Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЯНТАРЬ - Күндүн сыныгы

№379 5-11-январь, 2010-ж.


Асыл таштар

БААЛУУ ЧАЙЫР
Янтарь литвалыктардын «gintaras» деген сөзүнөн келип чыккан. Янтарь, негизинен, бор доорунда өскөн ийне жалбырактуу дарактардын (азыркы карагай, кедр сыяктуу) чайыры. Тактап айтканда, казып алынуучу чайыр. Таштай катып калган янтардын кээ бирлеринин ичинде өсүмдүктүн бөлүктөрү, жөргөмүштөр, чымындар, кенелер жана башкалар кездешет. Мындай янтарлар илгертен кымбат бааланып келет. Мисалы, биздин доордун башталышында финикийлик соодагерлер бир янтарды 120 кылыч, 60 канжарга сатышкан.
Янтарь “деңиздин көз жашы”, “күн белеги” аттуу поэтикалык аталыштарга да ээ. Шамдын жалынына кармаганда күйүп, чайырдын жыты чыгат. Жакшы жылмаланат. Спиртте кеч, ал эми ацетондо бат эрийт. Бир нерсеге сүртүлгөндө электр зарядын чыгарат.

АЗЫРКЫ ЧАЙЫРЛАР
Зергерлик иште учурдагы тропикалык дарактардын чайыры да колдонулат. Алардын ичинен эң белгилүүлөрү копал жана каури.
Копал – тропик өлкөлөрүндө өсүүчү ийне жалбырактуу агатис дарагынын чайыры. Каури – Австралияда, Жаңы Зеландияда жана Океанияда өсүүчү ийне жалбырактуу дарактын чайыры.
Булар казылып алынган янтарларга салыштырмалуу ысытканда бат эрийт жана өңү ачык сары, кызгылт сары болот.

ТҮРЛӨРҮ
Янтардын ачык жана кочкул сарыдан тартып күрөң, кызыл, ак, ак боз, көк, кара, жашыл өңдөргө чейинки түрлөрү кездешет. Минтип түрдүү түстө болуусунун себеби учурунда чайырга ар нерселер жабышып катып калгандан делет. Мисалы, минераль (силикат, оксид) жабышып калса, янтарь күмүш түстө, эгер балыр жабышып катып калса, өңү жашыл болот. Ошондой эле ичинде аба көбүкчөлөрү калып кеткенден улам өңү ак көбүктүү көрүнүштө болгондору да кездешет. Янтарды изилдөөчүлөр анын 250дөн ашык түрү бар дешет.

ЖАСАЛМАЛАРЫ
Жасалма янтарлар бакелит, бернат деген желимдерден жасалат жана жасалга буюмдар үчүн колдонулат. Табигый көрүнсүн үчүн иштетүүдө ичине курт-кумурскаларды кошуп коюшат.

«КҮН СЫНЫГЫНА» БАЙ ӨЛКӨЛӨР
Янтарды экспорттоочу өлкөлөргө Прибалтика өлкөлөрү кирет. Ошондой эле янтарь Мьянмада, Сицилияда, Аляскада, Украинада, Беларуста, Орусиянын Калининград облусунда да казылып алынат. Канадада, АКШда, Доминикан өлкөсүндө да өндүрүлөт. Балтикада деңиз түбүндөгү янтарлар жээктерге чыгып калган учурлар кездешет. Андыктан аларды жогоруда айткандай, деңиздин көз жашы деп аташат.

КОЛДОНУЛУШУ
Янтарь илгертен ар тармакта колдонулуп келет. Мисалы, учурда медицинада андан янтарь кислотасы(дарыларга кошулат), антисептикалык (микробдорду өлтүрүүчү) иодоль каражаты алынат. Янтардын пластинкалары менен башы ооругандар эки чыкыйын сүртүшөт. Кээ бир өлкөлөрдө азыркы күнгө чейин янтардын ачытмасы, упадай майдасы суук тийгенге, богокко каршы, тамак ооруга, бөйрөктөгү ташты чыгарууга жана башка оорулар үчүн колдонулуп келет.
Диний жөрөлгөлөрдө түтөткөндө бөлүнүп чыгуучу жагымдуу жыты (фимиам) үчүн пайдаланылат.
Көз тийүүдөн, жин-шай-тандардан коргойт деп колдонгондор азыр да бар. Бакыт алып келет деп жаңы үйлөнгөндөргө янтардан жасалган сувенирлерди тартуулашат.
Янтарь кооздук жана сувенирдик буюмдарды жасоодо да колдонулат. Мисалы, аялдар үчүн шакек, мончок, сөйкөлөрдү жасоодо.
Янтардын калдыктары эритилип лактарга да кошулат.

КЫЗЫКТУУ

  • Байыркы Мисир фараону Тутанхамондун таажысын Балтика янтары кооздогон.
  • Кытайда жана Японияда императорлордун үй-бүлөсү бийликти сактап калууга жардам берет деп кызыл янтарды тагынышкан.
  • Орусиянын Калининград шаарында Янтарь музейи, ал эми Санкт-Петербургда Янтарь бөлмөсү бар. Бул бөлмө учурунда Пруссия падышасы Фридрих I үчүн түзүлгөн. Кооздоодо янтарь артыкчылык кылганы үчүн Янтарь бөлмөсү аталып калган. Кийин падышанын уулу бөлмөнү Орусия падышасы Петр Iге тартуу кылат. Бөлмөнүн сакталып калган жасалга буюмдары азыр да бар.


Дүйнөдө эмне кеп?

Америка

ӨПКӨНҮН РАГЫН ЖЫТЫНАН АНЫКТООГО БОЛОТ
Окумуштуулар өпкөнүн залалдуу шишигин жытынан аныктоого мүмкүн экендигин далилдөөгө киришкен эле. Ал үчүн лабораториялык чычкандардын жүрүм-турумун изилдешти. Көрсө, чычкандар өздөрүнүн арасындагы соолорду жана рак менен ооругандарды заарасынын жыты аркылуу ажырата алышат экен. Муну билген соң окумуштуулар зааралардын химиялык курамын текшеришти. Натыйжада рак менен ооругандардын заарасынын курамы соолордукуна караганда аз экендиги аныкталды. Окумуштуулар «бул ачылыш адамдарга кызмат кылып, эми ракты алгачкы стадиясында аныктоого мүмкүн болот» дешүүдө.

Англия

ОКУМУШТУУЛАР ЧОЧКОЛОРДУ ЖАРДЫРУУДА
Көп кан жоготкон чочколор канча убакыт жашай аларын аныктоо максатында окумуштуулар чочколорду жардырышууда. Эксперимент жашыруун аскер лабораториясында жүргүзүлүүдө жана баш-аягы 18 чочко жардырылды. Алгач чочколорду жардыруу боло турган жерден 2,5 метр алыстыкка жайгаштырышып, анан жардыруу жүргүзүлөт. Бирок азырынча аман калган чочколор боло элек. Эксперименттин максаты – жардырууда кан жоготуу жана анын запкысы кандай болорлугун аныктоо. Бул жардырууга кабылган аскерлердин өмүрүн канча убакыт ичинде жана кантип сактап калууга болорлугун тереңирээк изилдөөгө керек экен.

МЭЭНИН ШИШИГИНЕН УЛАМ 3 ЖЫЛ ЫКТЫТКАН АДАМ
26 жашар Крис Сэндс 2006-жылдын декабрынан тартып ыктыта баштаган. Ыктытуу бара-бара күчөп, анын айынан Крис жарытылуу уктай да, тамак да иче албай калган. Врачтар аны текшерип көрүшүп, диагноз коё албай коюшкан. Бирок ыктытуудан арылууга жардам берет деп түрдүү ыкмаларды сунушташкан. Натыйжада Крис бор жеп, йога менен алектенип, гипнозго да кайрылды. Акыры жыйынтык чыкпаган соң ал япон врачтарына текшерилген. Алар ар тараптуу изилдешип, башында шишик бар экендигин аныкташкан. Көрсө, шишик нервдерди кысып, ошондон ыктытуу келип чыккан экен. Шишикти алышкан соң ыктытуу өзүнөн өзү басылган.

Австралия

ТҮРҮ СУУК БАЛЫКТАР ЖОК БОЛУУ КОРКУНУЧУНДА
Тамчы балык атка конгон балык түрү жок болуу коркунучунда. Анткени алар байырлаган Австралиянын жээктеринде кеме менен балык кармоо көп жүргүзүлүүдө. Андыктан башка балыктар менен кошо 800 метр тереңдикте жашаган тамчы балыктар да торго түшүп, жегенге жарабагандыктан ыргытылууда. Тамчы балык ушинтип жок болуу коркунучунда калды.

Орусия

ЫРААККЫ ЧЫГЫШТАН БЕКЕР ЖЕР БЕРИЛҮҮДӨ
Мамлекет Ыраакы Чыгыштын аз өздөштүрүлгөн аймактарына барып жашоону каалаган атуулдары үчүн 30 сотыхтан жер тилкесин бекер берүүгө даяр. Буга аталган аймактардагы жашоочулардын саны улам кыскарып бара жаткандыгы түрткү болду. Тактап айтканда, акыркы 16 жылда 1,5 миллион адам көчүп кеткен.

Кытай

9 ЖАШАР КЫЗ ТӨРӨДҮ
Кытайдын Чанчунь шаарында 9 жашар кыз төрөдү. Салмагы 2 килограмм 750 грамм болгон ымыркай операция жолу менен жарыкка келди. Өлкөнүн мыйзамы боюнча 14 жашка чыга элек кыз менен интимдик мамиледе болуу аны зордуктагандык болуп эсептелет. Андыктан учурда укук коргоочулар ымыркайдын атасын табуунун аракетинде. Эскерте кетсек, 1910-жылы Кытайда эң жаш ата-эне (9 жашар бала менен 8 жашар кыз) балалуу болуп тарыхта калган.

Германия

ЭКИ ЖАШАР БАЛА 2 КҮНГӨ ТҮРМӨГӨ ОТУРУУГА БУЙРУЛДУ
Магдебург шаарынын соту 2 жашар Мануэль аттуу балага 2 күн түрмөгө отурууга өкүм чыгарган. Анткени бала машинаны чоң ылдамдыкта айдагандыгы үчүн салынган 35 евро өлчөмүндөгү айыпты төлөбөптүр. Бул жаңылык, албетте, элдин оозун ачырды. Чынында, айып балага эмес, атасына салыныш керек болчу. Документте атасынын ордуна анын уулунун аты-жөнү катталып калган. Бул баланын 2 күнгө соттолушуна алып келген. Баланын атасы сотко чакырык келгенде эле ишти түшүнүп, айыпты 2 эселеп төлөгөн.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: