛА ЭЛЕК»
Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын өкүлү Тынчтык Карагулов буларга токтолду:
– Биздин инспекция 2012-жылы түзүлүп, өлкөбүздүн жаратылышын коргоо боюнча иш алып барат. Бул убакыттын аралыгында Кызыл китепке кирген жан-жаныбарларга, алардын арасында илбирсти сактоого басым жасалат. Баса белгилеп кетчү жагдай, илбирске аӊчылык кылуу акыркы жылдары каттала элек. Бул боюнча рейддерди жүргүзүп, эл аралык уюмдар менен кызматташып иш алып барабыз. Өлкөбүздө илбирс байыр алган изилдене элек жерлер бар, учурда фотокапкандар менен жаӊы жерлер изилденүүдө.

Кыргызстандын тоолорунун биринде фотокапкандан алынган кадр.

Дал ушул сүрөт интернетте ызы-чуу жараткан.

Адилет Керимбек уулу
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(8)
26.10.2015. 11:29 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
477
Катталган:
11-11-2014
Соӊку аракети:
26-06-2016 07:07
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кереметтүү кыргыз жери. АЛАЙ))
+12
Биздин улутубуздун,жаратылыш байлыктарынын бири . Эн баалу. Буларды олтуруп,жок кылуу карапайым элдердин колунан келбейт. Тээ жогорудагылар,чиновник дегендердин бир эки кундук эс алуу курмандыгы .
26.10.2015. 14:11 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
16-09-2015
Соӊку аракети:
19-02-2016 09:37
Жынысы:
Белгисиз
+7
EdikoKG,Эн туура айтасын
26.10.2015. 17:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
31-08-2015
Соӊку аракети:
14-11-2018 23:22
Жынысы:
Белгисиз
0
Эч нерсе айталбайм.
26.10.2015. 20:04 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
68
Катталган:
10-07-2015
Соӊку аракети:
01-05-2016 10:57
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Улан-Уде (Бурятия)
0
Жаабарс ...
27.10.2015. 11:24 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
02-09-2015
Соӊку аракети:
09-05-2016 09:36
Жынысы:
Белгисиз
-18
??? Илбирстин бизге эмне кереги бар деймда??
29.10.2015. 09:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
23
Катталган:
04-08-2015
Соӊку аракети:
19-04-2016 18:19
Жынысы:
Белгисиз
+2
адамдарды атып олтургон илбирс не болуп калыптыр.
29.10.2015. 09:56 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
315
Катталган:
22-04-2015
Соӊку аракети:
03-01-2018 19:32
Жынысы:
Белгисиз
+1
Илбирс атсан адам олтургонго барабар болсо,анда адамды аткандар илбирс аткан болуп эле саналат экен да ээ я?
29.10.2015. 15:31 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
67
Катталган:
13-01-2014
Соӊку аракети:
20-04-2017 08:59
Жынысы:
Белгисиз
+3
кандайча эмне кереги бар? бул деген жаратылыштын кооздугу! Жырткычтар дуйносундо жашаш керек. адамдарды олтуруп жаткан жок да булар.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: