Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КҮНДҮН ЫСЫШЫ АЧАРЧЫЛЫККА АЛЫП БАРАТАТ…

№682 27-ноябрь-3-декабрь, 2015-ж


Мындай прогнозду Бириккен Улуттар Уюму (БУУ) Дүйнөлүк Метеорологиялык Уюмунун (ДМУ) изилдөөлөрүнө таянып айтып чыкты. Эгер жер бетинде абанын температурасы дагы 2 градуска көтөрүлө турган болсо, айрым аймактарды суу каптап, айрымдары чөлгө айланат. Жыйынтыгында миллиондогон адам жакырчылык жана ачарчылык сазына батары маалымдалды.

2014-жылы атмосферадагы парниктик газдардын (көмүр кычкыл газы, метан, азоттун оксиди жана башка) өлчөмү рекорддук көрсөткүчкө жеткен. Алсак, абадагы көмүр кычкыл газы орточо 0,0395%ды түзүп келсе, бүгүн ал 0,0400%ды түздү. ДМУнун башкы катчысы Мишель Жаро: «Келечекте бул пайыздык көрсөткүчтөр дагы жогорулай турган болсо, жер бетиндеги жашоо коркунучка кептелет. Биз убакыттан уттуруп жатабыз»,- деп айыл чарбасы менен өнөр жайдан чыккан зыяндуу газдарды азайтуу керектигин белгилейт.
Атмосферада парниктик газдардын ченемден тыш көбөйүшүнө күрүч талааларынын кеӊейиши менен мал чарбачылыгынын өсүүсү, токойлордун өрттөлүшү, өнөр жай, көмүр кендери, жер семирткичтердин өндүрүлүшү жол ачууда.
Бул газдар күн нурун тез өткөргөндүктөн жердин бетин ысытат. Мындан улам мөӊгүлөрдүн эриши тездеп, суулардын бууга айлануусу күчөп, абанын температурасынын дагы да ысышына алып келери илимде белгилүү. Мындан улам быйылкы алгачкы 9 айдын жыйынтыгында орточо жылдык температура баштапкы жылдардан 0,68 градуска жогору болгонун метеорологдор маалымдайт.
Климаттын өзгөрүүсүнөн биринчи кезекте дыйкандар запкы тартып, жакынкы 15 жыл аралыгында 100 миллионго чукул адам нансыз калуу коркунучу чоӊ экенин айтып БУУ коӊгуроо кагууда. Ал эми Дүйнөлүк Банк (ДБ) тараткан маалыматта абанын температурасы бүгүнкү күндөгү чектен ашып, дагы 2 градуска көтөрүлсө, дүйнө жүзүндөгү мөӊгүлөрдүн 50%ы жок болот. Ал эми 4%га көтөрүлсө, анда 75% мөӊгүдөн айрылабыз.
Дүйнөлүк эксперттердин баамында, дүйнөлүк температура орточо 4 градуска көтөрүлө турган болсо, Орто Азия чөлкөмүндө жылдык орточо температура кылымдын соӊунда дээрлик 7 градуска жетет. Башкача айтканда, табият каатчылыгынан биздин аймак эки эсе запкы тартышы мүмкүн. Бул жаатта бир нече жылдан бери эмгектенип келе жаткан Кыргыз илимдер академиясынын суу маселелери жана гидроэнергетика институтунун директору Дүйшөн Маматканов табияттын мыйзамына каршы чыгууга адам баласынын даремети жетпесин айтып, табият түзгөн шартка ыӊгайлашып жашоого үйрөнүшүбүз керек деген пикирде.
Дүйшөн агай өзү жетектеген институттагы адистер менен биргеликте Кыргызстандын мөӊгүлөрүнө байкоо салып келе жаткан саналуу адамдардын бири. Агайдын маалыматына таянсак, өлкө боюнча 8 миӊдей мөӊгү болсо, 1970-жылдардан бери анын 2 миӊи эрип жок болгон. Илимпоздордун көп жылдык байкоолору боюнча, акыркы 20-30 жылда Ысык-Көлдүн Күнгөй Ала-Тоосундагы (Чолпон-Ата тарабы) мөӊгүлөрдүн 30%ы калбай калган. Бул көрүнүш улана берерин жана алдыдагы 20 жылда мөӊгү дагы 70%га кыскарып, аймак суусуз калышы мүмкүн экенин айткан Дүйшөн мырза мындай көрүнүш дүйнөлүк климаттын өзгөрүүсүнөн болуп жатканын белгилейт.
Ал эми Тоо-кен ассоциациясынын мүчөсү Валентин Богдецкий да мына ушундай пикирде. 1981-82-жылдары Ак-Шыйрак тоо кыркасындагы мөӊгүлөрдү изилдөөгө катышып, СССРдин Генералдык штабынын 1942 жана 1963-жылдардагы абадан тартылган сүрөттөрүн карап чыкканын айткан Валентин мырза: «Бул жылдар аралыгында мөӊгүлөр 200-250 метрге чейин жукарыптыр. Ал кезде эч кандай адамдын таасири жок кез эле. Мындан улам мөӊгүлөрдүн эриши табигый көрүнүш жана аны сактап калуу акылга сыйбайт»,- дейт. Эске салсак, Ак-Шыйрак тоо кыркасында «Кумтөр» алтын кени жайгашкан.
Ал эми Кыргызстанда элди дүрбөтүп мөӊгүлөрдү сактап калалы деген өӊдүү демилге көтөргөн жарандарыбыз бар. Бирок жогорудагы БУУнун, ДМУнун жана ата мекендик илимпоздордун изилдөөлөрү көрсөткөндөй, өлкөбүздөгү мөӊгүлөрдү жалгыз сактап калуу мүмкүн эмес. Бул көйгөйдү чечүү үчүн бардык мамлекеттер бирдиктүү иш жүргүзүшүбүз зарыл…
2014-жылы «Кумтөр» кенинин аймагындагы, Арабел жана Үчкөл дарыяларынын айланасындагы мөӊгүлөрдү жана гидрометеорологиялык шарттарга байкоо жүргүзүү боюнча узак мөөнөттүү (2014-2018-жылдарга чакталган) программа башталган. Изилдөөлөр КРнын УИАнын Суу маселелери жана гидроэнергетика институту тарабынан Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин (Орусия) эксперттерин тартуу менен жүргүзүлүп келет.
Бул байкоо жүргүзүү долбоору кыргыз өкмөтү менен макулдашуунун негизинде иштелип чыгып, Cуу маселелери жана гидроэнергетика институту менен «Кумтөрдүн» ортосундагы тийиштүү келишим аркылуу бекитилген.
Мониторингдин максаты – «Кумтөрдүн» түздөн-түз техногендик таасир берген аймактагы мөӊгүлөрдүн абалын баалоо жана алардын өзгөрүү динамикасын (кыймыл ылдамдыгын, сызыктуу чегинүүсүн, бетинин бузулушун), ошондой эле бетинин жарык чагылдыруу касиеттерин (альбедо) чалгындап туруу жана алынган маалыматтарды кенден бир кыйла алыс жайгашкан мөӊгүлөргө жүргүзүлгөн байкоолордун натыйжалары менен салыштыруу болуп саналат.

Абай Алыкулов


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -2 
Комментарийлер(5)
30.11.2015. 23:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
214
Катталган:
20-04-2014
Соӊку аракети:
10-04-2017 12:23
Жынысы:
Белгисиз
0
Коз алдыма келип кетти.монгулордун жок болуп атышы.
02.12.2015. 14:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
25-06-2014
Соӊку аракети:
27-05-2018 02:22
Жынысы:
Белгисиз
0
пейлибизди ондосок Алахтын колунда баары!
02.12.2015. 15:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
241
Катталган:
29-01-2014
Соӊку аракети:
18-09-2018 01:15
Жынысы:
Белгисиз
0
элге туура жумуш откорулуш керек, карапайым элге популисттер кумторго окшогон ишканалар ээритип атат дешсе ишене беришеткен
05.12.2015. 11:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
11
Катталган:
09-04-2015
Соӊку аракети:
12-09-2018 22:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Алай
0
Бир Аллах гана билет эмне болорун, ишене бербеш керек. Илгертеден бери эле суук ысык ар турдуу болгон аба ырайы
08.12.2015. 14:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
43
Катталган:
01-09-2014
Соӊку аракети:
25-07-2018 16:07
Жынысы:
Белгисиз
0
бул нерсе глобалдык процесс, ысык бутуп кайра суук тушот бирок бир нече кылым откондон кийин, анан монгулорду кумтор ээритип атат деп элдин башын айландырышпасында
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: