Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЛӨЛҮЛӨР КУРСАГЫН ТОЙГУЗУУ ҮЧҮН ГАНА ЖАШАШАБЫ?

№378 29-январь - 4-февраль, 2010-ж.


Репортаж

Бишкектин көчөлөрүнөн, айрыкча эл көп жүргөн жерлерден лөлүлөрдү баарыбыз эле жолуктурабыз. Алардын айрымдары жалгыз жүрүшсө, айрымдары бир баласын колуна көтөрүп, экинчисин жетелеп алган болот. Жасаган ишин байкаган болсоңуз, арча түтөтүп аластоо же кайыр суроо. Мына ошол айымдар кайдан келишкен? Алардын жашоо-турмушу кандай нукта? Мындай суроолорго жооп издеп көрөлү.

Сапарыбызды биз издеген каармандар көп жүргөн “Ош базарынан” баштадык. “Берекет” соода түйүнүнө кире бериштен арчасын түтөтүп жүргөн айымды жолуктурдук. Аты Зарина экен. Кепке тартсак алгач макул болбой жаткан Зарина акыры бизге сырын айтып берди.

“БЕШ ЖАШЫМДАН БЕРИ АРЧА ЫСЫРЫКТАЙМ”
– Зарина, улутуңуз ким? Кайдан келгенсиз?
– Мен лөлүмүн, Самарканддан келгем. Ал жакта деле ушинтип арча менен элди аластап жан бакчумун. Самаркандда биздин минтип иштешибизге уруксат бербейт, кубалайт. Ачка калсаң да боору оорушпайт. Ошондон улам бул жакка келгенбиз. Бул жерде адамдар жакшы. Буюм-тайымдарын аластап берсең акча беришет. Ошентсе деле милиция кызматкерлери документтерибизди текшерип тажатышат. Кыргызстандын аймагына кирип келатканыбызда чек арадан бизди аябай текшеришет. Менин паспортумду кечээ милиция кызматкерлери алып кетишти. Каттоо мөөнөтү бүтүп калган окшойт. Эми аны биз жашаган үйдүн кожейкеси айып төлөп алып берет го.
– Каякта, кимдер менен турасыз?
– Эски автобекеттин жанында батирде турабыз. Күнүнө 50 сомдон төлөйбүз. Андан сырткары айына электр жарыгы үчүн 100 сомдон беребиз. Мен болсо күйөөсү жок кыздар менен чогуу жашайм. Күйөөм Орусияга иштегени кетип, ал жактан ооруп келип дүйнө салды. Артынан балам дагы ооруп каза болду.
– Канча жашыңызда турмушка чыккансыз? “Лөлүлөр кызын турмушка берерде атасы кыздыгын алат” дешет го?
– 24 жашымда турмушка чыккам. Бизде кыз күйөөгө чыкканга чейин жигит менен сүйлөшпөйт. Ата-энеси кызын сүйлөштүрбөй туруп эле ылайыктуу бирөөгө улуу-кичүүсүнө карабай берип жиберет. Бирок күйөөм экөөбүз сүйлөшүп жүрүп эле үйлөнгөнбүз. Ал эми «кызынын кыздыгын атасы алат» деген сөз калп.
– Азыр канчадасыз?
– Канчада экенимди так айта албайм. Анткени паспортумду милициялар алып кеткен деп жатпаймынбы. Паспортумду көрсөм айтып бермекмин.
– Ата-энеңиз эмне иш кылышат? Арча менен ысырыктоону канча жашыңыздан баштадыңыз эле?
– Канча жашымда экени эсимде жок, ата-энем мен кичине кезде эле каза болуп калышкан. Мен Самарканддагы лөлүлөрдүн колунда чоңойгом. Болжол менен бешке чыккандан тарта арча менен ысырыктап акча таба баштадым.
– Мисалы, короо шыпырып, талаа жумуштарын аткарып дегендей башка жумушта иштесеңиз болбойт беле...
– Мен андай кыла албайм. Анткени лөлү­лөрдүн баары эле ушундай жумуш аткарат да. Мени багып өстүргөн аялдардын баары кайыр сурашат же арча ысырыкташат. Ал эми эркектери бала багып үйдө отурушат. Бизде салт ушундай. Кыздар турмушка чыгарда күйөөлөрүбүздү багабыз деп касам ичебиз да.
– Акча бербей койгондорго бирдеме деп сүйлөп жаман көрөсүңөр го. Эмне деп айтасыңар?
– Мен эч нерсе деп айтпайм. Ысырыктап бир сом алам. Ошого эле ыраазымын.
– Акча таппай калсаңар же аз таап калсаңар эркектериңер урушпайбы?
– Анда күйөөлөрүбүз сабайт. Аялдар күй­өөлөрүнө эч качан өйдө карап сүйлөбөйт. Мисалы, менин күйөөм жок болгону менен, мага жардамдашып, көз салып турган аял-күйөө бар. Өткөндө алар “акча таап келбейсиң” деп экөөлөп сабашты. Башым жарылып, ооруканага барып тиктирип келдим.
– Сабаса башка жакка кетип калбайсызбы?
– Кетип кайда барам? Кетип калганда деле башка жактан ушундай күндү көрөм да. Кичинеден акча топтоп жатам. Бул жактан тамак-аш, самын алып Самаркандга кетебиз жакында.
– Мектепке барып билим алган жок белеңиз?
– Бизде окушпайт. Окуйлу деп мектепке барган күндө деле киргизишпейт. Кичине кезибизден эле кайыр сурайбыз. Кээ бирлер акча табыш үчүн калп эле майып болуп алышат. “Ош базардын” аркы башында коляскада бир кыз отурат. Ал сопсоо эле лөлү. Апасы акча тапсын деп калп эле майыпка айлантып койгон.
Андан аркы жолубуз Заринанын айтуусу боюнча калп эле майып болуп коляскада отурган кызды издөө менен уланды. Бирок ал кызды таба алган жокпуз. Лөлүлөрдүн жашоо-турмушу менен жакындан таанышып, үйүндө отурган эркектери менен баарлашуу максатында алар орун алган эски автобекет жакка бет алдык. Сураштырсак ошол жердеги үйлөрдүн көбүндө эле лөлүлөр жашайт экен. Биз дарбазасын тыкылдатып эмне ой менен келгенибизди түшүндүрсөк эле кожоюндары “мурун жашашчу. Көчүп кеткендерине көп болду” дей беришти. Кезектеги дарбазаны тыкылдатып жатканыбызда жаныбыздан өтүп бараткан байке сөзгө аралашты.

“АКЧАНЫ КАЙДАН АЛЫШАТ, БИЛБЕЙМ”
– Тыкылдатып убара болбой эле койгула. Баары бир чыгышпайт.
– Байке, сиз кимди айтып жатасыз? Бизге лөлүлөр керек эле.
– Мен дагы ошолорду айтып жатам. Атым Алтынбек. Лөлүлөргө кошуна болгондуктан, булар менен жакшы тааныш болуп калдым. Кээде чогуу сыра да иче коёбуз. Азыр үйүндө жалаң эркектер бар. Аялдары күндүзү иштешет да. Чоочун бирөөгө эшиктерин ачышпайт. Кичине балдарынын кармаган акчаларын көрсөң андай акчалар жада калса менде жок. Акчаны кайдан алышат, билбейм. Күркөгө кирип “мени карызга жазып коюңузчу” десем булар чоң-чоң банкадагы сыра, колбаса алышат. Жегендери күнүгө манты, чүчпара, эт. Лөлүлөрдүн жашоосун карап туруп кээде маанайым чөгө түшөт. Мен тытынып иштесем да эч нерсеге жетпейт.

Алтынбек байке менен сүй­лөшүп турсак жаныбыздан чаар баштык асынган лөлү өтүп калды. Бирок ал айым бизге комментарий берүүдөн таптакыр баш тартты. Ошентсе да лөлүлөр жашаган үйлөрдү көрсөтүп берип, бизге акыл үйрөтүүгө да жетишти. «Бул үйдө кесел чыгыптыр. Биз дарыгербиз» десеңер эшигин ачышат. Болбосо ачышпайт» деди. Бул айымдын бизге жардам бергиси келип чын пейилден айтып жатканына рахматтан башка эч нерсе айта албай жылмайдык.
Аңгыча бир дарбазадан жоолукчан аял чыгып калды. Өзүн Зина деп тааныштырган эже үйүн лөлүлөргө батирге берет экен. Сүрөткө тартпоону өтүнгөнү менен, лөлүлөр жөнүндө билгендерин айтып берүүдөн качкан жок.

“КУРСАКТАРЫ ТАКЫР ТОЙБОЙТ”
– Зина эже, биз лөлүлөрдүн жашоо-тур­мушу жөнүндө билсекпи дедик эле. Сиздин үйдү батирге алып жашашат турбайбы. Бирөөсү менен сүйлөшсөк кандай болот?
– Жок, айланайын, кереги жок. Буларың аябай коркок келет. Бир-эки адам тийишип же милициялар кайра-кайра келип койсо эле качып кетишет. Мага квартирант керек да, туурабы. Жашаш керек дегендей.
– Үйүңүздү лөлүлөргө батирге берүүдөн коркпойсузбу?
– Киргизерде документтерин текшерип туруп алам. Балким, террорчудур кайдан билем? Анан бир күнү мени өлтүрүп кетсин. Буларды чек арадан укмуш текшерип, үч айлык мөөнөт менен өткөрүшөт.
Бишкекке келгенден кийин эки ай тытынып иштешет да, тамак-аштарын жыйып алып Самаркандга жөнөп кетишет. Бул жерге курсагын тойгузуу үчүн эле келишет. Анткени башка жакка караганда бизде тамак-аш арзан экен да. Лөлүлөрдө баламды окутайын, үй, машина алайын деген жок. Тапкандарын жалаң курсагына жумшашат. Бизчилеп үч маал тамак менен чектелишпейт. Качан көрбө чылкылдаган майлуу тамак жеп отурган болушат. Ошон үчүн оорушпайт, анан кышында калың күрмө кийишпейт.
Анан таптакыр сабатсыз калк келишет. Кээ бирлери 3-класска чейин окушса окушат, окушпаса жок. Сактанса болорун билбей эле аялдары биринин артынан бирин төрөй беришет. Мына кечээ эле Жамиля деген келин бешинчи баласын төрөдү. Ооруканадан чыгарып кеткенге ороо-чулгоосу жок. Мен бердим төшөнчүсүн. Эркектери аялдары төрөгөндөн беш-он күндөн кийин балдары көп болсо бир-экөөнү кошуп берип кайыр суратып жумушка чыгарып жиберишет. Аялдары бир ооз сөз кайрый турган болсо аябай сабашат. Мен арачаласам да болушпайт. Милиция кызматкерлери келип эки миң сом айып салганда гана токтобосо токтобойт.
– Аялдарынын тапкандары жашоолоруна кантип жетсин? “Эркектери үйүндө жөн отурушпайт баңгизат сатышат” деген маалымат чын окшойт?..
– Баңгизат саткандар меникиндей батирде жашабай калышсын. Алар кычыраган кымбат мейманканаларда жашашат да. Менде жашагандар баңгизаты жок эле эптеп жандарын баккандар.

ЛӨЛҮ ЭМЕС, ЛЮЛИ
Лөлүлөрдүн негизги аталышы – люли. «Люли» деген сөздү фарсы тилинен которгондо «бий жана ыр менен алектенген адам» дегенди түшүндүрөт. Кыргыздар – лөлү дешсе, өзбектер – люли, тажиктер – жуги деп аташат.
Лөлүлөрдүн өз мекени жок болгондуктан, аларды дүйнө жүзүндөгү бардык өлкөлөрдөн кезиктирсе болот.
Кыргызстандагы лөлүлөр жө­нүндө айтсак, алардын билим деңгээли илгертен эле төмөн. Билимдүү болуп, чоң кызматтарга иштеп кеткендери аз.
Лөлүлөрдүн тили тажиктердикине окшош.

Сүйүн Кулматова, Максат Маматов
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
03.02.2010. 14:45 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
02-10-2008
Соӊку аракети:
27-05-2014 19:28
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Narin
0
MMM. Лолулор деген калкты мен омурумдо биринчи жолу окудум. Мен коргон кайырчыларды жалан эле тажик же озбектер болсо керек деп ойлочумун. Корсо башка турбайбы. Ким билет, коргондон коро элегин коп дегендей, дагы канча улуттун аттарын уга элекпиз.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: